III SA/Wa 375/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Dariusz Zalewski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E.R. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie E.R. (dalej zwany "Stroną" lub "Skarżącym") pismem z dnia 16 grudnia 2014 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z prośbą o wstrzymanie zajęcia kwoty z tytułu podatku od spadku i darowizn, od lokalu po zmarłej mamie, do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. W uzasadnieniu wniosku zwrócił uwagę, że nie został mu doręczony tytuł wykonawczy, posiada zgodę Dyrektora Izby Skarbowej zawieszającą postępowanie w ramach programu pomocy europejskiej "De Minimis". Skarżący jednocześnie stwierdził, że zajęcie kwoty VAT praktycznie prowadziłoby do likwidacji firmy. Do wniosku załączył kserokopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. o zawieszeniu postępowania odwoławczego od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] marca 2014 r. wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. pismem z dnia 18 lutego 2015 r. poinformował Dyrektora Izby Skarbowej w W., o tym że zawiadomieniem z dnia 9 lutego 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] Powyższe zostało skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności i zobowiązanego (wraz ze sporządzonym odpisem tytułu wykonawczego nr [...]) w dniu [...] lutego 2015 r. Z kolei w piśmie z dnia 13 marca 2015 r. organ egzekucyjny wskazał, iż ww. korespondencja w obu przypadkach nie została podjęta przez adresatów, a poza tym w sprawie nie zostały podjęte inne czynności. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 16 grudnia 2014 r. o wstrzymanie zajęcia kwoty z tytułu podatku od spadku i darowizn. Postanowienie zostało doręczone Stronie w dniu 23 marca 2015 r. Skarżący pismem z dnia 30 marca 2015 r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu 31 marca 2015 r.) zatytułowanym "Protest" nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem stwierdzając, iż jest ono absurdalne, podważa zaufanie do państwa, gdyż jest "przekombinowane" i nie rozwiązuje problemu obywatelskiego, jakim jest niemożność zapłacenia bardzo wysokiego podatku. Skarżący wniósł o przyznanie mu jako inwalidzie seniorowi adwokata z urzędu Dyrektor Izby Skarbowej w W. z uwagi na fakt, iż ww. pismo zostało wniesione po upływie terminu wskazanego w ww. postanowieniu, a z jego treści nie wynikało, aby intencją Skarżącego było skierowanie go do Ministra Finansów, poinformował Stronę pismem z dnia 4 maja 2015 r., iż nie ma podstaw prawnych do uznania jego wystąpienia z dnia 30 marca 2015 r. jako zażalenie i przekazania do Ministra Finansów. Poinformował przy tym, że w zaistniałej sytuacji na podstawie art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej "K.p.a.") Strona może wnieść do Ministra Finansów wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, składając jednocześnie zażalenie. Skarżący wystąpieniem z dnia 15 maja 2015 r. złożył do Ministra Finansów pismo zatytułowane "Protest" wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W jego treści podniósł, iż nie przekroczył terminu do wniesienia pisma do Dyrektora Izby Skarbowej w W. Wyjaśnił przy tym, że udało mu się dotrzymać termin dwukrotnie. Zwrócił uwagę, iż list wysłał jako zwykły. Ponadto wskazał na ciężką sytuację zdrowotną oraz finansową. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu podniósł, iż wskazane przez Skarżącego okoliczności niedopełnienia wniesienia w terminie zażalenia nie mogą zostać uznane za wystarczające do przywrócenia terminu do rozpoznania środka zaskarżenia. Tym samym uznał, iż wyjaśnienia Strony, polegające na stwierdzeniu, iż nie przekroczył terminu do wniesienia pisma z dnia 30 marca 2015 r., a w przypadku niedotrzymania terminu, składa wniosek o jego przywrócenie, trudno uznać za uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W związku z powyższym organ nie znalazł możliwości merytorycznego rozpatrzenia pisma z dnia 30 marca 2015 r. zakwalifikowanego jako zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego prośby o przywrócenie zaniedbanego terminu, zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu. Ponadto wskazał na ciężką sytuacją zdrowotną i finansową. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznanej sprawie było postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia (zawartego w piśmie Skarżącego z dnia 30 marca 2015 r. – k. 42 akt adm.