III SA/Wa 3590/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do czerwca 2014 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3590/16 Skarżący – M.K. – pismem z dnia 20 października 2016 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do czerwca 2014 r. Do skargi Skarżący dołączył, na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi. Wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i trójką dzieci. Nie posiada pracy, ani źródła utrzymania. Nie posiada nieruchomości ani wartościowych ruchomości tudzież zasobów finansowych. Miesięczny dochód netto gospodarstwa domowego wynosi "0", natomiast ogólne koszty utrzymania (żywność, media, szkoła) to 3 tys. zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o wskazanie wysokości osiągniętych dochodów, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, kserokopii zeznań podatkowych, zestawienia dochodów i wydatków, kalkulacji kosztów życia, i in. – Skarżący poinformował o tym, że jedynym źródłem dochodu była działalność gospodarcza, zakończona [...] lipca 2016 r. Obecnie Skarżący pracuje dorywczo na budowach i uzyskuje z tego tytułu do 3 tys. zł miesięcznie. Jest jedynym żywicielem rodziny. Posiada umowę najmu mieszkania lokatorskiego. Na rzecz pełnomocnika zapłacił w sierpniu 2016 r. w sumie 30 750 zł i nie jest w stanie partycypować w kosztach postepowania sądowego. Przekazał listę wierzytelności, wyciąg z rachunku bankowego, PIT-36L za 2015 r., bilans z 8 lipca 2015 r. i in. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że Skarżący nie wykazał w treści formularza PPF ani w treści nadesłanych dokumentów, że należy przyznać mu prawo pomocy ani tym bardziej, że nie jest w stanie ponieść wymagalnych kosztów sądowych. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podkreślił, że nie jest w stanie zaplanować sowich dochodów, albowiem wynikają one wyłącznie z koniunktury rynku instalacji jak również z możliwości inwestorów prywatnych dla których świadczy usługi. Dodatkowo podkreślił, że przedłożył wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez bank P. S.A. za okres od dnia 1 września 2016 r, do dnia 1 grudnia 2016 r., z którego wynika, iż w tym okresie kwota uznań przedmiotowego rachunku bankowego wynosiła 0 zł, natomiast suma obciążeń 420 zł. Odnośnie natomiast małżonki przedłożony został wyciąg z należącego do niej rachunku bankowego za okres od stycznia 2015 r. do 1 grudnia 2016 r., z którego wynika, że w tym okresie kwota uznań przedmiotowego rachunku wynosiła 0,14 zł, natomiast suma obciążeń 1.182,64 zł. W ocenie Skarżącego Referendarz Sądowy nie wziął pod uwagę, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, że Skarżący jest jedynym żywicielem pięcioosobowej rodziny, w tym trójka dzieci w wieku szkolnym oraz małżonki. Dodatkowo Skarżący podkreślił, że za zasadnością przyznania mu prawa pomocy przemawia konieczność regulowania zobowiązań w stosunku do osób fizycznych oraz instytucji państwowych związanych z zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a."- w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Wymagane obecnie w niniejszej sprawie koszty sądowe to wpis sądowy w wysokości 7 444 zł. Jak wynika z akt sprawy Skarżący w sierpniu 2016 r. zapłacił na rzecz pełnomocnika kwotę 30 750 zł, co stanowi ok cztery razy większą kwotę niż wpis sądowy w niniejszej sprawie. Jednakże Skarżący posiadał środki na jego wynagrodzenie, co kłóci się z oświadczeniem Skarżącego, że miesięczny dochód netto gospodarstwa domowego wynosi 0 zł. Odnośnie podnoszonego w sprzeciwie zarzutu Skarżącego, że na wezwanie referendarza sądowego nadesłał on wyciągi z rachunków bankowych zarówno jego jak i jego żony wskazać należy, że z uwagi na to, że wynagrodzenie dla pełnomocnika zostało dokonane za pośrednictwem innego rachunku bankowego Sąd wnioskuje, że Skarżący, na wezwanie Referendarz Sądowego, nie przedstawił wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, którymi się posługuje. Nie uczynił tego również przy sprzeciwie od ww. postanowienia. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić lub poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu przedstawione przez Skarżącego informacje wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Z tego też względu skonstatować należy, iż Skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.