III SA/Wa 3681/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia - przyznać stronie Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - M.C. (dalej: "Skarżący"), zwrócił się wnioskiem z dnia 8 grudnia 2015 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż obecnie wszystkie środki pieniężne przejmuje Naczelnik Urzędu Skarbowego W.. Nadmienił, iż utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. Do zobowiązań zaliczył kredyt w wysokości 9.200 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że osiąga przychód z uprawy kukurydzy i zbóż. Przedstawił sposób wyliczenia kwoty tego przychodu. Dodał, iż ponosi wydatki na przejazdy i żywność. Wydatki te nie przekraczają 600-700 zł. Nie ponosi kosztów prądu czy czynszu, gdyż mieszka na wsi, co "nic nie kosztuje". Skarżący podkreślił, że nie może wypowiadać się na temat dochodu i majątku żony, gdyż pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Poza tym nie wydaje mu się, by żona wykazała chęć rozmowy na ten temat. Skarżący wskazał, iż naczelnik urzędu skarbowego blokuje mu wszelkie środki z linią kredytową włącznie, co skutkuje podwyższeniem jego zobowiązań względem banku. Z tego powodu Skarżący nie może nic wpłacić, ani wypłacić. Aktualnie Skarżącemu pomagają jedynie rodzice. Ujawnił wysokość wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Dodał, iż ma zamiar spłacić zobowiązania z praw do książek. Na koniec Skarżący przedstawił przebieg swojej działalności wydawniczej. Przedłożył wyciągi bankowe, oświadczenie o otrzymaniu kwoty 4.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 25 lutego 2016 r. (uzupełnionym w dniu 15 marca 2016 r.) Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że kwota ponoszonych wydatków obejmuje wszystkie koszty jego utrzymania, w tym opłatę za energię elektryczną. Wyjaśnił, iż nie ponosi opłat za paliwo gazowe i nie używa węgla. Zaznaczył, iż od prowadzonej działalności rolniczej nie płaci podatku. Wskazał, iż nie jest właścicielem gruntu i nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie. Odnośnie wskazania dochodów małżonki wyjaśnił, iż jedyny dochód jaki ona osiąga to dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 3.352,43 zł (za 2014 r.). Dochód w tej wysokości stanowił podstawę do przyznania zasiłku na dziecko w wysokości 115 złotych miesięcznie oraz jednorazowego zasiłku na dziecko w wysokości 100 zł. Stwierdził, iż na rachunku bankowym nie posiada żadnych środków finansowych. Wskazał na liczne zajęcia egzekucyjne na "ogromne kwoty". Na potwierdzenie powyższego dołączył do sprzeciwu kopię decyzji z dnia [...] października 2015 r. Prezydenta W. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla córki Skarżącego oraz kopię zaświadczenia o dochodzie z gospodarstwa rolnego małżonki z dnia 3 września 2015 r. wystawionego przez Urząd Miejski w K. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 18 lutego 2016 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) do postępowań sądowych zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym ewentualnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 750 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, iż Skarżący obecnie nie jest pozbawiony źródeł utrzymania, osiągając niewielki dochód w wysokości 600 zł miesięcznie ze sprzedaży płodów rolnych. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów oraz wyjaśnień zawartych w formularzu PPF z dnia 8 grudnia 2015 r. wynika, iż nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych czy nieruchomości Dodatkowo wskazał, iż spłaca kredyt odnawialny w wysokości 9200 zł. Do przedstawionej dokumentacji dołączono kopię decyzji z dnia [...] października 2015 r. Prezydenta W. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla córki Skarżącego oraz kopię zaświadczenia o dochodzie z gospodarstwa rolnego małżonki z dnia 3 września 2015 r. wystawionego przez Urząd Miejski w K. . Z ww. decyzji wynika, iż małżonka Skarżącego osiągnęła dochód roczny za 2014 r. w wysokości 3.352,43 zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy rachunków bankowych nie wynika również, aby dysponował jakimikolwiek środkami pieniężnymi. Natomiast ustanowiono na jego rachunku blokady związane z zajęciami egzekucyjnymi na kwoty 67.765,95 zł oraz 207.286,46 zł. Zaznaczyć również należy, iż niewielkie dochody przeznaczane są przez Skarżącego na comiesięczne zobowiązania i stałe wydatki, które przeznacza na przejazdy i żywność. W świetle powyższego zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od całości kosztów sądowych, gdyż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.