III SA/Wa 3612/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Owsiak, Protokolant referent stażysta Łukasz Kłosiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi C. w S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia 2014 r. do lutego 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz C. w S. kwotę 9200 zł (słownie: dziewięć tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 27 marca 2015 r. C. w S. (dalej: Strona, C.) złożyło do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON) wniosek o określenie wysokości zobowiązania i stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) za okresy od kwietnia 2014 r. do lutego 2015 r. W uzasadnieniu Strona wskazała, że na mocy uchwały Rady Miejskiej w S. z [...] czerwca 2013 r. C. jest zespołem, o którym mowa w art. 62a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), zwanej dalej "Uso", w którego skład wchodzi 17 szkół oraz Centrum Kształcenia Ustawicznego w S. (dalej: CKU). CKU składa się z Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Technikum Uzupełniającego dla Dorosłych i Szkoły Policealnej dla Dorosłych. Strona podkreśliła, że nie prowadzi żadnej działalności, która byłaby działalnością wykraczającą poza działalność właściwą szkołom. W związku z powyższym Strona uznała, że odprowadzając składki na PFRON może korzystać z przewidzianego dla szkół preferencyjnego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, wynoszącego 2%, o którym, mowa w art. 21 ust. 2b ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), zwanej dalej "U." z uwzględnieniem podwojonego wskaźnika uczniów będących osobami niepełnosprawnymi, stosownie do art. 21 ust. 2c tej ustawy. Strona podkreśliła, że za okresy od kwietnia 2014 r. do lutego 2015 r. stosowała wskaźnik przewidziany m. in. dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych, który zgodnie z art. 21 ust. 2a U. wynosi 6%. Doprowadziło to do powstania nadpłaty w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), zwanej dalej "Op". Decyzją z [...] lipca 2015 r. Prezes PFRON określił Stronie wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od kwietnia 2014 r. do lutego 2015 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że C., obliczając wysokość składek na PFRON, nie jest uprawnione do korzystania z preferencyjnego wskaźnika osób niepełnosprawnych wynoszącego 2%, gdyż nie może być w całości uznane za szkołę. Zdaniem Prezesa PFRON, Strona jest również placówką kształcenia praktycznego, wymienioną w art. 2 pkt 3a Uso, gdyż oferuje liczne kwalifikacyjne kursy zawodowe. Z ustaleń organu wynikało, że w okresach rozliczeniowych objętych decyzją Strona prowadziła tylko jeden kurs (M3 – Obsługa maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw sztucznych). Pozostałe kursy nie doszły do skutku z uwagi na brak co najmniej 20 chętnych osób. Organ podkreślił, że zadania i cele szkół oraz placówek kształcenia praktycznego nie są identyczne. Ponadto w art. 21 ust. 2b U. ustawodawca wymienił tylko te pierwsze. Prezes PFRON dodał, że kwalifikacyjne kursy zawodowe, nawet gdy są organizowane przez szkoły, powinny być kwalifikowane jako pozaszkolna forma kształcenia. Organ reasumując uznał, że włączenie w strukturę Strony CKU oraz prowadzenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych stanowią przeszkody w uznaniu C. za podmiot, w którego skład wchodzą wyłącznie jednostki wymienione w art. 21 ust. 2b U.. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. stwierdzenie, że C. jest zwolniona z wpłat na PFRON w badanym okresie na podstawie art. 21 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 2b i 2d U., ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z [...] września 2016 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Minister wskazał, że wobec Strony nie znajdzie zastosowania art. 21 ust. 2b U., bowiem nie należy ona do podmiotów systemu oświaty wymienionych w tym przepisie, które mogą skorzystać z preferencyjnego wskaźnika. