III SA/Wa 3663/17

| | | Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z 2007 r. postanawia: odmówić J. R. przyznania prawa pomocy J. R. (dalej jako "skarżący"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z 2007 r., wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nadesłanym formularzu PPF skarżący wskazał, że w momencie, gdy rozpoczęły się wobec niego postępowania podatkowe był przedsiębiorcą. Obecnie jest rencistą, utrzymującym się z renty w wysokości ok. 1.000 zł, z której po potrąceniu zajęć komorniczych otrzymuje 717,18 zł. Ponadto pracuje na ¼ etatu zarabiając ok. 880 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że nie ma oszczędności, bieżące wydatki (leki plus wydatki na egzystencję) pochłaniają całość jego dochodu. Skarżący oświadczył, że mieszka w domu stanowiącym własność jego 90-letniej matki, którą skarżący się opiekuje. Skarżący podał, że cierpi na choroby przewlekłe tj. nerek, cukrzycę, choroby układu kostno-stawowego. Oświadczył, że ze swojego dochodu nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, w szczególności wpisów sądowych ani wynagrodzenia pełnomocnika. W związku z powyższym musiał wypowiedzieć pełnomocnictwo swojemu dotychczasowemu pełnomocnikowi. Jednocześnie wskazał, że wnosi o ustanowienie jego pełnomocnikiem r. pr. B. W., który był jego dotychczasowym pełnomocnikiem i do którego skarżący ma zaufanie, oraz który najlepiej zna sprawy podatkowe skarżącego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu renty 717,18 zł oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości 880 zł netto. Skarżący oświadczył, że jego wydatki wynoszą ok. 1.200 – 1500 miesięcznie. Składają się na nie przede wszystkim koszty leczenia i koszty egzystencji – leki, wyżywienie, ubranie. Z uwagi na okoliczność, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazał w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy, na mocy zarządzenia z dnia 15 marca 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku, poprzez wskazanie jego zakresu. Na wykonania wezwania zakreślono terminu 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Jednocześnie z uwagi na fakt, że oświadczenie o stanie majątkowym było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, skarżący został zobowiązany na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") - do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - nadesłanie zeznań podatkowych za 2017 r. - udokumentowanie wysokości uzyskiwanego świadczenia z ZUS oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy, - nadesłanie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, - przedstawienie zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego (z uwzględnieniem kosztów utrzymania mieszkania, mediów, kosztów wyżywienia, leczenia, środków czystości i innych niezbędnych). Na wykonanie wezwania zakreślono termin 7 dni. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 marca 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał wraz z dniem 26 marca 2018 r. Skarżący w dniu 26 marca 2018 r. złożył pismo, w którym wyjaśnił, że ubiega się o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, przy czym zwrócił się o ustanowienie pełnomocnikiem r. pr. B. W. Do pisma skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: - zaświadczenie lekarskie z dnia 7 grudnia 2017 r. z którego wynika, że ze względu na zaostrzenie choroby nie jest zdolny do pracy zawodowej związanej z pracą fizyczną i stresem, - dowód wpłaty w dniu 24 marca 2018 r. kwoty 300 zł na konto BANK [...]- zaświadczenie z dnia 20 lutego 2018 r. ZUS o prawie do zasiłku za okres od 17.04.2017 r. do 01.10.2017 r. - odcinek przekazu pocztowego z ZUS za marzec 2018 r. na kwotę 742,94 zł - zeznanie podatkowe za 2017 r. z którego wynika, że skarżący osiągnął dochód w wysokości 25.432,76 zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Wskazać należy, że prawo pomocy obejmować powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności, nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. W przedmiotowej sprawie, wobec wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, wezwano skarżącego do nadesłania określonych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową. Skarżący wybiórczo potraktował wezwanie referendarza sądowego, bowiem nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów i informacji, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych, dokumentu wskazującego na wysokość wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz zestawienia aktualnych miesięcznych dochodów i wydatków, w tym kosztów utrzymania mieszkania, mediów, leczenia i innych niezbędnych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i dostateczny swojej sytuacji majątkowej. Brak nadesłania żądanych informacji uniemożliwia bowiem ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy skarżący jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 717,18 zł oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości 880 zł. Łączny dochód skarżący wynosi zatem 1597,18 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że jego wydatki wynoszą ok. 1200-1500 zł miesięcznie, jednak nie odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego dotyczące zestawienia aktualnych wydatków (w tym kosztów utrzymania mieszkania, mediów, wyżywienia, leczenia i innych niezbędnych). Skarżący nie przedstawił również dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę, a jedynie zaświadczenie lekarskie z dnia 7 grudnia 2017 r. stwierdzającej, że skarżący nie jest zdolny do pracy zawodowej związanej z pracą fizyczną i stresem oraz zaświadczenie o prawie do zasiłku rehabilitacyjnego za okres od kwietnia do października 2017 r. Brak jest zatem dokumentu wskazującego, jakie aktualnie wynagrodzenie za pracę otrzymuje skarżący. Skarżący nie przedstawił również wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, co uniemożliwia analizę jego aktualnej sytuacji finansowej. Zwraca także uwagę niekonsekwencja w przedstawieniu sytuacji rodzinnej skarżącego. Otóż w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce nr 6 formularza PPF skarżący wskazał, że brak jest osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że mieszka w domu stanowiącym własność jego matki, którą skarżący się opiekuje. Budzi zatem wątpliwości referendarza sądowego wiarygodność twierdzenia skarżącego, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto brak wskazania przez skarżącego zestawienia miesięcznych kosztów utrzymania nie pozwala na ocenę, czy skarżący samodzielnie ponosi koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje (a jeśli tak, to w jakiej wysokości), czy też koszty te pokrywa w całości bądź części matka skarżącego. Wyżej wymienione okoliczności wskazują, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób nie budzący wątpliwości, zatem brak jest możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy. Nieprzedstawienie przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych odnoszących się do jego sytuacji, dokumentu wskazującego na wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia oraz zestawienia wydatków, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez skarżącego dokumenty nie przedstawiają w sposób zupełny i jasny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Tymczasem to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.