III SA/Wa 3583/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej wraz z drugim wspólnikiem za zaległości podatkowe spółki za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r., 2013 r., 2014 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 500 zł (pięćset złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący K. K. zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi. Wskazał, iż jest inwalidą I grupy całkowicie niezdolnym do pracy, cierpiącym na liczne schorzenia. Jedynym źródłem utrzymania jego czteroosobowej rodziny, w tym dwójki uczących się dzieci jest renta wynosząca 2.345,28 zł. Skarżący wyjaśnił, że jego żona nie pracuje, gdyż sprawuje nad nim opiekę. Ujawnił składniki majątku, wśród których wymienił mieszkanie, działki rolne, dom i samochód, ruchomości pozostałe po działalności gospodarczej, z których urząd skarbowy ściąga długi. Skarżący przedstawił zestawienie wydatków, do których zaliczył opłaty za mieszkanie (400 zł), prąd (250 zł), gaz (350 zł), wywóz śmieci (40 zł), ogrzewanie (100 zł), wodę (100 zł), kanalizację (200 zł) – łącznie 1.440 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący zwrócił się dodatkowo o ustanowienie doradcy podatkowego, zaznaczając przy tym, iż od roku nie płaci adwokatowi. Wyjaśnił, że mieszkanie należące do małżonków jest przekazane synowi, który w miarę możliwości je urządza i remontuje. Dodał, iż z tytułu posiadania nieruchomości rolnej nie otrzymuje dopłat, gdyż są to nieużytki. Podkreślił, że nie posiada konta bankowego. W 2016 r. na leki wydał ok. 666 zł/miesiąc. Wskazał, iż w tym roku konieczna jest pilna operacja drugiego oka. Wobec Skarżącego toczy się kilka postępowań egzekucyjnych. Podniósł, że od lutego br. będzie pobierał rentę w wysokości 1.633,39 zł. Przedłożył decyzję o waloryzacji renty, zeznania podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, protokół zajęcia ruchomości, zawiadomienie o zajęciu renty i rachunku bankowego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Oceniając jego wniosek z punktu widzenia powyższych przesłanek referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie jedynie częściowo. Zasadne jest mianowicie zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny Skarżącego jest jego renta wynosząca aktualnie 2.345,28 zł. Jednocześnie Skarżący spodziewa się, że począwszy od lutego br. - z uwagi na nieuznanie jego odwołania – będzie pobierał jedynie 1.633,39 zł. Z kolei stałe miesięczne wydatki – bez kosztów wyżywienia i zakupu leków – wyliczył on na kwotę ok. 1.440 zł. Jakkolwiek Skarżący – mimo wyraźnego wezwania – wydatków tych nie udokumentował, to jednak referendarz sądowy dał wiarę jego oświadczeniu, że kształtują się one na wskazanym wyżej poziomie. Co istotne znaczącą pozycję w domowym budżecie zajmują również wydatki na ochronę zdrowia. Skarżący od wielu już lat leczy się bowiem na cukrzycę, która powoduje też problemy ze wzrokiem. W efekcie w tym roku konieczna jest pilna operacja drugiego oka. Z powyższego wynika zatem, że uzyskiwane dochody w całości przeznaczane są na bieżące wydatki. Z tego względu oraz mając na uwadze charakter sporu (orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej wspólnika), wysokość wpisu od skargi (500 zł), postulat zapewnienia stronie dostępu do Sądu czy konieczność ponoszenia wydatków związanych z poratowaniem zdrowia referendarz sądowy doszedł do wniosku, że zasadne jest zwolnienie Skarżącego od wspomnianego wpisu. Jednocześnie referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by zakres przyznanego prawa pomocy rozszerzyć na ustanowienie pełnomocnika. Po pierwsze jego ustanowienie w ramach prawa pomocy jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym, o czym stanowi art. 246 § 3 P.p.s.a. Tymczasem treść pisma Skarżącego z 15 stycznia 2018 r. sugeruje, iż korzysta on z fachowej pomocy pełnomocnika. W piśmie tym użył bowiem zwrotu "mój adwokat", a nadto wyjaśnił, że adwokatowi temu "od roku nie płaci" i liczy on na "zwrócenie kosztów, po zakończeniu spraw". Może to zatem świadczyć, iż Skarżącego w dalszym ciągu łączy z tymże pełnomocnikiem stosunek prawny, wykluczający możliwość ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Po drugie – o czym była już mowa - Skarżący nie wykonał w pełni wezwania z 4 stycznia 2018 r. Po trzecie odmowę ustanowienia pełnomocnika uzasadnia etap, na jakim znajduje się obecnie postępowanie. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 marca 2013 r. (II FZ 142/13) o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed Sądem I instancji nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych przez strony zarzutów. Inaczej mówiąc udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.