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż, Strona prowadziła kwalifikacyjne kursy zawodowe, które stosownie do art. 3 pkt 17 Uso są pozaszkolnymi formami nauczania. Minister podkreślił, że nie kwestionuje twierdzenia Strony, iż jest ona placówką szkolną, jednak mając na uwadze fakt prowadzenia dodatkowej działalności, tj. kwalifikacyjnych kursów zawodowych, która jest działalnością pozaszkolną, nieuprawnione jest skorzystanie przez Stronę z przywileju wynikającego z art. 21 ust. 2b U.. Strona złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze Strona zarzuciła Ministrowi: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Strona prowadzi działalność, która nie jest właściwa szkołom, podczas gdy w rzeczywistości takiej działalności nie prowadzi; 2) naruszenie art. 21 ust. 2b U. w zw. z art. 68a ust. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 64 ust. 1 pkt 5 Uso poprzez przyjęcie, że podmiot prowadzący pozaszkolną formę nauczania, tj. kwalifikacyjne kursy zawodowe nie może być uznany za szkołę w rozumieniu art. 21 ust. 2b U., podczas gdy prowadzenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych jest działalnością właściwą szkołom (art. 68a ust. 2 pkt 1 i 2 Uso), stanowiąc wręcz ich podstawową formę działalności dydaktyczno-wychowawczej (art. 64 ust. 1 pkt 5 Uso), a zatem prowadzenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych nie może świadczyć o "nieszkolnym" charakterze prowadzącego je podmiotu. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 718), zwanej dalej "Ppsa", stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c Ppsa). Przedmiot kontroli stanowiła decyzja dotycząca rozliczeń z tytułu składek na PFRON, wydana w następstwie zakwestionowania możliwości zastosowania 2%, preferencyjnego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnoprawnych przez Stronę, będącą C., które w ramach swojej działalności prowadzi kwalifikacyjne kursy zawodowe. Organy orzekające w tej sprawie uznały, że Strona nie może korzystać z tego uprawnienia, albowiem prowadzenie wymienionych kursów wyłącza ją z kręgu podmiotów, wskazanych w art. 21 ust. 2b U.. W ocenie Sądu, powyższe stanowisko jest nieuprawnione, co zarazem prowadzi do wniosku, że wniesiona skarga okazała się zasadna. Stosownie do art. 21 ust. 1 U., pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągniecie wskaźnika osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 21 ust. 2 U., z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%. Na podstawie art. 21 ust. 2a U., dla państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych będących jednostkami budżetowymi albo gospodarstwami pomocniczymi, instytucji kultury oraz jednostek organizacyjnych zajmujących się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i 2, wynosi 2%, 3% w 2005 r., 4% w 2006 r., 5% w 2007 r. i 6 % w 2008 r. oraz w latach następnych. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 2b U., dla publicznych i niepublicznych uczelni, wyższych szkół zawodowych, publicznych i niepublicznych szkół, zakładów kształcenia nauczycieli oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w ust. 1 i 2, wynosi 0,5% w 2000 r., 1% w latach 2001-2004 i 2% w 2005 r. oraz w latach następnych. Z akt sprawy wynika, że Strona, działając jako C., o którym mowa w art. 62a ust. 1 Uso, zrzesza 17 szkół oraz CKU. W jej skład wchodzą zatem, w ujęciu instytucjonalnym, wyłącznie szkoły w rozumieniu art. 2 pkt 2 Uso. Żadna ze zrzeszonych jednostek nie stanowi natomiast w tym ujęciu placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 3a Uso. Dotyczy to również CKU, gdyż podmiot ten zrzesza 3 szkoły dla dorosłych, których to placówek ustawodawca nie wyłączył z zakresu pojęcia szkół w rozumieniu art. 2 pkt 2 Uso. Z faktu, że C. jest, w ujęciu instytucjonalnym, zespołem szkół, w ramach którego funkcjonuje podzespół szkół dla dorosłych, nie można jednak wywodzić, iż jest podmiotem uprawnionym do skorzystania z preferencyjnego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Istotne jest bowiem, czy placówki wchodzące w skład C. wykonują wyłącznie działalność właściwą dla szkół. