III SA/Wa 3900/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (dalej: NUS) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku S. B. i jego małżonki E. B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. w kwocie należności głównej 738.732,30 zł, plus należne odsetki za zwłokę. Odpis ww. tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu w dniu 22 marca 2007 r. W toku postępowania egzekucyjnego S. i E. B. wystąpili z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], podnosząc przedawnienie dochodzonych na jego podstawie należności. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w L. rozstrzygnięciem z dnia [...] września 2015 r. znak [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej ww. tytułu wykonawczego. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. zostało następnie zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zawiadomieniem z dnia 5 października 2015 r. nr [...] organ egzekucyjny wezwał S. i E. B. do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej przy ul. [...] w B., dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Powyższe pismo doręczono w dniu 8 października 2015 r. Jednocześnie pismem z dnia 6 maja 2015 r. NUS wystąpił do Sądu Rejonowego w B. Wydział Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu w dziale [...] księgi wieczystej nr [...] o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Na powyższą zajęcie nieruchomości S. B. złożył pismem z dnia 13 października 2015 r. skargę (złożoną osobiście w dniu 15 października 2015 r.), wnosząc o uchylenie zaskarżonej czynności jako sprzecznej z prawem. Podniósł, że organ skierował egzekucję do przedmiotu, który nie stanowi własności dłużnika. Wskazał, że właścicielem zajętej nieruchomości jest K. B. W ocenie S. B. zaskarżona czynność narusza przepisy prawa, ponieważ egzekucję można skierować jedynie do przedmiotów stanowiących własność dłużnika, a nie osoby trzeciej. Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. o numerze [...] skierowanym do E. i S. B. oddalił przedmiotową skargę z uwagi na brak podstaw do uwzględnienia zaistniałej skargi. S. B. przedmiotowe postanowienie doręczono w dniu 21 listopada 2015 r. Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie, w którym podtrzymała swoje stanowisko, że egzekucja w niniejszej sprawie skierowana została do nieruchomości nie stanowiącej własności zobowiązanego. W ocenie zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej w L. ograniczył się do zacytowania jednego przepisu i niejako oderwał jego znaczenie od egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. Minister Rozwoju i Finansów (dalej: Minister) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Na wstępie Minister zaznaczył, że zażalenie zostało przyjęte do rozpoznania na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. Minister wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 u.p.e.a., który ma na celu ocenę prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym. Zatem w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Egzekucja z nieruchomości stanowi środek egzekucyjny wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 ust. a u.p.e.a. Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z. nieruchomości przez zajęcie nieruchomości, które w myśl art. 110c § 2 u.p.e.a. następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu niniejszego wezwania organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, jednakże dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów. Jednakże, dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby Wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie byłby jeszcze dokonany. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Minister wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przystępując do egzekucji administracyjnej z nieruchomości dokonał zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia z dnia 5 października 2015 r. nr [...], w którym wezwał S. B. i E. B. do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zatem zajęcie przedmiotowej nieruchomości zostało dokonane zgodnie z art. 110c § 3 u.p.e.a. z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania to jest dnia 8 października 2015 r. Odnosząc się natomiast do podniesionej w przedmiotowym zażaleniu kwestii, że Strona nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] w B. Minister zauważył, że na skutek wyroku Sądu Apelacyjnego w L. (sygn. akt [...]) uznano "czynność prawną w postaci umowy zawartej w dniu 25 kwietnia 2005 r. przed notariuszem J. K. (...). na podstawie, której dłużnicy S. B. i E. B. przysługujące im na prawach wspólności ustawowej prawo własności niezabudowanej nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. (...), przenieśli na rzecz osoby trzeciej " [...]" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B., uznał za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa-Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. będącego w niniejszej sprawie organem egzekucyjnym m.in. w stosunku do wierzytelności dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...][...], którego podstawą było zaskarżone zajęcie. W związku z powyższym w ocenie Ministra, brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ egzekucyjny dokonując przedmiotowego zajęcia nieruchomości położonej przy ul. [...] w B. naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucono naruszenie przepisu art. 59 § 1 punkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613 ze zm., dalej O.p.) i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzających je postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] listopada 2015 r. i Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] października 2015 r. W uzasadnieniu podniesiono, że zajęcie z dnia [...] października 2015 r. