III SA/Wa 376/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r. postanawia: zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego utrzymać w mocy P.K. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. od opłat sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną, prowadzenie wobec niego dwóch postępowań egzekucyjnych na kwotę łącznie około 28.000 zł oraz obciążenia alimentacyjne na kwotę 2.000 zł miesięcznie. Skarżący wskazał też, że posiada papiery wartościowe o wartości 87.550 zł oraz dochody w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, Skarżący nadesłał kopie pism komorniczych z informacją o wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz zajęciu wierzytelności, informując jednocześnie, że nie osiąga żadnego dodatkowego dochodu, poza tym wykazanym. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nie złożył natomiast deklaracji podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, nie oznaczył wysokości wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, ani nie podał szczegółowej kalkulacji kosztów życia. Nie przekazał też zaświadczenia wystawionego przez pracownika gminy realizującego zadania z zakresu pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił w sprzeciwie zaskarżonemu orzeczeniu: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że: a) Skarżący uchylił się od przekazania bliższych informacji o swojej kondycji majątkowej oraz o szczegółach sposobu zaspokojenia potrzeb życiowych, b) posiadanie przez Skarżącego udziałów w spółce P. sp. z o.o. oznacza, iż jest on w stanie zgromadzić wymaganą kwotę tytułem wpisu od skargi, 2) naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i brak przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że wykazanie przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny, sprowadza się zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. do złożenia przez osobę fizyczną oświadczenia, z którego wynika, że nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Skarżący złożył takie oświadczenie w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał też, że nie ulega wątpliwości, iż w sytuacji uzyskiwania dochodów w kwocie 3.000 zł brutto miesięcznie oraz prowadzenia wobec niego dwóch postępowań egzekucyjnych, nie ma on jakiejkolwiek możliwości dokonania stosownych oszczędności, nawet przewidując hipotetyczną możliwość prowadzenia postępowania sądowego i ponoszenia z tego tytułu określonych kosztów, w tym wpisu od jego skargi. Ponadto konieczność uiszczenia wpisu od skargi miałaby bezpośrednie przełożenie nie tylko na sytuację Skarżącego, ale także na warunki bytowe jego dzieci. Skarżący nie zgodził się też ze stanowiskiem referendarza sądowego przedstawionym w zaskarżonym orzeczeniu, iż fakt posiadania przez niego udziałów w Spółce P. oznacza, że jest on w stanie zgromadzić wymaganą tytułem wpisu od skargi kwotę. Skarżący obejmował bowiem udziały w tej Spółce w 2009 r., zaś dla wydania rozstrzygnięcia o możliwości ponoszenia kosztów sądowych miarodajna jest jego obecna sytuacja majątkowa. Skarżący zwrócił też w tym miejscu uwagę, że wskazana Spółka nie wypracowała zysku, który byłby wypłacony wspólnikom w postaci dywidendy. W tej zaś sytuacji jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu. Skarżący wskazał również końcowo, że brak złożenia przez niego części dokumentów wymienionych we wcześniejszym wezwaniu referendarza sądowego nie wpływa na możliwość oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej dla celów ustalenia, czy jest on w stanie ponieść wydatek z tytułu wpisu od skargi w wysokości 500 zł bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten przenosi wprost na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a informacje pochodzące od strony, które dotyczą jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Skarżący pomimo wcześniejszego wezwania go przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej, nie złożył deklaracji podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, nie oznaczył wysokości wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, ani nie podał szczegółowej kalkulacji kosztów życia. Natomiast brak takich dokumentów i informacji sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącego w tym przedmiocie. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające do podjęcia obiektywnego i nie pozostawiającego wątpliwości rozstrzygnięcia w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych Skarżącego. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.