III SA/Wa 38/13

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. S. zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że po opłaceniu rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i zakupie podstawowych środków niezbędnych do życia nie pozostają mu żadne wolne środki finansowe. Skarżący powołał się nadto na zły stan zdrowia, z powodu którego zmuszony jest przyjmować leki, których miesięczny koszt wynosi 150 zł. Żona Skarżącego także się leczy. Na ich utrzymaniu pozostaje córka – jej koszt utrzymania wynosi 345 zł (opłata za akademik). Córka z tytułu odbywania studiów [...] otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł, które przeznacza na wyżywienie, zakup książek, materiałów potrzebnych do nauki. Do majątku Skarżący zaliczył udział wynoszący ½ w domu jednorodzinnym (pozostały udział należy do syna który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe). Nadto Skarżący posiada [...]. Ujawnił że pobiera emeryturę w kwocie 1.239,47 zł, zaś emerytura jego żony wynosi 1.646,82 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z 25 marca 2013 r., w którym podał, że wydatki na bieżące utrzymanie to: podatek od nieruchomości (68,67 zł), opłaty za telefon (49,69 zł), energię elektryczną (196,34 zł), wywóz śmieci (44,93 zł), zużycie wody (51,66 zł), ogrzewanie domu i wody (633 zł), wydatki na utrzymanie córki na studiach (1.100 zł), zakup żywności (760 zł), dojazdy do lekarza (50 zł), zakup środków czystości (45 zł). Skarżący i jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Należące do nich garaże nie są przedmiotem najmu, stąd też nie osiągają z tego tytułu dochodu. W toku postępowania egzekucyjnego zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia emerytury oraz ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomościach. Skarżący przedstawił odcinki przekazów pocztowych, dokumentację medyczną, dowody obrazujące wydatki. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako: "p.p.s.a.") stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych na temat sytuacji finansowej referendarz sądowy stwierdził, że w tym przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. W niniejszej sprawie jedynym - obciążającym Skarżącego na obecnym etapie - kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem referendarza sądowego taki wydatek nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącego i jego rodziny. Z przedstawionych oświadczeń wynika, że Skarżący otrzymuje stały dochód z emerytury w wysokości 1.286,97 zł. Emeryturę pobiera także żona Skarżącego w kwocie 1.712,97 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze córka, która z racji odbywania studiów [...] uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł. Łączny dochód rodziny wynosi więc ok. 4.000 zł. Na takim też poziomie kształtują się wydatki (w kalkulacji tej uwzględniono wydatki ponoszone przez córkę Skarżącego, a związane z wyżywieniem czy zakupem książek). Podkreślić należy, iż nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki Skarżący gospodaruje posiadanymi środkami. Wyłącznie decyzją Skarżącego jest na jaki cel środki te przeznaczy. Jednakże w ocenie referendarza sądowego wysokość i rodzaj poszczególnych wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów Skarżący ma możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu od skargi. Chodzi tu przede wszystkim o poczynienie pewnych oszczędności w wydatkach na utrzymanie 29-letniej córki na studiach doktoranckich. Zwłaszcza, że nie sposób nie zauważyć pewnej niespójności w oświadczeniach Skarżącego na temat wysokości tych wydatków. Otóż w formularzu PPF zadeklarował on, że na koszt utrzymania córki składa się opłata za akademik w wysokości 345 zł. Przy tej okazji zaznaczył, że córka otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.000 zł, które przeznacza w pełni na swoje wydatki związane z wyżywieniem, zakupem książek. Tymczasem w piśmie z 25 marca 2013 r. wysokość wydatków na utrzymanie córki Skarżący określił już na kwotę 1.100 zł. Zdaniem referendarza sądowego to właśnie ograniczenie wspomnianych wydatków umożliwia Skarżącemu poniesienie jednorazowego ciężaru w postaci wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Jak już wskazano prawo pomocy ma służyć osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też na ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna Skarżącego - oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków - umożliwia mu uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Świadczy o tym też to, że w dniu 8 marca 2013 r. Skarżący dokonał zakupu oleju opałowego na kwotę 7.600 zł, za który zapłacił gotówką. Ubocznie jedynie referendarz sądowy zauważa, że Skarżący mimo wezwania nie nadesłał zeznań podatkowych (nie wyjaśnił też jakoby ich jeszcze nie wypełnił) oraz wyciągów z rachunków bankowych córki (nie wyjaśnił też jakoby ich nie posiadała). Z tych względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.