III SA/Wa 3678/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), sędzia WSA Radosław Teresiak, Protokolant referent Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi T. I. na decyzję M. R., P. i P. S. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od M. R., P. i P.S. na rzecz T. I. kwotę 6900 zł (słownie: sześć tysięcy dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Postępowanie przed organami podatkowymi. 1.1. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister/organ odwoławczy) z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia T. I. (dalej: Skarżący/Strona) wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. 1.2. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: organ pierwszej instancji) określił Stronie wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r. 1.3. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie: a) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) poprzez błędne wskazanie, że Skarżący jako pracodawca zatrudniał co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, a w konsekwencji, iż w przedmiotowym terminie zobowiązany był do dokonywania miesięcznych wpłat na Fundusz, b) art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez błędne stwierdzenie, że na Stronie ciążył obowiązek zapłaty składek na Fundusz, c) art. 70 O.p., d) art. 120 i 121 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organu. 1.4. Decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Ministra, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że na Skarżącym ciążył obowiązek dokonywania wpłat na PFRON od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r., który nie był przez niego w tym okresie realizowany. Organ odwoławczy wskazał, że ustalenia te zostały poczynione przez organ pierwszej instancji na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, tj. pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia 24 sierpnia 2015 r. i załączonych do niego danych dotyczących okresu rozliczeniowego od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. Minister zauważył, że zarówno w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym Strona, pomimo wezwania, nie przedstawiła dodatkowych dokumentów w sprawie oraz dowodów uzasadniających jej żądanie zaprezentowane w odwołaniu, jak również nie skorzystała z prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zdaniem Ministra, za chybiony należy uznać zarzut Strony co do wybiórczego i nierzetelnego zebrania przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego wobec braku współdziałania Strony z organem i przedstawienia przez nią wymaganych prawem dokumentów na poparcie jej wniosków. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję, w której zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie: - art. 120 i 121 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organu, - art. 122 O.p. poprzez wydanie decyzji w oparciu o niepoprawnie ustalony stan faktyczny wskutek braku podjęcia stosownych działań zmierzających do zebrania w sposób kompletny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez brak uwzględnienia orzeczeń o stopniach niepełnosprawności stwierdzonych u pracowników Skarżącego, - art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez pominięcie, że Skarżący jako pracodawca zatrudniał co najmniej 4 pracowników z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. 2.2. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi w postaci orzeczeń o stopniach niepełnosprawności pracowników Skarżącego wraz z deklaracjami I-0, informacji o stanie zatrudnienia u Skarżącego w okresie 1 grudnia 2010 r. – 30 kwietnia 2012 r. oraz wyliczenia składki PFRON z uwzględnieniem zatrudnienia osób ze stopniem niepełnosprawności. 2.3. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. 2.4. Na rozprawie w dniu 28 września 2017 r., Sąd dopuścił dowód z tych dokumentów dołączonych do skargi, które zostały poświadczone za zgodność z oryginałem, tj.: orzeczeń o stopniu niepełnosprawności i zgłoszeń do ubezpieczeń. Pozostałe dokumentu dołączone do skargi nie spełniają wymogu dokumentu, są to odręcznie wypełnione deklaracje DEK-I-0, nie opatrzone datą ani podpisem. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 3.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c ustawy p.p.s.a.). 3.3. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty skargi w części okazały się zasadne. 3.4. