III SA/Wa 3872/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A.C. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające oddala skargę Pismem z dnia 17 listopada 2016 r. Pani A.C. (zwana dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Zobowiązana") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wydane przez Ministra Rozwoju i Finansów postanowienie z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. (dalej: "organ egzekucyjny") wszczął postępowanie zabezpieczające wobec majątku Skarżącej na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o nr od [...] do nr [...] z dnia 8 października 2015 r., obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług. W wykonaniu zabezpieczenia, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 października 2015 r., dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu doręczono Zobowiązanej wraz z odpisami w/w zarządzeń zabezpieczenia w dniu 26 października 2015 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20 października 2015 r. W skardze na ww. czynność zabezpieczającą Strona zarzuciła: 1. dokonanie zajęcia w sytuacji braku wymagalności obowiązku podatkowego; 2. wydanie zarządzenia zabezpieczenia pomimo zaskarżenia i nierozpoznania odwołania Skarżącej od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. o dokonaniu zabezpieczenia; 3. prowadzenie postępowania zabezpieczającego w sposób uciążliwy dla zobowiązanej. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił ww. skargę Strony. Pismem z dnia 9 lutego 2016 r. Skarżąca wniosła zażalenie na ww. rozstrzygnięcie, zarzucając mu brak merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. Minister Rozwoju i Finansów (dalej również jako: "organ nadzoru") postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Oceniając prawidłowość dokonanej czynności zabezpieczającej, polegającej na zajęciu wynagrodzenia za pracę, Minister Rozwoju i Finansów nie stwierdził naruszenia przepisów prawa. Organ nadzoru wskazał bowiem, że organ egzekucyjny zastosował środek zabezpieczający wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), tj. egzekucję z rachunku bankowego. Zajęcia rachunku bankowego dokonano zgodnie z art. 80 § 1 ww. ustawy poprzez doręczenie do Banku [...] S.A., zawiadomienia z dnia 19 października 2015 r. o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej Zobowiązanej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w termin płatności dochodzonych zaległości oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty oraz nieprowadzenia rachunków bankowych zobowiązanego. Jak dalej wskazał organ nadzoru, zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego doręczono Zobowiązanej w dniu 26 października 2015 r., natomiast bankowi w dniu 20 października 2015 r. Do zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego", który na dzień dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, odpowiadał wzorowi określonemu dla druku tego rodzaju określonego w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655) i został podpisany przez osobę działającą z upoważnienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. W przywołanej na wstępie skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca sformułowała żądanie uchylenia ww. postanowienia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze zarzucono naruszenie: 1. art. 138 w zw. z art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a."), polegające na zaakceptowaniu przez Ministra Rozwoju i Finansów nieprawidłowego postępowania organów administracji, które nie podjęły czynności niezbędnych do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co w konsekwencji spowodowało utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia; 2. art. 154 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 138 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2016r. pomimo braku podstaw do zabezpieczenia należności pieniężnych, tj. braku przesłanek uzasadniających, że Skarżąca będzie utrudniała prowadzoną przeciwko niej egzekucję; 3. art. 154 § 1 i art. 155 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że zaistniały okoliczności świadczące o możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji, w sytuacji gdy Skarżąca takich czynności nie dokonuje; 4. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że brak zajęcia utrudni i udaremni prowadzoną egzekucję i pozwoli Skarżącej bez żadnego utrudnienia w pełni spłacić wszelkie zaległości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie skargi na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zatem zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). W realiach niniejszej sprawy Skarżąca, w ocenie Sądu, zmierza do zakwestionowania zasadności samego zajęcia zabezpieczającego wynagrodzenia za pracę i zastosowania tego środka, co jest możliwe do zrealizowania na zasadach opisanych w art. 33 u.p.e.a., a więc w drodze zarzutów na prowadzone postępowanie zabezpieczające. W tej sytuacji zarzuty dotyczące zasadności wydania zarządzenia zabezpieczenia, braku wymagalności obowiązku oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego nie mogły podlegać ocenie w postępowaniu skargowym. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się bowiem, uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. R. Hauser i Z. Leoński - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Warszawa 1992 r., s. 84, wyrok WSA z dnia 22 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1503/03 - LEX nr 113578). Skarga z art. 54 u.p.e.a. uznawana jest bowiem za środek o charakterze ultima ratio - służy on wtedy, gdy zobowiązany nie dysponuje żadnym innym środkiem obrony swoich praw. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest środkiem uniwersalnym, lecz ściśle sformalizowanym i ograniczonym do wspomnianych wyżej kwestii technicznych i wykonawczych. Stosowana w jej ramach zasada niekonkurencyjności oznacza, że niezależnie od tego, czy zobowiązany skorzystał z określonych możliwości ochrony prawnej, czy nie, w ramach konkretnego środka może podnosić kwestie przypisane tylko temu środkowi, a nie jakiekolwiek. W kontekście powyższego bezzasadne okazały się zarzuty podniesione w skardze w punktach 2-4 przytoczonych powyżej, w szczególności zaś naruszenia art. 154 i 155 u.p.e.a. Składając skargę na czynności egzekucyjne nie można oczekiwać, że w ramach postępowania zmierzającego do ustalenia zasadności skargi organ egzekucyjny będzie badać wszelkie okoliczności związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Tymczasem analizując treść złożonej skargi na czynności egzekucyjne Sąd doszedł do wniosku, że Skarżący większość podnoszonych wywodów winien uczynić przedmiotem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jak wyżej wyjaśniono, przesłanki, tryb rozpoznania, skutki takich zarzutów są zupełnie inne niż skargi na czynności egzekucyjne. Tych dwóch, niezależnych od siebie środków zaskarżenia nie można jednak traktować wymiennie i łączyć ich ze sobą. Niezależnie od powyższego Sąd, związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., uznaje dokonaną przez organ egzekucyjny czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu zabezpieczającym rachunku bankowego za zgodną z przepisami prawa i prawidłowo dokonaną. W pierwszej kolejności należy przytoczyć treść regulacji prawnej w tym zakresie. Zgodnie z art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności, albo zawiadomił organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie zajęcia rachunku bankowego dokonano zgodnie z przywołanym powyżej art. 80 u.p.e.a., gdyż owo zajęcie nastąpiło poprzez doręczenie do Banku [...] S.A. zawiadomienia z dnia 19 października 2015 r. o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej Zobowiązanej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie płatności dochodzonych zaległości oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty oraz nieprowadzenia rachunków bankowych zobowiązanego. Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego doręczono Zobowiązanej w dniu 26 października 2015 r., natomiast bankowi w dniu 28 października 2015 r., co wynika z poświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopii zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy (k. 5 akt administracyjnych). Do zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wrkładu oszczędnościowego", który na dzień dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, odpowiadał wzorowi określonemu dla druku tego rodzaju określonego w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 655) i został podpisany przez osobę działającą z upoważnienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. Mając powyższe na uwadze, nie można stwierdzić, iż dokonując zajęcia zabezpieczającego rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 19 października 2015 r. organ egzekucyjny naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania tego środka zabezpieczającego. Zarzut naruszenia art. 138 w związku z art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Sąd uznał za chybiony. W ocenie Sądu organ nadzoru podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, działał na podstawie i w granicach przepisów prawa oraz w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Sąd nie znalazł powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znalazł też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości lub w części. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.