III SA/Wa 377/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA Hanna Kamińska, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie oprocentowania nadpłaty w opłacie targowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [...] sierpnia 2003r. nr [...] 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Wnioskiem z dnia 18.04.2003r. R. G. wystąpił do Prezydenta [...] W. o wydanie decyzji w sprawie oprocentowania nadpłaty opłaty targowej, stwierdzonej decyzjami Burmistrza Gminy W.. nr [...] z dnia [...].03.2000r. odnośnie obiektów [...] i [...] i nr [...] z dnia [...].03.2000r. odnośnie obiektu [...], położonych na byłym targowisku " D.". Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...].08.2003r. nr [...], wydaną na podstawie art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), po rozpatrzeniu ww. wniosku umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że nadpłata orzeczona decyzjami Burmistrza Gminy W. z dnia [...].03.2000r.oraz z dnia [...].03.2000r. została potrącona wraz z należnymi odsetkami na poczet odszkodowania za bezumowne korzystanie z terenu na targowisku "D." w W., zgodnie z wnioskiem R. G. z dnia 12.05.2003r., złożonym w wykonaniu ugody zawartej między Gminą W. a Kupcami prowadzącymi działalność gospodarczą na targowisku "D.". Dokonane kompensaty spowodowały umorzenie wzajemnych należności, również z tytułu oprocentowania nadpłaty. W odwołaniu R. G. zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie: - art. 207 i art. 208 Ordynacji podatkowej poprzez niewydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, - art. 210 § 1 pkt 4 i § 4 Ordynacji podatkowej poprzez niepodanie podstawy prawnej potrącenia nadpłaty, - art. 7 Konstytucji RP poprzez rozstrzygnięcie sprawy w sposób nieprzewidziany przepisami prawa, - art. 2 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że w sprawie o zwrot nadpłaty należy stosować przepisy prawa cywilnego, - art. 75 § 1, art. 76 § 1 pkt 1 lit. e i § 2, art. 77 § 1 i § 2 pkt 2 lit a i b Ordynacji podatkowej przez niedokonanie zwrotu nadpłaty wraz z oprocentowaniem. Utrzymywał, że potrącenie, o którym mowa w zaskarżonej decyzji, nie ma podstaw prawnych w przepisach prawa podatkowego. Domagał się wydania decyzji merytorycznej w sprawie oprocentowania nadpłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].11.2003r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdziło, że oprocentowanie nadpłat następuje z mocy prawa, w związku z tym brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej. Przytoczyło fragmenty wyroków NSA: z dnia 22.07.1999r. sygn. akt I SA/Ka 2475/97, niepubl., z dnia 16.02.2000r. sygn. akt SA/Bk 2049/98, LEX 40733, z dnia 6.10.1999r. sygn. akt IV SA 2546/98, LEX 47920. W skardze R. G. powtórzył zarzuty odwołania, a poza tym wskazywał na naruszenie art. 59 § 1 i art. 235 Ordynacji podatkowej oraz art. 26 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wniósł o zmianę decyzji zaskarżonej oraz wydanej przez organ I instancji poprzez ustalenie, że przysługuje mu oprocentowanie nadpłaty w opłacie targowej. Zdaniem skarżącego w sprawie powinno być wydane rozstrzygnięcie merytoryczne, gdyż w przypadku oprocentowania nadpłaty istotne jest wskazanie momentu powstania oprocentowania, ponieważ nie w każdej sytuacji moment powstania oprocentowania jest taki sam. Przyznał, że w decyzji nie określa się kwoty oprocentowania, co potwierdza zresztą przywołany przez organ II instancji wyrok NSA. Obszernie dowodził, iż potrącenie nadpłaty nie mogło być dokonane, gdyż czynność ta jest niezgodna z przepisami prawa podatkowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie może być uwzględniona w zakresie oczekiwanym przez skarżącego. Stosownie do postanowień art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola ta obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanej normy prawnej, czy normę tę właściwie zinterpretował i nie naruszył zasad uznawania określonych faktów za udowodnione. Dlatego wniosek R. G. o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji poprzez ustalenie, że "przysługuje mu oprocentowanie nadpłaty w opłacie targowej" nie może być uwzględniony. Z tych samych względów nie mogą być rozpatrzone zarzuty skargi dotyczące zasadności oprocentowania nadpłaty. W niniejszej sprawie została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].11.2003r., dotycząca umorzenia postępowania w przedmiocie oprocentowania nadpłaty opłaty targowej, stwierdzonej decyzjami Burmistrza Gminy W. z dnia [...].03.2000r. odnośnie obiektów [...] i [...] oraz z dnia [...].03.2000r. odnośnie obiektu [...], położonych na byłym targowisku "D." i w związku z tym ocenie Sądu podlega rozstrzygnięcie w niej zawarte, a więc zasadność umorzenia postępowania. Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...].08.2003r. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem R. G. z dnia 18.04.2003r.. jako bezprzedmiotowe. Stwierdził, że w wyniku dokonanej kompensaty nastąpiło umorzenie wzajemnych należności, również z tytułu oprocentowania nadpłaty. Poza tym nadpłata została potrącona wraz z należnymi odsetkami. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że oprocentowanie nadpłat następuje z mocy prawa, w związku z tym brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej. Skarżący zaś wskazuje na wadliwość poglądów wyrażonych w uzasadnieniach obu decyzji i domaga się rozpatrzenia sprawy merytorycznie. W tym sporze rację trzeba przyznać skarżącemu, istotnie bowiem orzekające w niniejszej sprawie organy podatkowe bezzasadnie umorzyły postępowanie. Błędne jest stanowisko zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji. Uzasadnienie decyzji organu I instancji wskazuje wyraźnie, iż organ ten pomylił bezprzedmiotowość postępowania z bezzasadnością żądania strony. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck W-wa 1996r., s. 462). Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Natomiast bezzasadność żądania strony to brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony. W przeciwieństwie zatem do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, ponieważ jest to niezgodne z prawem uchylenie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, zaakceptował oczywiste naruszenie przez organ I instancji art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej i nie odnosząc się do niego podał odmienne uzasadnienie umorzenia postępowania, które także jest błędne, aczkolwiek z innej przyczyny. W żadnej z decyzji stwierdzających nadpłatę nie został wskazany moment, od jakiego obliczane są od tej nadpłaty odsetki. Słusznie zatem podnosi skarżący, że istota rozstrzygnięcia we wszczętej przez niego sprawie powinna sprowadzać się do wskazania dnia, od którego przysługiwało oprocentowanie nadpłaty. W rozpoznawanej sprawie ustalenie tego dnia z punktu widzenia interesu podatnika jest tym bardziej zasadne, że nadpłata powstała pod rządami dwóch ustaw, tj. ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U z 1993r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) i Ordynacji podatkowej, a każda z tych ustaw wskazuje różny moment, od którego obliczane są odsetki od nadpłaty. Poza tym art. 77 Ordynacji podatkowej (później art. 78) różnicuje, w zależności od okoliczności, w jakich powstała nadpłata, dzień, od którego przysługuje oprocentowanie. Nie można odmówić podatnikowi prawa do sprawdzenia prawidłowości wyznaczenia przez właściwy organ dnia, z jakim oblicza on oprocentowanie i skorzystania ze środków zaskarżenia, jeśli nie zgodzi się z przyjętym przez ten organ stanowiskiem, co jest możliwe tylko w przypadku wydania decyzji merytorycznej. Podatnik nie miał wątpliwości, że odsetki od nadpłaty mu przysługują, ale nie był w stanie ustalić, czy ich kwota została prawidłowo obliczona; nie oczekiwał on decyzji stwierdzającej prawo do owych odsetek. Zasadne jest jego pytanie postawione w skardze, kto wobec braku rozstrzygnięcia tej kwestii w formie decyzji władny jest wskazać moment, z którym powinny być obliczone odsetki, czy w świetle stanowiska SKO właściwa może być kasjerka. Jeżeli przepis prawa różnicuje moment, z jakim następuje oprocentowanie nadpłaty, trudno mówić o oczywistości takiej regulacji i z tego względu czynić postępowanie bezprzedmiotowym, a taki argument podał organ odwoławczy. Pamiętać należy, że działalność orzecznicza administracji publicznej polega na konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a decyzja merytoryczna w omawianej sprawie niewątpliwie konkretyzowałaby prawa podatnika. Przywoływane w zaskarżonej decyzji wyroki NSA nie mogły wesprzeć argumentacji SKO, gdyż mowa w nich o niezasadności orzekania o prawie do oprocentowania nadpłaty lub o orzekaniu o wysokości oprocentowania wyrażonego kwotowo. Z przedstawionych względów zarzuty skargi dotyczące umorzenia postępowania są zasadne. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego nie orzeczono ze względu na treść art. 210 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. W niniejszej sprawie taki wniosek nie został złożony. Na podstawie art. 152 wyżej wymienionej ustawy decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.