III SA/Wa 383/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku doradcy podatkowego J. K. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot wydatków w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 i 2008 r. postanawia - odmówić przyznania wynagrodzenia i zwrotu wydatków - Postanowieniem z 29 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał G.L. prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnił ją od kosztów sądowych oraz ustanowił na jej rzecz doradcę podatkowego. Pismem z 16 czerwca 2014 r. Krajowa Rada Doradców Podatkowych wyznaczyła doradcę podatkowego J.K. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej. W dniu 21 lipca 2014 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy. Pełnomocnik nie stawił się na rozprawie. Wyrokiem z 24 września 2014 r. Sąd oddalił wniesioną skargę. Pismem z 27 września 2014 r. pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Podniósł, że wynagrodzenie należy wyliczyć z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia, która wynosi 87.482 zł. Pełnomocnik wniósł ponadto o zwrot kosztów wykonania niezbędnych kserokopii z akt sprawy w wysokości 36,86 zł. Do pisma załączył kopię faktury i zwolnienie lekarskie. Oświadczył, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a.") wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków. Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy m.in.: reprezentowanie przed Sądem I instancji, wniesienie środków odwoławczych albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak stanowi z kolei § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 31, poz. 153, dalej – "rozporządzenie"), zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Rozpoznawany wniosek dotyczy wynagrodzenia ustanowionego z urzędu doradcy podatkowego za pomoc prawną udzieloną skarżącej w postępowaniu przed Sądem I instancji oraz zwrotu wydatków związanych ze sporządzeniem kopii z akt sprawy. Odnosząc się do powyższego wniosku w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w niniejszej sprawie pomoc prawna doradcy podatkowego ograniczyła się do zapoznania z aktami sprawy w dniu 21 lipca 2014 r. Pełnomocnik nie wniósł w sprawie żadnego pisma procesowego, chociażby popierającego skargę. A co najistotniejsze, pełnomocnik nie stawił się nawet na rozprawie. W związku z powyższym podkreślić należy, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej prezentowane jest również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123 i z dnia 18 marca 1999 r. sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178). Charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych obliguje Sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10, art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W ocenie referendarza sądowego, samo zapoznanie się przez pełnomocnika z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (por. postanowienie z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11). Jest to bowiem jedynie czynność techniczna i wstępna, poprzedzająca faktyczną pomoc prawną. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność pozostawania przez pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim (do dnia rozprawy włącznie). Co istotne, na okoliczność tę pełnomocnik wskazuje jedynie z "ostrożności procesowej", uzasadniając złożenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia po zamknięciu rozprawy, a nie jako uzasadnienie nieobecności na rozprawie. Skoro pełnomocnik przebywał na zwolnieniu lekarskim, jak twierdzi, już od dłuższego czasu, to powinien – jeżeli stan zdrowia nie pozwalał mu na należyte wywiązywanie się z obowiązków – ustanowić pełnomocnika substytucyjnego (art. 41 ust. 5 ustawy o doradztwie podatkowym), albo zgłosić tę okoliczność do Rady. Natomiast, jeżeli w ocenie pełnomocnika, jego stan zdrowia umożliwiał reprezentowanie skarżącej przed Sądem I instancji – a nie mógł on tylko stawić się w Sądzie dniu rozprawy – to powinien albo wnosić o odroczenie rozprawy, albo przynajmniej wystosować pismo procesowe ustosunkowujące się do zarzutów skargi i skarżonego aktu. Tym samym, brak jakiejkolwiek aktywności pełnomocnika, zamierzającej do ochrony interesów skarżącej, nie daje podstaw, aby przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie za reprezentowanie skarżącej przed Sądem I instancji, Niezasadny jest również wniosek o zwrot wydatków związanych ze sporządzeniem kopii z akt sprawy. Zdaniem referendarza sądowego, koszt uzyskania kserokopii z akt sprawy to nie jest wydatek niezbędny, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wydatek ten wynika jedynie ze sposobu pracy i jej techniki, które pełnomocnik uznaje za najbardziej dogodne dla siebie (por. postanowienie SN z 9 lipca 2014 r., sygn. akt II KK 175/14). Zauważyć bowiem należy, że gdyby pełnomocnik wniósł o sporządzenie kopii przy okazji przeglądania akt – w budynku sądu, to z uwagi na fakt, że skarżąca była zwolniona od kosztów sądowych, uzyskałby te kopie nieodpłatnie. W konsekwencji, koszty dokumentowane złożoną do akt fakturą, wygenerował sam pełnomocnik, najprawdopodobniej – sporządzając najpierw fotokopie z akt, a następnie drukując je poza budynkiem sądu. Tym samym wydatek ten, jako niebędący wydatkiem niezbędnym, nie podlega zwrotowi. W związku z powyższym, na podstawie art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.