III SA/Wa 369/17

22/03/2017 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 22/03/2017 r. po rozpoznaniu wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/10/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnic Spółkę od wpisu od skargi powyżej 20000,- zł (dwudziestu tysięcy zł) 2. Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie A. Sp. z o.o., dalej jako "Skarżąca", na formularzu PPPr z 21/12/2016 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - jej sytuacja od lat pogarsza się, wobec czego nie dysponuje środkami na poczet kosztów postępowania; - na koniec 2015 r. zanotowała stratę w wysokości 209324,09 zł; - na 31/12/2015 r. nie posiada rzeczowych aktywów trwałych, należności, ani inwestycji długoterminowych; - na 31/8/2016 r. Skarżąca odnotowała zobowiązania na kwote 1135728,14; - wobec Skarżącej toczy się postepowanie egzekucyjne z tytułu zaległości w VAT; - nie posiada środków na rachunkach bankowych, z których mogłaby pokryć koszty sądowe; - stan środków w kasie to kwota ok 11 zł; - zarząd Skarżącej podjął działania w celu zmniejszenia zadłużenia (uchylenie honorarium prokurenta, wypowiedzenie umowy najmu, restrukturyzacja umów o prowadzenie księgowości, rozwiązanie umów o pracę); - nie posiada zdolności kredytowej; - powołała się na prawo do Sadu i art. 45 ust. 1 , art. 78 zd 1 Konstytucji RP oraz na art. 6 EKPCz. Skarżąca zadeklarowała przekazanie protokół zwyczajnego zgromadzenia wspólników, bilans i rachunek zysków i strat za 2015 r. i do 31/8/2016 r., kpię tytułu wykonawczego, wyciąg z rachunków bankowych, kopię protokołu zwyczajnego zgromadzenia wspólników w przedmiocie udzielenia absolutorium, kopię umowy najmu wraz z aneksem i porozumieniem o rozwiązaniu, kopię umowy o biuro wirtualne, korespondencję email z [...] Bankiem w sprawie uzyskania pożyczki i in.. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 1/3//2016 r. Skarżąca wskazała, że: Skarżący posiada również dwa nieaktywne rachunki bankowe, do których dostęp został zablokowany; - ponosi miesięczne koszty biura rachunkowego, obsługi księgowej i biura wirtualnego w kwocie ok 306 zł; - oata za domenę internetową to kwota 490 zł rocznie; - pomoc prawna jest świadczona pro publico bono; - nie zatrudnia pracowników, w ciągu trzech miesięcy nie były dokonywane wypłaty na rzecz pracowników; - nie posiada źródeł finansowania zadłużenia; - jedynym źródłem pokrycia bieżących wydatków są pożyczki od wspólników (w ostatnim roku na kwotę 11640 zł- pożyczka z 11 lipca 2016 r.); - obecnie wspólnicy nie posiadają środków), które mogliby przeznaczyć na pomoc dla spółki; - przychód za 2014 r został przeznaczony na pokrycie kosztów działalności Spółki; - Spółka jest w stanie partycypować w kosztach w kwocie 11,46 zł Skarżąca zadeklarowała przekazanie ewidencję zakupów i sprzedaży VAT, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań, rachunek zysków i strat za 2016 r., bilans za 2016 r., CIT-8 z2016 r., zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności, zarządzenie zabezpieczenia i in. Stwierdzono, co następuje: Wpis w sprawie, jedyny wymagalny koszt sądowy wynosi 41055 zł, zatem do tej wartości referendarz sądowy odnosi wniosek Skarżącej i dokonuje oceny jej zdolności do ponoszenia ciężarów w sytuacji finansowej, w której Skarżąca znajduje się.. Zarazem przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", o których sposobie stosowania Skarżąca została pouczona w innych postępowaniach (np. w postanowieniu z 8/12/2016 r., III SA/Wa 2745/16). Spór przed Sądem dotyczy domniemanego uczestnictwa Spółki w procederze mającym na celu wyłudzenie podatku VAT. Według poglądów organów podatkowych, których urzędnik sądowy prowadząc postępowanie o prawo pomocy nie podziela, ponieważ obowiązuje zasada domniemania niewinności, a dokładniej, domniemanie rzetelności deklaracji podatkowych – transakcje deklarowane przez Skarżącą nie miały miejsca, ponieważ cały obrót odbywał się wyłącznie "na papierze", tj. dokumenty księgowe nie potwierdzały rzeczywistych transakcji. Oznacza to, że na potrzeby postępowania o prawo pomocy urzędnik sądowy uznaje za rzeczywisty (istniejący) deklarowany przez Skarżącą obrót w 2013 r., którego dotyczy zaskarżona decyzja. Jak wynika z akt sprawy natomiast wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi niewiele ponad 4 mln zł (skarga do Sadu ab initio, odpowiedź na skargę, k 64 akt sadowych). Referendarz sądowy zaznacza, że tylko w 2014 r. przychód Skarżącej wyniósł 54399488,99 zł. Urzędnik sądowy jest zobowiązany do uwzględniania w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 p.p.s.a.), ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz) w podobnych sprawach oraz ocenę prawną podjętą w zbliżonym stanie faktycznym wobec Skarżącej (por. przywołane powyżej postanowienie z 8/12/2016 r.). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza, zasygnalizowane powyżej, znane Spółce z treści wydanych względem niej rozstrzygnięć w zakresie prawa pomocy. Poglądy przedstawione powyżej referendarz sądowy miarkuje sądową oceną kondycji spółki, podjętą już po zaprzestaniu (ograniczeniu) prowadzenia przez nią działalności gosp., sposobem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz rodzajem sporu podatkowego, jak też kolejnością pokrywania wydatków związanych ze sporem podatkowym. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w braku płynności finansowej. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zadłużenie oraz występowanie straty w działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia jest także prowadzenie wobec spółki postępowania egzekucyjnego i brak bieżących przychodów (rubryka 10 formularza). Prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 7.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 5.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Nadto, ponoszenie kosztów działalności gospodarczej (do których zalicza się też koszty sądowe) i niekiedy straty jest normalnym przejawem prowadzenia tejże działalności. Referendarz sądowy zauważa, że z nadesłanych dokumentów finansowych wynika osiągniecie przez Skarżącą do 31/12/2016 r., straty w wysokości niespełna 53 tys zł. Skarżąca zarazem zadeklarowała uzyskiwanie dodatkowych dochodów z tytułu pożyczki u wspólnika, które przeznaczyła na bieżące funkcjonowanie (s. 3 pisma z 9/3/2017, karta 74 akt sądowych). Należy zauważyć, że Skarżąca nie wykazała zarazem pierwszeństwa zaspokojenia wydatków, na które przeznaczyła środki z uzyskanej pożyczki od wspólnika przed należnościami z tytułu kosztów postępowania. Z pierwszeństwa tego nie korzystają ani opłaty za biuro wirtualne, domenę internetową, koszty korespondencji, biuro rachunkowe – jak też nie wyczerpują kwoty udzielonej przez wspólnika pożyczki. Godne zaakcentowania jest to, że Skarżąca nie ponosi kosztów działania pełnomocnika, który jednak świadczy jej pomoc pro publico bono. Fakt dysponowania przez Skarżącą profesjonalną pomocą prawną ma wpływ na stopień świadomości sytuacji prawnej, w której znajduje się. Referendarz sądowy zauważa też, że sporne postępowanie kontrolne toczy się od 2014 r, natomiast jeszcze w 2015 r. Skarżąca osiągnęła przychody w wysokości 54388865,77 zł (rachunek zysków i strat, k 30 akt sądowych), których nie można na potrzeby jakiegokolwiek etapu postępowania sądowego przed wydaniem wyroku kwalifikować jako następstwo "fikcyjnego", nie istniejącego w rzeczywistości, obrotu. Nie można zatem uznać, że nie dysponowała środkami, które mogłaby przeznaczyć na poczet obrony swoich praw. Spółka dysponowała też, jak wynika z akt sprawy, profesjonalną pomocą i poradą prawną, zatem dysponując przychodami we wskazanej wielkości powinna uwzględnić w planowaniu wydatków koszty dochodzenia praw. Takiego też poglądu jest nie tylko Naczelny Sąd Administracyjny, ale także Europejski Trybunał Praw Człowieka, który twierdzi, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/01/2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). W ocenie referendarza sądowego prawa strony podlegają ograniczeniom wynikającym z obowiązku uwzględniania przez nią zasad zapobiegliwości, staranności i reguł racjonalnego postępowania – zwłaszcza w sytuacji, kiedy dysponuje profesjonalną pomocą prawną przez cały okres trwania sporu. Referendarz sadowy, zobowiązany z urzędu do uwzględniania informacji, które Skarżąca podała w innych postępowaniach, zauważa, że Strona uchyliła się od wskazania rzeczywistej pomocy, którą uzyskiwała w chwili, kiedy już powinna liczyć się ze sporem podatkowym. Skarżąca wskazywała w toku postępowania III SA/Wa 2745/16, co uwzględnił Sąd, że "otrzymała od jej Prezesa Zarządu pożyczkę na kwotę łącznie 41.740 zł, którą przeznaczyła następnie na pokrycie kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, takich jak: wynajem biura wirtualnego, opłata za domenę internetową, koszty korespondencji czy wynagrodzenie biura rachunkowego". Należy podzielić pogląd Sądu, że pokrywanie przez Skarżącą jedynie pozostałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, oznacza preferowanie przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sad w przywołanym postępowaniu uznał również (prawomocnie), że "z informacji przekazanych przez Skarżącą w jej wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż w samym 2016 roku otrzymała ona w formie pożyczki od jej Prezesa Zarządu kwotę łącznie 23.740 zł". Skarżąca winna być świadoma prowadzonego w tym samym czasie z jej udziałem postępowania podatkowego, które zakończyło się wydaniem w dniu 23/6/2016r. zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, w związku z czym mogła zaistnieć potrzeba skorzystania z przysługujących Skarżącej środków zaskarżenia na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. Te wszystkie przywołane powyżej okoliczności uzasadniają odmowę przyznania Skarżącej prawa pomocy. Referendarz sądowy zadecydował o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy we wskazanej w sentencji wysokości biorąc pod uwagę nie tyle charakter gospodarczy działalności prowadzonej przez Stronę i sposób pojmowania ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością, ile odstęp czasowy od momentu, w którym Skarżąca prowadziła czynnie działalność gospodarczą w zestawieniu z faktem, że jest to już druga sprawa w tym roku, w której będzie ona zobowiązana uiścić wpis od skargi (w pierwszej jest zobowiązana do zapłaty niespełna 9 tys zł). Mając na względzie wysokość środków uzyskanych przez Spółkę w ostatnim czasie ze źródeł zewnętrznych (szczegółowo przywołanych powyżej), zakreślone sposoby gospodarowania środkami podczas prowadzenia działalności gospodarczej oraz przyjmując – w celu realizacji gwarancji prawa do Sądu Skarżącej – najbardziej przychylny sposób interpretacji złożonych przez nią wyjaśnień, jak też wielkość środków w kasie, urzędnik sądowy uznał zdolność Strony do poczynienia wydatków w wysokości wyrażonej w sentencji. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, tak z uwagi na wysokość posiadanych środków, jak z uwagi na sposób wykazania sytuacji materialnej Skarżącej, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.