III SA/Wa 3850/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3850/16 Skarżący – K. K. – złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez dochodów. Od 2011 r. leczy się [...]. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Pozostaje na utrzymaniu rodziny. Do formularza PPF Skarżący załączył zaświadczenie lekarskie. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej – "P.p.s.a." - wezwał Skarżącego do: udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego w 2016 r., nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez Skarżącego statusu osoby bezrobotnej i niepobieraniu zasiłku, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków Skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), w tym wskazania osób, które utrzymują Skarżącego (od jak dawna i w jakiej formie udzielaj pomocy, wyjaśnienia czy osoby te zamieszkują razem ze skarżącym), ponadto, jeżeli osoby które utrzymują Skarżącego prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe, wezwano do przedstawienia sytuacji finansowej tych osób. W odpowiedzi Skarżący ponownie wskazał, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 29 sierpnia 2012 r. Skarżący przedłożył fakturę za leki i zaświadczenie z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że przedstawiony przez Skarżącego opis jego kondycji finansowej budzi wątpliwości, których Skarżący nie rozwiał mimo wezwania. Pismem z dnia 14 kwietnia 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez nie uwzględnienie argumentacji co do zasadności umorzenia postępowania. Zarzucił także naruszenie przepisów z art. 246 § 1 i następne P.p.s.a. Skarżący wskazał, że mimo przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawania od dłuższego czasu osobą bezrobotną, jak również wykazania faktu, że nadal leczy się, a także mieszka sam utrzymując się tylko dzięki pomocy bliskich, w tym przede wszystkim mamy, referendarz sądowy odmówił mu prawa pomocy. Skarżący podkreślił, że brak środków finansowych nie powinien stanowić bariery do dochodzenia praw przed Sądem, dlatego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego zmianę poprzez udzielenie mu prawa pomocy w drodze zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § P.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Wymagane obecnie w niniejszej sprawie koszty sądowe to wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący wnosząc o zwolnienie z kosztów sądowych oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada majątku ani oszczędności i od ponad pięciu lat jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu rodziny. Z uwagi na to, że oświadczenia Skarżącego okazały się niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień. Skarżący jednak, mimo wezwania referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2017 r., nie nadesłał stosownych wyjaśnień. Przede wszystkim Skarżący nie wskazał konkretnie na czyim jest utrzymaniu. Dopiero w piśmie z dnia 14 kwietnia 2017 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wyjaśnił, że utrzymuje się tylko dzięki pomocy bliskich osób w tym przede wszystkim swojej matki. Jednak Skarżący nie wskazał w jakiej formie ta pomoc jest mu udzielna. Skarżący nie wyjaśnił tych kwestii także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, mimo iż kwestia ta była podnoszona w zaskarżonym postanowieniu. Jak trafnie wskazał również referendarz sądowy wątpliwości budzi także sytuacja majątkowa Skarżącego. Skarżący twierdzi bowiem, że nie posiada żadnego majątku, natomiast przedmiotem, sporu jest wstrzymanie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości z tytułu podatku od spadków i darowizn. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie z 17 stycznia 2017 r. Skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. W tej kwestii również nie zostały złożone żadne wyjaśnienia. Jak wynika natomiast z akt administracyjnych, Skarżący posiada rachunek bankowy w mBanku zajęty w toku postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że starszy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r., o czym orzekł jak w sentencji.