III SA/Wa 3788/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Gajewski, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca – C. sp. z o.o. z siedzibą w W. zwróciła się o zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, wskazując, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w kwocie 56.827 zł. Działalność spółki została zawieszona w związku z działaniami organu kontroli skarbowej. Skarżąca utraciła płynność finansową, co uniemożliwiło prowadzenie dalszej działalności. Skarżąca wskazała, że od kwietnia 2014 r. do chwili obecnej nie uzyskuje przychodów. Skarżąca nie posiada majątku, ani środków finansowych, nie jest również w stanie zaciągnąć kredytu. Wskazała, że 16 listopada 2016 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł. Oświadczyła, że na rachunkach bankowych nie posiada środków. Skarżąca została wezwana o przedłożenie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową Spółki tj. wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych z ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania dokumentów o ich zamknięciu, wskazania udziałów w innych podmiotach, wskazania posiadanych nieruchomości, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań, nadesłania deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy, zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata. W odpowiedzi Skarżąca nadesłała jedynie bilans oraz rachunek zysków i strat za 2015 r. oraz wyjaśniła, że na rachunkach bankowych nie posiada środków. Nie posiada udziałów w innych podmiotach, posiada zobowiązania względem urzędu skarbowego – 5.682.620 zł oraz Spółki S. – 1.550.000 zł. Wskazała, że jest wyrejestrowana z rejestru VAT od kwietnia 2014 r. i nie prowadzi żadnej działalności od 2014 r. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego wskazując, iż jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W piśmie z dnia 18 kwietnia 2017 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Kwestionując ustalenia referendarza sadowego Skarżąca wskazała, iż informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnione następnie przesłaniem stosownych dokumentów i udzieleniem wyczerpujących informacji w pełnym zakresie objętym wezwaniem referendarza sądowego było wystarczające do prawidłowej oceny zdolności płatniczych spółki. W jej ocenie z przedłożonych dokumentów i informacji jasno wynikało, iż całkowicie utraciła płynność finansową i nie jest zdolna do regulowania jakichkolwiek zobowiązań. Jako przyczynę takiego stanu rzeczy wskazano zobowiązanie wynikające z decyzji organu kontroli skarbowej utrzymanej w mocy przez organ podatkowy drugiej instancji. Zaznaczyła, iż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jako bezskuteczne postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. W postanowieniu tym organ egzekucyjny wskazuje na bezskuteczność egzekucji spowodowaną brakiem jakiegokolwiek majątku po stronie spółki, a tym samym brakiem możliwości wyegzekwowania jakichkolwiek kwot od zobowiązanego. Zdaniem Skarżącej postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stanowi usankcjonowane przez organ administracji źródło wiarygodnych i rzetelnych informacji o jej kondycji finansowej, zawierając informacje wystarczające do rzetelnej analizy jej możliwości płatniczych spółki. Ponadto stwierdziła, iż ww. informacje powinny być znane Sądowi z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – jeśli wnioskodawca wykaże brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przypomnieć także trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/05). W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową za 2016 r. Wprawdzie Skarżąca przedłożyła bilans i rachunek zysków i strat za 2015 r., jednakże nie przedłożyła tych dokumentów za 2016 r. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 56.827 zł. Podkreślić zatem trzeba, że Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z rachunków bankowych lub informacji o zamknięciu tych rachunków, zeznań podatkowych, deklaracji VAT, a w przypadku wyrejestrowania stosownej informacji. Skarżąca nie przesłała również bilansu, ani rachunku zysków i strat za 2016 r. Z nadesłanych dokumentów finansowych wynika tylko, iż za 2014 r., uzyskała przychody ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 17.572.819, 95 zł, za pozostałe okresy brak jest jakichkolwiek danych finansowych spółki które mogłyby posłużyć do wiarygodnej oceny jej sytuacji finansowej. Na marginesie sprawy wskazać należy, iż zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z akt sprawy, nie wynika, aby spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe. Co więcej brak jest też danych, aby była podjęta uchwała o dopłatach wspólników na udziały. Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r., co orzekł jak w sentencji.