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie określenia Skarżącemu wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące 2010 i 2011 roku. Spór dotyczy zasadności ustaleń faktycznych dokonanych w niniejszej sprawie, a w konsekwencji niewłaściwego, zdaniem Skarżącego, zastosowania art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Organy orzekające w sprawie przyjęły, że Skarżący od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r. zatrudniał 25 lub więcej pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Zgodnie z aktami sprawy przekazanymi Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę jedynym dokumentem, którym dysponował organ pierwszej instancji i który legł u podstaw ustaleń stanu faktycznego w niniejszej sprawie było pismo ZUS z dnia 24 sierpnia 2015 r. Pismo to stanowiło odpowiedz na pismo PFRON z dnia 12 sierpnia 2015 r., którym zwrócono się o udzielenie informacji o stanie zatrudnienia u Skarżącego jako płatnika składek w okresie od grudnia 2009 r. do kwietnia 2012 r. (karta 0003 akt administracyjnych). ZUS odpowiadając na prośbę PFRON wskazał dane dotyczące osób zgłoszonych przez Skarżącego jako płatnika składek do ubezpieczeń (karty 0004-0006 akt administracyjnych). Dane nadesłane przez ZUS pochodziły z dokumentów RCA złożonych przez płatnika składek – Skarżącego. Jednocześnie Skarżący nie wywiązał się z obowiązku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Mimo inicjatywy ze strony organu pierwszej instancji, nie wskazał żadnych dowodów świadczących o tym, że w okresach objętych skarżoną decyzją nie był zobowiązany do dokonywania obowiązkowych wpłat na PFRON. Stąd określenie Skarżącemu zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. 3.5. Ramy materialnoprawne sprawy wyznaczają przepisy ustawy o rehabilitacji. W świetle art. 21 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 % a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych (ust. 1). Z wpłat zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia wynosi co najmniej 6% (ust. 2). Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy prowadzący zakłady pracy będące w likwidacji albo co do których ogłoszono upadłość (ust. 3). Wskaźnik zatrudnienia, o którym mowa w ust. 2, może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy (ust. 4). W przepisach art. 21 ust. 5 ustawy wskazano osoby, które nie są wliczane do wyliczania wskaźnika zatrudnienia. W świetle art. 21 ust. 2g oraz art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji, do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 (...) stosuje się odpowiednio przepisy O.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Pracodawcy dokonują wpłat w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając równocześnie Zarządowi Funduszu deklaracje miesięczne i roczne. 4.6. Przechodząc do oceny zarzutów skargi należy wskazać, że do organu należało przede wszystkim rzetelne ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Organy orzekające dysponując dokumentem z dnia 24 sierpnia 2015 r. nadesłanym przez ZUS ustalił wprawdzie liczbę pracowników w każdym z miesięcy przypadającym w okresie od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r., pominęły jednak zawarte w tym dokumencie dane dotyczące stopnia niepełnosprawności poszczególnych pracowników. W zestawieniu sporządzonym na str. 3 decyzji organu pierwszej instancji w każdym z miesięcy w okresie od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r. wskazano liczbę osób niepełnosprawnych "0". Takie ustalenie stanu faktycznego jest oczywiście sprzeczne z danymi nadesłanymi przez ZUS, gdyż w świetle danych przedstawionych w piśmie z dnia 24 sierpnia 2015 r. w każdym z miesięcy wskazani są pracownicy z I i II stopniem niepełnosprawności. Dla Sądu zupełnie niezrozumiała jest sytuacja, w której dane wynikające z tego samego dokumentu organ traktuje różnie, jedne z nich uwzględniając i traktując jako miarodajne dla ustalenia stanu faktycznego w sprawie i rzeczywiste, a inne pomijając. Jak już wyżej było wskazane dane przesłane przez ZUS oparte są na tym, co Skarżący deklarował jako pracodawca w rozliczeniach RCA. Jeśli wiec organ pierwszej instancji nie podważył danych wynikających z dokumentu urzędowego za jaki należy uznać zestawienie sporządzone przez ZUS lub nie wykazał istnienia okoliczności odmiennych lub przeciwnych niezrozumiałym jest dlaczego je pominął. Jeżeli organ kwestionuje w części to, co wynika z informacji, uznanych za wiarygodne przez ZUS i przesłanych do PFRON to powinien wyjaśnić przyczyny rozbieżności pomiędzy tym, co wskazał w decyzji a tym co znajduje się w piśmie ZUS, z którego niewątpliwie wynika, że Skarżący w okresie, o którym mowa w decyzji (od grudnia 2010 r. do listopada 2011 r.) zatrudniał osoby niepełnosprawne. W świetle powyższego ustalenia faktyczne dokonane przez organy orzekające w sprawie, okazały się niezgodne z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. 4.7. Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny rozpoznawanej sprawy i dokonał wybiórczej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Pominięcie części danych zawartych w dokumencie nadesłanym przez ZUS świadczy o braku kompleksowej i wyczerpującej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. W sytuacji gdy organ nie poczynił ustaleń co do faktycznego zatrudnienia przez Skarżącego osób niepełnosprawnych, na co pozwalał dokument przesłany przez ZUS nie sposób uznać, że prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Skupienie argumentacji jedynie na ilości osób zatrudnionych w kolejnych miesiącach bez odniesienia się do zatrudnienia również osób niepełnosprawnych sprawia, że dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jest nierzetelna i wybiórcza a co za tym idzie ma przymiot dowolności i nie jest wszechstronna przez co narusza art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Zgodnie z art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl natomiast art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przywołany przepis art. 191 O.p. wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów to ocena obiektywna, która tak samo traktuje wszystkich podatników, niezależnie od tego, czy współpracowali z organem podatkowym przy odtwarzaniu stanu faktycznego w sprawie, czy też odmówili tej współpracy, jak to miało miejsce w stanie faktycznym sprawy. Na ocenę dowodów nie może mieć wpływu stosunek oraz zachowanie strony w odniesieniu do organu prowadzącego postępowanie. Swobodna ocena dowodów nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów wybiórczo. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest bowiem oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. Swobodna ocena dowodów nie ma nic wspólnego z dowolną oceną dowodów. Ta ostatnia jest najczęściej następstwem zaniedbań w toku postępowania dowodowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne, znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności, czyli naruszenie swobodnej oceny dowodów, wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący zgodnie z art. 187 § 1 O.p., a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści. Pominiecie części z informacji zawartych w dokumencie urzędowym, co miało miejsce w stanie faktycznym sprawy narusza także normę art. 194 § 1 O.p. Zgodnie z przywołanym przepisem dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zwiększona moc dowodowa dokumentu urzędowego sprowadza się do przyjęcia dwóch domniemań, a mianowicie prawdziwości (autentyczności) oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych (wiarygodności). W konsekwencji organ podatkowy nie może odrzucić – bez przeprowadzenia przeciwdowodu – istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. Pominięcie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym bez przeprowadzenia przeciwdowodu stanowi naruszenie art. 194 § 1 O.p. Nie ulega wątpliwości na podstawie analizy pisma ZUS z dnia 24 sierpnia 2015 r. i treści decyzji organu pierwszej instancji, że Prezes PRFON przy ustalaniu stanu faktycznego w sprawie pominął informacje zawarte w dokumencie odnoszące się do liczby zatrudnianych przez Skarżącego osób niepełnosprawnych. Reasumując, podniesione w tym zakresie zarzuty skargi odnoszące się do wadliwego ustalenia stanu faktycznego uznać należało za trafne. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę przychyla się do oceny, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dokonał oceny materiału dowodowego w sposób wybiórczy i dowolny, a w konsekwencji błędne ustalił stan faktyczny, co wadliwie zaakceptował organ odwoławczy. Powyższe naruszenie art. 187 § 1, art. 191 i art. 194 § 1 O.p. mogło mieć wpływ na wynik sprawy gdyż jak wynika z przepisów prawa materialnego, które mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w tym art. 21 ustawy o rehabilitacji, zatrudnienie osób niepełnosprawnych ma wpływ na wysokość comiesięcznych wpłat do PFRON z tytułu nieosiągania określonego przez ustawodawcę wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. 3.8. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie do przeprowadzenia postępowania dowodowego w uzasadnionym zakresie i dokonania rzetelnej oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem danych zawartych w piśmie ZUS z dnia 24 sierpnia 2015 r. 4.9. Wobec naruszenia przepisów postępowania tj. 187 § 1 O.p., art. 191 i art,. 194 § 1 O.p. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Podstawą prawną dla rozstrzygania o zasądzonych kosztach postępowania sądowego była treść art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 6.900 zł składa się kwota wpisu sądowego w wysokości 1500 zł, oraz kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 5.400 zł zasądzona na podstawie § 2 pkt 6 Rozporządzeni Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).