III SA/Wa 3639/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r., III SA/Wa 3639/16 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia 2013 do czerwca 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca S. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż na jej kondycję finansową miały wpływ działania prowadzone przez stronę przeciwną. Zaprzestała wykonywania działalności operacyjnej, zaś wniosek o ogłoszenie upadłości został jednak oddalony z uwagi na brak środków na zabezpieczenie kosztów postępowania. W wykonaniu wezwań referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych, nie posiada udziałów w innych podmiotach, zaś wspólnicy nie podjęli stosownej uchwały o dofinansowaniu spółki. Przedstawiła m.in. rachunek wyników, wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, bilans, rachunek zysków i strat, spis wierzycieli i zobowiązanych, dokumenty dotyczące postępowania upadłościowego, zeznania podatkowe, tytuły wykonawcze. Postanowieniem z dnia 12 września 2017r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 października 2017r. utrzymał w mocy to postanowienie. Skarżąca ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy powołując się okoliczności związane z jej aktualną sytuacja faktyczną i finansową. W szczególności, Sąd Rejonowy [...] w W. [...] Wydział Gospodarczy wpisał do rejestru przedsiębiorców KRS informację o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej. Zdaniem Skarżącej wpis taki ujawnia brak środków Skarżącej i uniemożliwia pozyskanie zewnętrznego źródła finansowania. Zaznaczyła, że całość dokumentacji księgowej przedstawionej dotychczas zachowuje aktualność. Skarżąca wskazała na fakt wystawienia tytułów wykonawczych i dokonanie zajęcia oraz nadesłała także bilans i rachunek zysków i strat za 2017r. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z 3 kwietnia 2018 r., na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") odmówił zmiany swojego postanowienia, ponieważ w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę rozstrzygnięcia. W szczególności, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. było już wiadome na wcześniejszym etapie postępowania. Nadto, wystawienie tytułów egzekucyjnych na które powołuje się Skarżąca również nie jest okolicznością, z powodu której należy przyznać prawo pomocy, ponieważ Strona osiągała obroty w znacznym rozmiarze i zobowiązana była zabezpieczyć środki. W sprzeciwie z 26 kwietnia 2018 r. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z 3 kwietnia 2018 r. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych, zarzucając naruszenie przez Sąd art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. "(...) poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie wykazała, aby zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy". Skarżąca powołała się na gwarancje realizacji konstytucyjnej zasady prawa do Sądu, zaś "zakres przyznanego prawa pomocy powinien być kształtowany obiektywnymi potrzebami strony, podyktowanymi względami racjonalnego prowadzenia sprawy". Zdaniem Skarżącej, pogląd referendarza sądowego, zgodnie z którym "wpisanie do rejestru przedsiębiorców informacji o oddaleniu nie ma(ją) znaczenia dla przyznania prawa pomocy", zaś stanowisko to "(...) pozostaje w całkowitej sprzeczności z podstawą wydania postanowienia z 12 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, gdzie jedną z podstaw odmowy było wskazanie, że Skarżąca otrzymała w 2016 r. pożyczkę od udziałowca, więc obecnie również takie finansowanie może uzyskać". Natomiast, co do zasady, ujawnienie w rejestrze KRS informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków powoduje brak możliwości uzyskania zewnętrznego źródła finansowania. Skoro udziałowcy Skarżącej nie wyrazili woli udzielenia jej kolejnej pożyczki na pokrycie zobowiązań, to wskazuje to, że doszło do zmiany okoliczności i konieczności weryfikacji postanowienia z 12 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 165 P.p.s.a. postanowienia w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżane, a nawet prawomocne. Zmiana okoliczności faktycznych sprawy może się odnosić nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania – w oparciu o stosowne dokumenty – sytuacji strony skarżącej z chwili wydania poprzedniego orzeczenia z chwilą obecną, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Przede wszystkim nietrafione jest utożsamianie przez Stronę jednej z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy (oddalenia wniosku o ogłoszeniu upadłości) z ogółem przesłanek powołanych w uzasadnieniu referendarza sądowego w zakwestionowanym postanowieniu. Tym bardziej nietrafione jest wywodzenie skutków prawnych przesądzających rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy z oceny domniemanych następstw ujawnienia informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości, bez jednoznacznego wykazania tych następstw, o czym niżej. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy było – m.in. - to, że: - prowadząc działalność w większym rozmiarze powinna zabezpieczyć środki na poczet postępowania sądowego; - pozostaje w obrocie prawnym z czym związana jest konieczność pokrywania kosztów postępowania. Przy czym referendarz sądowy poddał w postanowieniu z 12 września 2017 r. analizie postanowienie z [...] kwietnia 2017 r. "oddalające wniosek o upadłość, z którego wynika, że istnieją podstawy do rozwiązania Skarżącej bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego" (s. 5 postanowienia, k 150 akt sądowych), zatem kwestia upadłości Strony nie może być jedną z przesłanek, o których mowa w art. 165 P.p.s.a. Nie jest to bowiem nowa okoliczność w sprawie, nieznana uprzednio Sądowi. Co więcej, Skarżąca nie wykazała, by niemożliwe było uzyskanie zewnętrznego finansowania (pożyczki i in.), poprzestając jedynie na gołosłownych oświadczeniach o tym, że "udziałowcy Skarżącej nie wyrazili woli udzielenia jej kolejnych pożyczek na pokrycie zobowiązań, w tym wpisu od skargi (...)". Nie ingerując w taktykę prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wydatków z nią związanych (w tym kosztów postepowania sądowego) przez "właścicieli" (udziałowców) spółki Sąd zaznacza, że pozostałe powody odmowy Skarżącej prawa pomocy, zasygnalizowane we wstępie, nie uległy zmianie – ze skutkiem wyrażonym w sentencji. Nie w y k a z a n a jednak pozostała niemożność uzyskania środków ani od "właścicieli" spółki, ani z innych źródeł zewnętrznych. W odniesieniu do zarzutu Skarżącej, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu, wskazać należy, że konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późn. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Tym samym, ocena referendarza sądowego o niewykazaniu przez Skarżącą okoliczności, uzasadniających zmianę wydanego uprzednio postanowienia w przedmiocie prawa pomocy była prawidłowa, ponieważ podstawą wniosku "o uchylenie lub zmianę postanowienia" nie były okoliczności nieznane, lecz – co najwyżej – niewykazane i hipotetycznie możliwe następstwa okoliczności prawidłowo ocenionych przez Sąd. W konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., w związku z art. 165 p.p.s.a. postanowiono jak na wstępie.