III SA/Wa 3594/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę Pismem z dnia 16 grudnia 2006 r. J. P. (zwana dalej "Skarżącą") zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, w związku z planowanym zakupem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w P., do którego została zmuszona przez trudną sytuację materialną i rodzinną. Powyższy wniosek - na podstawie art. 15 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej "Op") - został przekazany w dniu 26 stycznia 2006 r. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w P. jako organowi właściwemu do jego załatwienia. Na wezwanie ww. organu podatkowego Skarżąca wyjaśniła, iż wnosi o zwolnienie płatnika z pobrania podatku od czynności cywilnoprawnej. Zgodnie z art. 209 Op w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) zebrany w sprawie materiał dowodowy został przekazany do Prezydenta Miasta P., celem zajęcia stanowiska. Postanowieniem z [...] marca 2006 r., Nr [...] Prezydent Miasta P. wyraził zgodę na zwolnienie płatnika (notariusza) z obowiązku poboru podatku od czynności cywilnoprawnych oraz określił termin zapłaty tego podatku do dnia 30 kwietnia 2006 r. Decyzją z [...] marca 2006 r., Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zwolnił płatnika z obowiązku poboru podatku od czynności cywilnoprawnej i określił termin wpłacenia podatku od ww. czynności cywilnoprawnej w wysokości określonej przez notariusza do 30 kwietnia 2006 r. Pismem z 20 marca 2006 r. Skarżąca złożyła wniosek o zwrot niesłusznie uiszczonego notariuszowi w dniu 13 lutego 2006 r. podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 2.000 zł. Decyzją z [...] czerwca 2006 r., Nr [...] – działając na podstawie art. 207 Op oraz art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 10 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 – 3a, art. 11 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 41, poz. 399 ze zm.; dalej "upcc") – Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił zwrotu podatku w kwocie 2.000,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca przedstawiając stan faktyczny sprawy zarzuciła organowi podatkowemu nieuwzględnienie wydania decyzji w sprawie udzielenia ulgi oraz trudnej sytuacji materialnej, która po zapłacie podatku u notariusza jeszcze bardziej się pogorszyła. Decyzją z [...] września 2006 r. – działając na podstawie art. 220 § 2 i art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 48 Op oraz art. 11 upcc –Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy powołał się na art. 48 Op oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966). Wyjaśnił, że z treści tego ostatniego przepisu wynika, że w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu. Dalej wskazał, że w Prezydent Miasta P. postanowieniem z [...] marca 2006 r. wyraził zgodę na zwolnienie płatnika z obowiązku poboru podatku od czynności cywilnoprawnych oraz określił termin wpłacenia odroczonego podatku do dnia 30 kwietnia 2006 r. Dopiero po otrzymaniu tego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. mógł wydać decyzję w sprawie udzielenia żądanej przez podatniczkę ulgi, i uczynił to wydając w dniu [...] marca 2006 r. stosowną decyzję. Ponieważ przed wydaniem tej decyzji podatek został zapłacony, to wniosek Skarżącej stał się bezprzedmiotowy. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podkreślił również, że czasowego zwolnienia płatnika z poboru podatku od czynności cywilnoprawnych nie można utożsamiać - jak czyni to Skarżąca - ze zgodą na całkowite odstąpienie od jego zapłaty. Ponadto organ drugiej instancji, dokonując analizy art. 11 upcc, stwierdził, że w sprawie Skarżącej nie wystąpiły przesłanki do zwrotu uiszczonego podatku. Z powoływanego przepisu wynika bowiem, że podatek podlega zwrotowi, jeżeli: 1) uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna), 2) nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej, 3) umowa spółki w wyniku ostatecznej decyzji odmawiającej spółce wydania koncesji na podjęcie działalności gospodarczej została rozwiązana, 4) podwyższenie kapitału spółki nie zostanie zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane w wysokości niższej niż określona w uchwale - w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym od podwyższenia kapitału ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców, 5) nie dokonano wpisu hipoteki do księgi wieczystej (czyli ostatecznie nie został osiągnięty cel podejmowanej czynności, tj. ustanowienie zabezpieczenia określonej wierzytelności). Dyrektor Izby Skarbowej w W. konkludował, że w związku z uiszczeniem przez Skarżącą podatku od czynności cywilnoprawnych, brak jest także przesłanek do udzielenia pomocy w jego zapłacie, w sposób przewidziany w art. 48 i art. 67 Op. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca, domagając się zwrotu niesłusznie zapłaconego podatku, nie sformułowała żadnych konkretnych zarzutów wobec powyższej decyzji. Wskazała jedynie na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej ppsa) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ppsa sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ppsa), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). W niniejszej sprawie sąd takich naruszeń prawa w działaniach organów administracji publicznej nie stwierdził. Przypomnienia wymaga także, że zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swych rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, lecz że ma zarówno prawo i jak i obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie może jednak swoimi ocenami prawnymi obejmować sprawy nowej. Granice sprawy objętej skargą wyznaczają bowiem zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej. Przypomnienie jest to o tyle istotne, że wniesiona do tutejszego Sądu skarga w istocie stanowi żądanie zwrotu "niesłusznie" – w ocenie Skarżącej – zapłaconego podatku. W tym miejscu podkreślić należy, że kontrola działalności administracji publicznej wykonywana przez sądy administracyjne nie może być rozumiana jako zastąpienie organów administracji w załatwieniu sprawy administracyjnej, bowiem kompetencja do działania w tym zakresie należy do organów administracji. Zadaniem sądu administracyjnego polega na dokonaniu kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu lub czynności administracji publicznej nie przyjmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować działanie tego organu. Przyjęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, Warszawa 2005, s. 13). Mając powyższe na uwadze, rozpoznający sprawę skład orzekający nie mógł przychylić się do wniosku Skarżącej o zwrot zapłaconego podatku. Sąd mógł natomiast dokonać oceny legalności decyzji organów podatkowych. Czyniąc to Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 11 ust. 1 upcc (w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji) podatek od czynności cywilnoprawnych, z zastrzeżeniem ust. 2 tego przepisu, podlega zwrotowi, jeżeli: 1) uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna), 2) nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej, 3) umowa spółki w wyniku ostatecznej decyzji odmawiającej spółce wydania koncesji na podjęcie działalności gospodarczej została rozwiązana, 4) podwyższenie kapitału spółki nie zostanie zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane w wysokości niższej niż określona w uchwale - w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym od podwyższenia kapitału ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców, 5) nie dokonano wpisu hipoteki do księgi wieczystej (czyli ostatecznie nie został osiągnięty cel podejmowanej czynności, tj. ustanowienie zabezpieczenia określonej wierzytelności). Powyższy katalog przesłanek zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych ma charakter zamknięty i żadna inna okoliczność, poza wymienionymi w pkt 1) – 5), nie może stanowić podstawy zwrotu tego podatku. Tak więc także konsekwentnie przedstawiana przez Skarżącą trudna sytuacja finansowa i rodzinna nie mogła stanowić podstawy do zwrotu zapłaconego podatku. Odnosząc się do zawartego w skardze stwierdzenia "o wyrażeniu przez Prezydenta Miasta P. zgody na zwolnienie z podatku", należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie miało miejsce jedynie czasowe zwolnienie płatnika (notariusza) z poboru podatku od czynności cywilnoprawnych, którego nie można utożsamiać – jak czyni to Skarżąca – ze zgodą na całkowite odstąpienie od jego zapłaty. Jak już wspomniano Prezydent Miasta P. postanowieniem z [...] marca 2006 r. wyraził zgodę na zwolnienie płatnika (notariusza) z obowiązku poboru podatku od czynności cywilnoprawnych oraz określił termin wpłacenia odroczonego podatku do dnia 30 kwietnia 2006 r. Dopiero po otrzymaniu tego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. mógł wydać decyzję w sprawie udzielenia żądanej przez podatniczkę ulgi, i uczynił to w dniu 10 marca 2006 r. Jednocześnie należy zaznaczyć, że w dniu wydania decyzji organ podatkowy I instancji nie posiadał wiedzy o uiszczeniu przez podatniczkę już w dniu 13 lutego 2006 r. podatku w kwocie 2.000,00 zł. Nie można było w zaistniałej sytuacji zastosować również zaniechania poboru podatku jak również zaniechania jego ustalania, ponieważ organy podatkowe nie mogą od 2001 r. stosować tej instytucji w formie decyzji administracyjnej. Nie można również było potraktować wniosku skarżącej jako podania o umorzenie zaległości podatkowej, ponieważ w chwili złożenia wniosku nie istniała zaległość a tylko tę można umorzyć - art. 67a. § 1 pkt 3) O.p. Co więcej, w niniejszej sprawie nigdy nie powstała zaległość podatkowa, ponieważ w dniu powstania obowiązku zapłaty podatku 13 lutego 2006 r. strona uiściła ten podatek. Zatem nie mogło toczyć się postępowanie w przedmiocie umorzenia podatku. Reasumując, prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie podatkowe i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego przeprowadzone zostały poprawnie. Z takiej oceny organy podatkowe trafnie wyprowadziły wniosek, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające dokonanie zwrotu zapłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji.