III SA/Wa 3803/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant Anna Armińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę K. O. dwoma pismami z [...] listopada 2005r. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w W. skargi na czynności egzekucyjne, prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych [...] kwietnia 2005r. i [...] czerwca 2005., w związku z grzywnami nałożonymi w drodze mandatów kredytowych. Zarzucił w nich, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia świadczenia rodzinnego, które należy w części do siostry – A. O. zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Renta rodzina przeznaczona jest nie tylko na utrzymanie strony, ale także dwóch sióstr. Wyjaśnił ponadto, że organ nie wskazał podstawy prawnej egzekucji, więc jest ona prowadzona niezgodnie z prawem. Nie rozstrzygnięto także czy egzekucja administracyjna jest dopuszczalna. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] września 2006r., na podstawie art. 54 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 962, dalej "u.p.e.a."), oddalił skargi. W uzasadnieniu podniósł, że organ egzekucyjny uznając dopuszczalność egzekucji administracyjnej, zgodnie z art. 29 u.p.e.a., skierował tytuły wykonawcze do egzekucji, wszczynając tym samym postępowanie egzekucyjne. Stwierdził też, że zobowiązanego poinformowano zawiadomieniami z 24 października 2005r. o zajęciach prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w ZUS [...] Odział w W.. Zawiadomienia te zostały doręczone stronie 8 listopada 2005r. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Skargi strony na ww. czynności zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w ZUS wpłynęły do organu egzekucyjnego 22 listopada 2005r., a do właściwego organu nadzoru wpłynęły 29 grudnia 2005r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyjaśnił też, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 u.p.e.a. jest sposób dokonania tej czynności, zgodność z przepisami prawa. W dyspozycji ww. przepisu nie mieszczą się sprawy, które mogą być przedmiotem innych środków zaskarżenia wnoszonych w trybie ustawy egzekucyjnej. Z istoty skargi na czynności wynika, że w ramach tego środka rozpatrzeniu nie podlegają zarzuty o charakterze materialnoprawnym. Tym samym nie mógł być rozpatrzony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz braku podstawy prawnej do prowadzenia egzekucji w tym trybie skargi na czynności egzekucyjne. Strona ponadto ww. kwestie podniosła w zarzutach skierowanych [...] listopada 2005r.do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W., które będą rozpatrzone w odrębnym postępowaniu po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się natomiast do zarzutu o zajęciu świadczeń siostry strony wyjaśnił, że art. 38 u.p.e.a. stwarza osobie, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego możliwość wystąpienia do organu egzekucyjnego prowadzącego egzekucję w terminie 14 dni od uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej, skierowanej do tej rzeczy lub prawa o wyłączenia ich spod egzekucji, przy przedstawieniu lub powołaniu dowodów popierających żądanie. Organ nadzoru stwierdził także, że prawidłowość czynności polegającej na zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia ocenia się w kontekście art. 79 u.p.e.a. Z § 1 tego przepisu wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego a także z renty socjalnej zobowiązanego przez przesłanie do organu rentowego, właściwego do spraw wypłaty świadczeń zawiadomienia o zajęcia tej części, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Przywołał też unormowania zawarte w § 2 i 3 art. 79 u.p.e.a. oraz stwierdził, że zasady z ww. przepisu nie zostały w żaden sposób naruszone. Organ skutecznie doręczył stronie zawiadomienia o zajęciu świadczeń rentowych i odpisy tytułów wykonawczych 8 listopada 2005r. Wskazał ponadto, że zawiadomienia o zajęciu świadczeń emerytalnych wysłano 4 sierpnia 2005. zarówno do ZUS, jak i do zobowiązanego oraz do pracodawcy o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Do zobowiązanego wysłano również tytuły wykonawcze, w których wskazana jest podstawa prawna – art. 95 § 1 i art. 96 § 1, art. 98 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz numer orzeczenia karnego i data jego wystawienia. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2006r., w którym sprostowano omyłkę pisarską na stronie 3 uzasadnienia postanowienia z [...] kwietnia 2006r., w wersie 32 licząc od góry, w ten sposób że zdanie " W dniu 4.08.2005r. wysłał on zawiadomienie o zajęciu świadczeń emerytalnych zarówno do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i do zobowiązanego jak również wysłał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę do pracodawcy" zdaniem "W dniu 31 października 2005r. wysłał on zawiadomienie o zajęciu świadczeń rentowych zarówno do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i do zobowiązanego." Strona w zażaleniu z [...] kwietnia 2006r.na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej W. z [...] września 2006r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia, uznając, że 1) organ egzekucyjny dokonując zajęcia świadczenia rodzinnego, które należy w części do siostry – A. O. zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Renta rodzina przeznaczona jest nie tylko na utrzymanie strony, ale jej dwóch sióstr; 2) egzekucja jest prowadzona niezgodnie z prawem, gdyż brak jest wskazania podstawy prawnej; 3) organ rozpoznając skargę "niezbyt" dokładnie zapoznał się z faktami, stwierdzając, że organ egzekucyjny wysłał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę do pracodawcy, gdy w rzeczywistości tytuł wykonawczy był wysłany tylko do ZUS. Minister Finansów postanowieniem z [...] września 2006r. utrzymał w mocy zaskarżone zażaleniem postanowienie, wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał m.in., że wobec strony wystawione zostały dwa tytuły wykonawcze, opatrzone klauzulami o skierowaniu ich do egzekucji: o nr [...] wystawiony przez S. Urząd Wojewódzki w K., którym objęto grzywnę nałożoną mandatem karnym w wysokości 100 zł, oraz o nr [...] wystawiony przez M. Urząd Wojewódzki w W., którym objęto grzywnę nałożoną mandatem karnym w wysokości 50 zł. Wyjaśniono także, że 24 października 2005r. organ egzekucyjny dwoma pismami zawiadomił ZUS [...] Odział w W. o zajęciu na poczet należności dochodzonych ww. tytułami wykonawczymi pobieranego przez stronę świadczenia. Zajęcia dokonano 3 listopada 2005r., wysyłając jednocześnie na adres strony zawiadomienia o zajęciu prawa wraz z odpisami tytułów wykonawczych, doręczone 8 listopada 2005r., co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy potwierdzeń odbioru. ZUS w piśmie z 16 listopada 2005r. poinformował organ egzekucyjny, że dokonywanie potrąceń rozpocznie od grudnia 2005r., w wysokości 95,83 zł miesięcznie. Organ odwoławczy odwołując się do treść art. 1a pkt 2 i art. 54 u.p.e.a. stwierdził, że w trybie skargi na czynności egzekucyjne mogą być zaskarżone czynności wykonawcze. W skardze można podnieść zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w świetle przepisów normujących zasady dokonywania czynności. Można też powołać okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia. W związku z tym podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, że podniesione przez stronę zarzuty dotyczące podstawy prawnej tytułów wykonawczych, zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, nie mogły być przedmiotem merytorycznej oceny. Wyjaśnił także, że okoliczność zajęcia renty rodzinnej siostry strony jest przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu w sprawie wyłączenia renty spod egzekucji. Wskazał, że stosownie do art. 26 § 1 w związku z art. 29 § 1 i art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny przed wszczęciem egzekucji na mocy ww. tytułów wykonawczych z urzędu zbadał dopuszczalność egzekucji i zastosował, na podstawie art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., środki egzekucyjne przewidziane w ustawie - w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a wśród kilku takich środków najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Podał ponadto w jakim dniu (24 października 2005r.) doszło do podjęcia prawidłowych czynności egzekucyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pobieranego przez zobowiązanego świadczenia rentowego oraz na jakiej podstawie – art. 79 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a. czynności te zostały dokonane. Wyjaśnił, że wzór zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym został określony w załączniku nr 13 do rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.). Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego w pierwszej instancji, wyjaśnił, że błąd ten, uznany za oczywista omyłkę pisarską sprostowano postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2006r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania na jej rzecz oraz o uchylenie ww. postanowienia Ministra Finansów, ze względu na rażące naruszenie art. 26, art. 26a, art. 27 § 1 i 3 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. W trzyzdaniowym uzasadnieniu podkreśliła, że organ odwoławczy nie uwzględnił ww. przepisów, więc skarga z tych względów jest zasadna. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia jego nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 - 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu organy nadzoru rozpoznające i rozpatrujące sprawę w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w sposób właściwy oceniły, że przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pobieranego przez zobowiązanego świadczenia rentowego nie doszło do naruszenia przepisów prawa normujących ww. kwestie. Właściwe było wskazanie jako podstawy prawnej dokonanego zajęcia świadczenia rentowego art. 79 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a. Przepisy te bowiem odwołują się do kilku rodzajów świadczeń: z zaopatrzenia emerytalnego (emerytury, renty), z ubezpieczenia społecznego, przy jednoczesnym wyjaśnieniu, jaką treść winny mieć zawiadomienia kierowane do zobowiązanego (§ 4 pkt 1 art. 79 u.p.e.a.), a jaką winny mieć te kierowane do organu rentowego (§ 1 art. 79 u.p.e.a.). W przepisie tym zostały tym samym określone obowiązki organu egzekucyjnego, który dokonuje zajęcia tej części świadczenia przysługującej zobowiązanemu, która nie jest zwolniona spod egzekucji, stosownie do unormowań wskazanych w art. 10 § 1- 4 u.p.e.a. Z akt sprawy, na podstawie których, stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a., orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sposób jasny wynika, tak jak wyjaśniły organy obu instancji, a przede wszystkim Minister Finansów w zaskarżonym postanowieniu, że nie doszło do naruszenia wyżej wymienionego przepisu art. 79 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a. (k. 5, 6, 8, 9 akt administracyjnych). Nie naruszono również art. 10 u.p.e.a., o czym świadczy chociażby pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 listopada 2005r., na które w zaskarżonym postanowieniu powołuje się Minister Finansów, a które znajduje się w aktach administracyjnych (k. 22). Tym samym zasadne jest stanowisko organów nadzoru, że skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia świadczenia rentowego podlegały oddaleniu. Sąd zauważa również, że stosownie do powołanego przez organ odwoławczy przepisu art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. egzekucja administracyjna powinna być prowadzona wszelkimi dostępnymi środkami egzekucyjnymi bez względu na sytuację w jakiej znalazł się skarżący. Podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego jest cel egzekucji – dążenie do wykonania w trybie przymusowym obowiązku ciążącego na zobowiązanym. W doktrynie podkreśla się - a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę powyższy podgląd podziela - że gdy cel egzekucji tego wymaga, można zastosować każdy środek, jeżeli doprowadzi on wyegzekwowania należności (por. R. Hauser Z. Leoński Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. C.H. BECK Warszawa 2003r., s. 245), szczególnie gdy w sposób efektywny doprowadzi do wyegzekwowania należności. Rezygnacja ze stosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia rentowego, przy braku innych mniej dolegliwych środków, na przykład w postaci wierzytelności pieniężnych, mogłaby bowiem doprowadzić do bezskuteczności egzekucji, co jest niepożądane z punktu widzenia jednej z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego zobowiązujących organ egzekucyjny do stosowania środków bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku. Wyżej opisane stanowisko ma także odzwierciedlenie w dotychczasowym orzecznictwie administracyjnym (por. wyrok NSA z 10 lutego 2000r., sygn. akt I SA/Gd 2184/97, niepubl.). Zdaniem Sądu bezpodstawne jest powoływania się przez stronę skarżącą na rażące naruszenie w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. przepisów art. 26, art. 26a, art. 27 § 1 i 3 u.p.e.a., które nie miały lub nie mogły mieć zastosowania w sprawie. Pierwsze z ww. unormowań prawnych – art. 26 odnosi się do wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz sprawy tytułów wykonawczych, która jest kontynuowana w dyspozycji art. 27 u.p.e.a. Natomiast powołany przez stronę jako naruszony – art. 26a u.p.e.a. przestał obowiązywać 30 listopada 2001r., a więc nie mógł być w sprawie zastosowany. Unormowanie powyższy nie odnoszą się zatem do kwestii dokonania czynności egzekucyjnych i ich prawidłowości. Zarzuty ww. należy zatem uznać za niezasadne. Warto w tym miejscu podnieść ponadto, że organy obu instancji w uzasadnieniach postanowień wskazały na odmienność środków prawnych służących ochronie interesów strony w postępowaniu egzekucyjnym, rozróżniając skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w mającym zastosowanie w sprawie przepisie art. 54 u.p.e.a. od zarzutów o których mowa w art. 33 i 34 u.p.e.a. Zarówno Dyrektor Izby Skarbowej w W., jak i Minister Finansów wyjaśnił również stronie, kto i w jakim przypadku może skorzystać z dyspozycji art. 38 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu odniesiono się ponadto do kwestii poruszonej w zażaleniu – nieprawidłowości w ustaleniach stanu faktycznego przez organ pierwszej instancji. W sposób prawidłowy i znajdujący odzwierciedlenie w aktach sprawy Minister Finansów przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, a jego ustalenia faktyczne i prawne odpowiadają ustaleniom wskazanym przez organ pierwszej instancji w sprostowanym postanowieniu. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi o naruszeniu przepisów procedury - art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to przepisy w postępowaniu egzekucyjnym mogą być stosowane na mocy art. 18 u.p.e.a. Sąd mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne jest oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a.