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] w B., dla której Sąd Rejonowy w B., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], zostało dokonano po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego wynikającego z tytułu wykonawczego nr [...], co oznacza, że egzekucja była prowadzona pomimo, że wierzytelność po stronie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. nie istnieje. Przedawnienie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych E. B. i S. B. za 2003 r. egzekwowane na mocy tytułu wykonawczego [...] nastąpiło najdalej w dniu [...] lipca 2014 r. Na zawieszenie biegu przedawnienia miało natomiast wpływ złożenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, a następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prawomocny wyrok wpłynął do Izby Skarbowej w Lublinie w dniu 28 października 2009 r. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie miało wpływu postępowania karne wszczęte przez Inspektora Kontroli Skarbowej i zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. w sprawie [...], albowiem postępowanie to nie miało związku z niewykonaniem konkretnego zobowiązania podatkowego. Ponadto w stosunku do E. B., która jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nigdy postępowanie karne nie było prowadzone. W skardze przedstawiono pogląd, że zajęcie zostało dokonane po terminie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, a co za tym idzie, było bezprawne. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm.), dalej u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 54 § 4 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie. W myśl art. 54 § 5a u.p.e.a. w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności. Zgodnie z treścią art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W myśl art. 110c § 2 u.p.e.a. zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Zgodnie z treścią art. 110c § 3 u.p.e.a. równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub składa wniosek do zbioru dokumentów, a także przesyła wierzycielowi zawiadomienie o zajęciu nieruchomości. W myśl art. 110c § 4 u.p.e.a. zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5. W niniejszej sprawie S. B. zaskarżył czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości stanowiącej małżeńską wspólność ustawową położoną w miejscowości B., dla której w Sądzie Rejonowym w B. prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Podnieść należy, że nie budzi wątpliwości komentatorów oraz judykatury, iż skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Nie jest natomiast środkiem, którym można zwalczać czynności procesowe organu rozstrzygające o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania. W takim bowiem przypadku stronie służy środek w postaci zarzutów o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a. Sądy Administracyjne w szeregu dotychczasowych orzeczeń wypowiadały się jasno, iż określony w art. 54 § 1 ustawy środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 ustawy wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 ustawy dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 ustawy, kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13 - dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 ustawy (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Reasumując podnieść należy, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach. W związku z czym poza zakresem rozważań w niniejszej sprawie pozostaje podniesiona w skardze kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego. Kwestia ta bowiem może być przedmiotem zarzutów zgłaszanych na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednakże nie jest dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 cyt. ustawy. Przedmiotem postępowania prowadzonego w sprawie skargi na czynności organu egzekucyjnego jest wyłącznie prawidłowość zakwestionowanej czynności egzekucyjnej; w postępowaniu tym nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3474/06). W związku z czym poza zakresem rozważań w niniejszej sprawie pozostaje kwestia podniesiona przez Stronę o przedawnieniu zobowiązania podatkowego. Organy administracji trafnie uznały, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną. Zajęcie nieruchomości w miejscowości B. nastąpiło zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Należy zaznaczyć, że tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony na obojga małżonków ( S. B. jest zobowiązanym zaś E. B. jest małżonką zobowiązanego). Wymieniona nieruchomość wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków i organ egzekucyjny był uprawniony do zajęcia nieruchomości stanowiącej małżeńską wspólność ustawową. Zajęcie nieruchomości nastąpiło przez wezwanie zobowiązanego do zapłaty należności pieniężnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni. Wezwanie to spełnia wymogi określone w art. 110c § 2 u.p.e.a. W dniu 8 października 2015 r. zostało ono doręczone Stronie Skarżącej. Organ egzekucyjny złożył również do Sądu Rejonowego w B. wniosek o dokonanie w księdze wieczystej nr [...] wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości w oparciu o tytuł wykonawczy [...]. Zajęcie nieruchomości zostało zatem dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Strona Skarżąca nie wskazała zresztą jakie, jej zdaniem, naruszono przepisy dotyczące zajęcia nieruchomości. Powołał się jedynie na okoliczności, które nie mogą być przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną. W toku postępowania wskazywali, że nie są właścicielami przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] w B. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. (sygn. akt [...]), że czynność prawna zawarcia umowy zbycia spornej nieruchomości, uznana została za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. w stosunku do wierzytelności dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.