III SA/Wa 3859/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp z.o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. i 2014r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca O. Sp. z o.o., na urzędowym formularzu PPPr złożyła do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając, że osiąga niewielkie zyski, jednakże prowadzona działalność pozwala utrzymać dwóch pracowników. Wskazała, że wszystkie zobowiązania za towar zostały uregulowane przelewami bankowymi w ustalonych terminach zgodnie z otrzymanymi fakturami zakupu. Spółka wskazała, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi [...] zł. Spółka nie posiada środków trwałych, a za 2016 r., osiągnęła zysk w kwocie 8.845,25 zł. Skarżąca wskazała, że na rachunkach bankowych nie posiada środków. W kasie na 31 grudnia 2016 r. posiadała 452,25 zł. Zobowiązania Spółki wynoszą 15.525,54 zł, a należności 9.125 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego Skarżąca nadesłała wyciągi z rachunków bankowych, wykaz zobowiązań i należności, deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do grudnia 2016 r. oraz zeznania podatkowe CIT-8 za 2014, 2015 i 2016r. Skarżąca natomiast nie nadesłała, mimo wezwania, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż wysokość wpłat na rachunek skarżącej świadczy, że Skarżąca posiada środki. Referendarz podkreślił, iż Skarżąca nie odpowiadając w pełni na wezwanie o przedstawienie dokumentów źródłowych nie dała możliwości oceny w jakiej faktycznie sytuacji finansowej się znajduje. Pismem z 5 kwietnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazała, iż bilanse spółki za lata 2015 i 2016 w wyniku przeoczenia fizycznie nie zostały dołączone. W ocenie Skarżącej fakt uzyskiwania wysokich przychodów nie jest równoznaczny z tym, iż spółka posiada środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczyła, iż warunkiem dokonania zakupu dla spółki jest dokonanie przedpłaty za towar, spółka nie ma możliwości dokonania zakupu w kredycie, a co za tym idzie do dyspozycji spółki pozostaje jedynie prowizja z dokonywanych transakcji. Kwota prowizji w roku 2016 wynosiła 24 616,00. Skarżąca argumentowała, iż środki te pozwalają pokryć jedynie koszty bieżącej działalności - wypłata wynagrodzenia 1 pracownika zatrudnionego jedynie w wymiarze 1/8 etatu (drugi pracownik to jednocześnie właściciel spółki, który nie otrzymuje wynagrodzenia ) koszty telefonu, czynsz. Skarżąca zaznaczyła, iż zysk spółki za lata 2014,2015 i 2016 musiała zostać przeznaczony na pokrycie straty poniesionej w pierwszym roku działalności. Do sprzeciwu załączyła bilanse oraz rachunki wyników za 2014 r., 2015 r., 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowiły przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżąca nie przedłożyła na wezwanie referendarza odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata. Należy zatem uznać, że Skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość oceny dokonanej przez referendarza sądowego na dzień wydanego orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie w wysokości 100.000 zł. Sąd zauważa, iż ze znajdującego się w aktach sprawy zeznania podatkowego za 2015 r. CIT-8 wynika, że Skarżąca osiągnęła przychód w kwocie 7.945.825,22 zł., a w 2016r. przychód w kwocie 9.975.528,20 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżąca dokonuje wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów np. w grudniu 2016 r. na kwotę 651.225 zł (871.410 zł w listopadzie) oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów na kwotę 647.895 (806.861 w listopadzie). Ponadto nadesłany wyciąg z rachunku bankowego we [...] wskazuje, że Skarżąca dokonuje wielu transakcji przykładowo tylko: 31 stycznia 2017r. wpłata na rachunek bankowy kwoty 6.237,40 euro, 30 stycznia 2017 r. wpłata 12.598,64 euro, 24 stycznia 2017 r. 6.302,86 euro, 18 stycznia 2017 r. 3.276,98 euro, 17 stycznia 2017 r. 9.225.63 euro, 12 lutego 2016 r. 28.330,00 euro. Kwoty te w tym samym dniu były zawsze wypłacane. Łączna wysokość wpłat wyniosła 512.056,78 euro. Sąd zauważa, iż załączonych do sprzeciwu bilansów aktywa Skarżącej za ostanie dwa lata wyniosły odpowiednio 16.343,73 zł oraz 2652,80 zł. Pasywa Skarżącej za ostanie dwa lata wyniosły odpowiednio 16.343,73 zł oraz 2652,80 zł. Nadesłane rachunki zysków i strat potwierdzają przychody Skarżącej wskazane w zeznaniach podatkowych. Jak wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.: postanowienie NSA z 29 marca 2011 r, sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu również takiej okoliczności Skarżąca nie wykazała. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). W ocenie Sądu przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącą na dużą skalę, z której uzyskuje znaczne przychody. Zdaniem Sądu, bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy, był końcowy wynik finansowy Spółki za 2015 i 2016r. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011r., sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Sąd zauważa, iż wypłaty z rachunku bankowego Skarżącej za okres styczeń - luty 2017 r. wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu w niniejszej sprawie. Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.