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem, czy Strona, również w ujęciu funkcjonalnym, zrzesza wyłącznie podmioty wskazane w treści art. 21 ust. 2b U.. W sprawie nie jest sporne, że Strona, oprócz "zajęć szkolnych", organizuje kwalifikacyjne kursy zawodowe. Przy czym w kontrolowanym okresie, z powodu braku zainteresowania, do skutku doszedł tylko jeden z nich ("M3 Obsługa maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw sztucznych"). Z akt sprawy wynika, że kurs ten był realizowany w budynku przy ul. K. [...] w S., gdzie mieści się Technikum Samochodowo-Mechatroniczne oraz Samochodowo-Mechatroniczna Zasadnicza Szkoła Zawodowa. Kwalifikacyjne kursy zawodowe, w rozumieniu przepisów Uso, stanowią jedną z form kształcenia ustawicznego. Zgodnie z art. 3 pkt 16 Uso, kształcenie ustawiczne może odbywać się w szkołach dla dorosłych lub w formach pozaszkolnych. Stosownie do art. 3 ust. 17 Upa, farmy pozaszkolne, oprócz wymienionych kursów, stanowią także zajęcia polegające na uzyskiwaniu i uzupełnianiu wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w placówkach i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 3a. W ocenie Sądu, fakt, że kwalifikacyjne kursy zawodowe stanowią pozaszkolną formę kształcenia, wbrew stanowisku orzekających w tej sprawie organów, nie mógł przesadzać o odmowie zastosowania preferencyjnego wskaźnika z art. 21 ust. 2b U.. Zgodnie bowiem z art. 68a ust. 2 pkt 1 i 2 Uso, kwalifikacyjne kursy zawodowe mogą być prowadzone także przez publiczne i niepubliczne szkoły. Ustawodawca nie wskazuje natomiast, że taki kurs musi być prowadzony w ramach stacjonarnej, wieczorowej bądź zaocznej nauki prowadzonej w tych placówkach. Powołany przepis nie stoi zatem na przeszkodzie temu, aby szkoła organizowała kwalifikacyjny kurs zawodowy dla osób, które nie pobierają w niej nauki. Ustawodawca zastrzegł jedynie, że musi być to szkoła prowadząca kształcenie zawodowe. Kurs powinien natomiast dotyczyć zawodów, w których ta szkoła kształci, lub obszarów kształcenia, do których są przypisane te zawody. Zdaniem Sądu, interpretując powołany przepis w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 5 Uso należy dojść do wniosku, że spełnienie powyższych warunków powoduje, iż placówka (szkoła) organizująca takie kursy jest także w ramach tego rodzaju działalności (w ujęciu funkcjonalnym) szkołą w rozumieniu art. 2 pkt 2 Uso. Zajęcia prowadzone w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych stanowią wówczas jedną z podstawowych form działalności dydaktyczno-wychowawczej danej szkoły (art. 64 ust. 1 pkt 4 Uso). Nie można zatem zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie, że prowadzenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych podważa "stricte szkolny charakter" danej placówki w kontekście art. 2 pkt 2 Uso, a w konsekwencji wyłącza możliwość zastosowania przez dany podmiot art. 21 ust. 2b U.. Sąd stwierdza, że prowadzenie kwalifikacyjnych kursów zawodowych przez szkołę nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu 2% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz podwojonego wskaźnika uczniów będących osobami niepełnosprawnymi (art. 21 ust. 2b i 2c tej U.). Szkoła musi jednak prowadzić kształcenie zawodowe. Kurs powinien natomiast dotyczyć zawodów, w których ta szkoła kształci, lub obszarów kształcenia, do których są przypisane te zawody. Wadliwa wykładnia analizowanych przepisów prawa materialnego w decyzjach obu instancji spowodowała, że organy nie ustaliły, czy w szkole (szkołach), w których organizowany był kurs "M3 Obsługa maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw sztucznych" równocześnie odbywa się kształcenie zawodowe, któremu odpowiada przedmiot wspomnianego kursu, a przynajmniej czy dana placówka kształci w pewnym obszarze, do którego zdobyty w ramach kursu zawód mógłby zostać przypisany. Organ odwoławczy powinien zatem podjąć stosowane działania zmierzające do wyjaśnienia, czy prowadzenie kursu M3 mogło zostać uznane za podstawową formę działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 68a ust. 2 pkt 1 tej Uso. Dopiero wówczas możliwe będzie stwierdzenie, czy Strona jest, w ujęciu instytucjonalnym i funkcjonalnym, podmiotem zrzeszającym placówki wskazane w art. 21 ust. 2b U. i może w związku z tym stosować preferencyjny wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz podwojony wskaźnik uczniów będących osobami niepełnosprawnymi. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 Ppsa oraz § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Na kwotę 9.200 zł złożył się wpis (2.000 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (7.200 zł).