III SA/Wa 3852/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – W. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, iż od października 2012 r. nie dysponuje żadnym dochodem. Utrzymuje się z pomocy rodziny. Wychowuje samotnie syna, gdyż była żona od roku mieszka w B. . Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani samochodu. Do majątku zaliczył zabezpieczoną przez prokuraturę i bank działkę oraz udziały w spółkach. Wśród wydatków wymienił alimenty w wysokości 4.000 zł, zaznaczając przy tym, że obecnie nie jest w stanie ich regulować. Dodał, iż koszty mieszkania pokrywa rodzina. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano Skarżącego do: wyjaśnienia komu przysługuje tytuł prawny do domu położonego w miejscowości K. ul. [...] oraz kto wraz ze skarżącym zamieszkuje w tym domu, wyjaśnienia, na czyją rzecz skarżący obowiązany jest płacić alimenty, skoro syn zamieszkuje razem z nim, wyjaśnienia, czy była żona łoży na utrzymanie syna, jeśli tak w jakiej wysokości przekazuje środki, w jakiej formie je uiszcza (bezpośrednio, na rachunek bankowy), nadesłania zeznań podatkowych skarżącego za 2015 r. oraz udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2016 r. (ze wszystkich źródeł), przedstawienia zestawienia miesięcznych niezbędnych wydatków (na utrzymanie domu, media, wyżywienie, ubranie, leczenie, kształcenie dziecka) oraz źródeł finansowania tych wydatków, w tym wskazania osób, które łożą na utrzymanie skarżącego (jak długo i w jakiej wysokości), jeżeli są to osoby, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – należy udokumentować wysokość uzyskiwanych przez te osoby dochodów, wyjaśnienia okoliczności związanych z niepodejmowaniem pracy przez skarżącego w celu uzyskiwania jakichkolwiek dochodów na utrzymanie siebie i syna, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego, nawet mimo ich ewentualnego zajęcia. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że dom jest własnością byłej żony. Na mocy umowy podziału majątku małżeńskiego Skarżący ma prawo zajmować w nim pokój do 2020 r. Odnośnie alimentów, wskazał, że zostały one zasądzone przed wyjazdem jego byłej żony do Niemiec. Była żona Skarżącego, z uwagi na fakt, że syn zamieszkuje ze Skarżącym nie domaga się alimentów, przy czym Skarżący i tak nie miałby z czego ich zapłacić. Była żona przyjeżdża do syna co kilka tygodni, wspomaga go żywnością, ubraniami i bezgotówkowymi formami wsparcia. Skarżący wyjaśnił ponadto, że od 2013 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Z powodu pozbawienia go dokumentacji księgowej i komputerów zaprzestał składania zeznań podatkowych. Odnośnie miesięcznego zestawienia dochodów i wydatków wyjaśnił, że otrzymuje pomoc od znajomych i rodziny. Częściowo jest to pomoc materialna, częściowo płacone za niego rachunki. Budżet to ok. 1.000 zł na wszystkie wydatki. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z synem. Skarżący nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, z uwagi na olbrzymią liczbę spraw związanych z prowadzeniem spraw spółek sparaliżowanych działaniem prokuratury oraz innych, w tym wielu sądowych. Do pisma załączono: informację Skarżącego skierowaną do US o przyczynie niezłożenia zeznania podatkowego za 2012 r., wyciągi z rachunków bankowych za grudzień 2016 r., pismo Poczty Polskiej zawierające wykaz przesyłek awizowanych kierowanych do Skarżącego, zestawienie spraw skarbowych i karno-skarbowych dotyczących Skarżącego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego, w przedmiotowym postępowaniu skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. I tak z jednej strony Skarżący twierdzi, że źródłem utrzymania jego i jego syna jest pomoc rodziny i znajomych, z drugiej strony twierdzenie to nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. Na temat tej pomocy wiadomo jedynie, że przybiera formę gotówkową oraz częściowej odpłatności za rachunki. Poza oświadczeniem Skarżącego nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Z powyższego nie wynika także, że rodzina i znajomi pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić i to nieprzerwanie już od prawie czterech lat. Nic bowiem nie wiadomo na temat ich sytuacji majątkowej. Nie sposób nie zauważyć, iż na kwestie dokumentacyjne zwrócił już uwagę Sąd w wydanych wobec Skarżącego postanowieniach z 10 października 2016 r. w sprawach III SA/Wa 1723 i 1724/16. Wskazał mianowicie, że Skarżący – chcąc uprawdopodobnić lub udokumentować podnoszone twierdzenia, w szczególności w zakresie pomocy udzielanej mu przez rodzinę, mógłby oprzeć się chociażby na oświadczeniach darczyńców. Jednakże oświadczeń takich nie przedstawił. Zdaniem referendarza sądowego, Skarżący mógłby także przedłożyć potwierdzenia przelewów, z których wynikałoby, że członkowie rodziny partycypują w kosztach utrzymania domu/płaconych rachunkach. W rezultacie oświadczenie Skarżącego o pomocy finansowej jawi się jako gołosłowne. Tym bardziej, że trudno uwierzyć, by Skarżący egzystował wyłącznie dzięki pomocy rodziny i znajomych. Z akt sprawy wynika bowiem, iż swego czasu pełnił on w kilku spółkach funkcję członka zarządu, w kilku też jest udziałowcem, co sugeruje, że Skarżący posiada szczególne kwalifikacje oraz bogate doświadczenie zawodowe. Stąd też dość niewiarygodnie brzmią jego oświadczenia o pozostawaniu od prawie 4 lat bez pracy i egzystowaniu, dzięki wsparciu rodziny. Jakkolwiek rezygnacja z działalności zarobkowej – choćby dorywczej jest indywidualną sprawą Skarżącego i nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena dokonanego przezeń wyboru, to jednak brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej (por. postanowienie NSA z 16 lipca 2015 r., I OZ 672/15). Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Jeśli zatem Skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przerzucenia ciężaru kosztów powstałych w związku z prowadzonym przezeń postępowaniem sądowym – na współobywateli, należy ocenić negatywnie. Oceny tej nie zmienia poodnoszona przez Skarżącego okoliczność licznych spraw sądowych, które uniemożliwią mu podjęcie zatrudnienia. Co ciekawe w piśmie skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego W., a datowanym na dzień 28 września 2015 r. jako źródło utrzymania Skarżący wskazał obok wsparcia rodziny, także oszczędności. Oświadczenie to stoi w ewidentnej sprzeczności z zawartymi we wniosku twierdzeniami o braku od października 2012 r. jakichkolwiek dochodów i utrzymywaniu się " z pomocy rodziny". Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Z kolei w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. W konsekwencji uznać zatem należy, iż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.