III SA/Wa 3681/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący – M.C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie ma innych źródeł dochodów. Nie posiada oszczędności, ani wartościowych rzeczy do sprzedania. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi on z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2013 r. i 2014 r. (lub w innych sposób udokumentowania wysokości uzyskanych dochodów), wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych dochodów skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (dochody ze stosunku pracy, otrzymywanie zasiłki, inne świadczenia), nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłków, w przypadku braku statusu osoby bezrobotnej – wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego, w tym na utrzymanie mieszkania, opłaty za media, wyżywienie, i inne (jeżeli inne osoby partycypują w kosztach utrzymania domu, należy wskazać te osoby oraz wyjaśnić z jakiego tytułu i w jakiej formie partycypują w tych kosztach). W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za 2013 i 2014 r. Z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W tych latach nie uzyskiwał dochodów podlegających opodatkowaniu. Skarżący oświadczył, że zajmuje się działalnością rolniczą, która w związku z eksperymentalnym charakterem i uzyskanymi wcześniej patentami nie przynosi dochodów w skali nawet kilkuletniej, realnie ma bilans ujemny. Skarżący oświadczył, że niewielkimi kwotami 500-600 zł miesięcznie, wspomaga go rodzina, tj. rodzice, brat i żona mieszkająca pod innym adresem. Aktualnie skarżący nie ma innych dochodów. W związku z prowadzeniem od 18 lat działalności rolniczej skarżący nie może mieć statusu osoby bezrobotnej. Na utrzymanie skarżący wydaje miesięcznie następujące kwoty: 300 zł na wyżywienie, 500 zł inne wydatki. W związku z prowadzoną eksperymentalną działalnością rolniczą i potrzebą bieżącej kontroli zbudowanych urządzeń infradźwiękowych, a także efektów oddziaływania na uprawy, skarżący przebywa przeważnie w tzw. "terenie", czyli u znajomych, głównie rolników. Nie ponosi opłat z tytułu pomieszkiwania u nich. Do pisma skarżący załączył niezidentyfikowany wydruk z rachunku w [...] oraz wydruk elektronicznego zestawienia operacji za okres od 1 grudnia 2014 do 1 marca 2015 r. na rachunku bankowym skarżącego w [...]. Wydruk ten nie dokumentuje żadnych operacji na rachunku. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Oświadczenia skarżącego, sprowadzają się do stwierdzenia, że prowadzi on eksperymentalną działalność rolniczą, z tytułu której nie uzyskuje żadnych dochodów. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego są środki finansowe w wysokości 500-600 zł miesięcznie otrzymywane od rodziny (rodzice, brat żona). Jednocześnie skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki wynoszą 800 zł (300 zł wyżywienie i 500 zł inne wydatki). Skarżący utrzymuje, że nie ponosi kosztów mieszkania, bowiem "pomieszkuje" u znajomych rolników. Okoliczności tych skarżący nie poparł jakąkolwiek dokumentacją. Referendarz sądowy poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. Przede wszystkim, w świetle złożonych oświadczeń niewiarygodnym jest, aby skarżący od 2013 r. nie uzyskiwał żadnych dochodów i pozostawał na wyłącznym utrzymaniu rodziny, tym bardziej, że kwota 500-600 zł złotych otrzymywana od rodziny nie wystarcza na zaspokojenie miesięcznych wydatków skarżącego, których wysokość sam skarżący określił na 800 zł. Ponadto, skarżący prowadzi eksperymentalną działalność rolniczą polegającą – jak sam twierdzi – m.in. na budowaniu urządzeń infradźwiękowych, co z pewnością wymaga dysponowania jakimiś środkami finansowymi, których źródeł skarżący nie wskazał. Niejasna jest również kwestia prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącego. Skarżący twierdzi bowiem, że nie mieszka z żoną, niemniej jednak żona partycypuje w kosztach jego utrzymania. Poza tym nie wyjaśniona jest również okoliczność zaspakajania potrzeb mieszkaniowych skarżącego oraz ponoszenia kosztów z tym związanych w okresie, w którym skarżący nie korzysta z możliwości "pomieszkiwania" u znajomych rolników. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.