III SA/Wa 3870/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.C. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy A.C. (dalej: "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie za pracę oraz działalność gospodarcza. Łączny dochód wynosi 6.308 zł. Wyjaśniła, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem i córką. Do majątku zaliczyła działkę rolną, samochód osobowy i mieszkanie stanowiące współwłasność z dziećmi. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała dokumenty źródłowe, w tym m. in. wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, deklaracje VAT, zaświadczenia o dochodach, faktury dokumentujące wydatki. Oświadczyła, iż konta bankowe prywatne i firmowe są zajęte przez urząd skarbowy. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że nie można podzielić zapatrywania Skarżącej, że nie jest ona w stanie uiścić należnych opłat, jakimi są wpisy od czterech skarg w łącznej wysokości 400 zł. Ze zgromadzonych dokumentów nie wynika bowiem, jakoby Skarżąca – obiektywnie rzecz biorąc – była osobą ubogą, u której zapłata wspomnianej kwoty miała spowodować zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Referendarz sądowy uznał również, że w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt toczącego się postępowania zabezpieczającego czy egzekucyjnego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Pismem z 20 lutego 2017 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia tj.: - art. 243 § 1 w zw. z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") przez oddalenie wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od postanowienia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r., podczas gdy zebrany materiał dowodowy m.in. oświadczenie majątkowe wnioskodawcy, nie daje podstaw do przyjęcia takiego ustalenia, - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegający na uznaniu, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, iż Skarżąca z uwagi na jej sytuację materialną i rodzinną nie zdoła ponieść kosztów związanych z uiszczeniem opłaty sądowej od skargi, - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż w niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt toczącego się postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz uznanie, że pomimo zaistnienia takowych okoliczności, Skarżąca ma możliwość uiszczenia opłat od skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podczas gdy postępowania zabezpieczające i egzekucyjne uniemożliwiają Skarżącej jej uiszczenie. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części, w tym od opłaty sądowej od skargi. Kwestionując ustalenia referendarza sądowego wskazała, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób odpowiedni wykazano, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca zawarła bowiem we wniosku oświadczenie, zgodnie z którym ustalona wysokość jej miesięcznych dochodów netto, w porównaniu do jej stałych miesięcznych wydatków, nie pozwala na uiszczenie opłaty sądowej nawet w minimalnej wysokości. Skarżąca wskazała, że suma jej miesięcznych stałych wydatków opiewa utrzymanie gospodarstwa domowego i przedsiębiorstwa. Zaznaczyła, iż prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci, które również są na jej utrzymaniu. Skarżąca zanegowała stanowisko referendarza sądowego dotyczące priorytetowego statusu należności publicznoprawnych w stosunku do konieczności ponoszenia zaciągniętych zobowiązań kredytowych. Wskazała również na okoliczność prowadzonego postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sądowych nie pozwalają uznać, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona przez Skarżącą sytuacja materialna nie pozwala zaliczyć jej wraz z rodziną do osób rzeczywiście ubogich. Sąd w pełni podziela rozważania referendarza sądowego (poprzedzone wnikliwą i szczegółową analizą przedstawionych dokumentów), które w konkluzji prowadzą do wniosku, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania, zarówno w niniejszej sprawie, jak i w trzech pozostałych. Wedle ustaleń referendarza, Skarżąca osiąga dochody z dwóch źródeł, tj. wynagrodzenia za pracę oraz działalności gospodarczej. Wysokość tych dochodów określiła na kwotę 6.308 zł miesięcznie. Skalę prowadzonej działalności obrazują przedłożone dokumenty źródłowe. Wynika z nich, że w 2015 r. przychód wyniósł 714.129 zł, zaś koszty jego uzyskania 574.368,16 zł. W 2016 r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio 115.432 zł i 37.426,19 zł. Z deklaracji VAT-7K wynika natomiast, że w III i IV kwartale 2016 r. obroty ze sprzedaży wyniosły 30.650-33.867 zł, zaś środki angażowane na nabycie towarów i usług 3.270-3.713 zł. Z powyższego nie wynika zatem, aby zapłata łącznie 400 zł (kwota wpisów sądowych wynikających ze złożonych do tutejszego Sądu skarg przez Skarżącą) przekraczała jej możliwości finansowe. Zdaniem Sądu referendarz sądowy słusznie przyjął też, że zobowiązania skarżącej z tytułu należności cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie zostało ugruntowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II FZ 226/16). Reasumując, posiadanie przez Skarżącą stałego dochodu zarówno z tytułu wynagrodzenia za pracę, jak i z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz własności nieruchomości gruntowych w zestawieniu z jej koniecznymi wydatkami uzasadniania przyjęcie stanowiska, że Skarżąca może samodzielnie partycypować w kosztach postępowania w zakresie wpisu od skargi w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych trzech sprawach zainicjowanych przed tutejszym Sądem. Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.