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania (k. 38 akt adm.). Jako wniosek o przywrócenie terminu potraktowano pismo Skarżącego z dnia 15 maja 2015 r. (k. 48 akt adm.), w którym oświadczył on, że "nie przekroczył terminu", tyle że list wysłał jako zwykły i podał dodatkowe wyjaśnienia. Sąd nie miał zastrzeżeń co do takiej kwalifikacji tego pisma, za potraktowaniem go jako wniosku o przywrócenie terminu przemawia bowiem jego treść. Sąd miał natomiast zastrzeżenia co do dopuszczalności wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu, było ono przedwczesne, bowiem nie zostało poprzedzone wydaniem postanowienia o uchybieniu terminu. Tymczasem, jak Sąd podkreślał już w swoim orzecznictwie (zob. np. wyroki z dnia 12 stycznia 2016 r., III SA/Wa 2301/15, czy z dnia 13 maja 2015 r., III SA/Wa 3817/14 i 3818/14, CBOSA), stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) jest kwestią pierwotną, kwestia przywrócenia terminu ma charakter wtórny, aktualizuje się bowiem dopiero w razie uznania, że do uchybienia terminu doszło. To zaś, że do uchybienia terminu doszło potwierdza istnienie w obrocie postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (zażalenia). Bez tego nie można przystąpić do oceny zasadności przywrócenia terminu. Świadczą o tym przede wszystkim wnioski analizy przepisów k.p.a. oraz odmienne okoliczności, które bada się w postępowaniu poprzedzającym wydanie każdego z tych postanowień (w przedmiocie uchybienia terminu i w przedmiocie przywrócenia terminu). Na gruncie k.p.a. (a co za tym idzie i w postępowaniu egzekucyjnym za sprawą odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a.) podstawę do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia stwarza przepis art. 134 k.p.a. w związku z art.144 tej ustawy. Zgodnie z jego treścią, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność zażalenia oraz uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia jest wynikiem badania na wstępnym etapie postępowania zażaleniowego terminowości wniesienia zażalenia. Żeby to ocenić trzeba ustalić, czy skarżone postanowienie weszło do obrotu, czy został wniesiony przepisany prawem środek zaskarżenia i czy jest on wniesiony w terminie. Musi być więc pewna kwestia doręczenia postanowienia i daty doręczenia. W razie ustalenia, że postanowienie do obrotu nie weszło, albo że nie przysługuje na nie zażalenie, nie wydaje się postanowienia o uchybieniu terminu, ale o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia. Z kolei w razie ustalenia, że zażalenie zostało wniesione w terminie, trzeba mu nadać bieg. Natomiast w razie stwierdzenia tych 3 okoliczności (istnienie postanowienia w obrocie, dopuszczalność zaskarżenia, przekroczenie terminu ustawowego) zachodzi konieczność wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Wydanie tego postanowienia w takich okolicznościach jest obligatoryjne, o czym świadczy użyty w art. 134 k.p.a. zwrot: organ "stwierdza w drodze postanowienia (...) uchybienie terminu". Dopiero po wydaniu tego postanowienia – bez względu na to, czy uprzednio został złożony wniosek o przywrócenie terminu, aktualizuje się kwestia przywrócenia terminu. To czasowe następstwo potwierdza brzmienie art. 58 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "w razie uchybienia terminu" należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego. O uchybieniu terminu świadczy mające stwierdzający charakter postanowienie o uchybieniu terminu. W postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu bada się zupełnie inne kwestie, niż w postępowaniu poprzedzających stwierdzenie uchybienia terminu. Bada się mianowicie, czy uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy, czy prośba o przywrócenie terminu została wniesiona w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, czy dopełniono czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 1 i 2 k.p.a.). Nie bada się tu już natomiast okoliczności istnienia w obrocie zaskarżonego postanowienia, dopuszczalności zaskarżenia i jego terminowości – te okoliczności podlegały wszak ustaleniu wcześniej, znajdując odzwierciedlenie w postanowieniu stwierdzającym uchybienie terminu. Jak z tego wynika, wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu bez uprzedniego stwierdzenia uchybienia terminu w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 134 k.p.a. jest przedwczesne i jako takie niedopuszczalne. Z taką niedopuszczalnością orzekania w przedmiocie przywrócenia terminu mieliśmy do czynienia w sprawie rozpoznanej. Minister Finansów odmówił bowiem przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia bez uprzedniego stwierdzenia w prawem przewidzianej formie, czy do uchybienia terminu doszło. Naruszył w ten sposób przepis at. 58 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy zachować prawem przewidzianą kolejność czynności na wstępnym etapie postępowania zażaleniowego i przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu ocenić kwestię terminowości zażalenia, co musi znaleźć odzwierciedlenie w postanowieniu o stwierdzeniu uchybienia terminu, o ile organ uzna, że do niego doszło. Dopiero później można przystąpić do oceny zasadności przywrócenia terminu, przy czym sam wniosek o przywrócenie terminu należy zbadać pod kątem zachowania wymagań formalnych z art. 58 k.p.a. (w tym zachowania terminu do jego złożenia i uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia). W tym stanie rzeczy rzeczono jak w sentencji.