III SA/Wa 3902/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23/08/2018 r po rozpoznaniu wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A. S. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/10/2016 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie o podatek dochodowy od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącego od kosztów sądowych; 2. Ustanowić Skarżącemu radcę prawnego z urzędu; 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). 2) Skarżący – A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku powołał się, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony. Powołał się na postanowienie w jego sprawie III SA/Wa 3902/16, z którego wynika, że w styczniu 2017 r. opuścił zakład karny, gdzie przebywał 10 miesięcy. W 2016 i 2017 r. nie osiągnął żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Powołał się na duże kłopoty "biznesowe". Zbankrutowała spółka, w której jest wspólnikiem. Nieruchomość, której jest współwłaścicielem została zajęta przez P. S.A. Skarżący dochodzi z tego tytułu odszkodowania. Spółka budowlana, która jest winna skarżącemu ponad 2 mln zł zbankrutowała, z kolei skarżący jest winien swoim wierzycielom 40 mln samego pożyczonego kapitału bez odsetek. Połowa wynagrodzenia żony skarżącego jest zajęta przez komornika. Skarżący, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trójką uczących się dzieci. Skarżący oświadczył, że dochód jego żony to 6.500 zł (z czego ½ zabiera komornik) plus nadgodziny (1.000 – 2.000 zł). Otrzymuje również 500 zł ze świadczenia 500+. Miesięczne zobowiązania rodziny to: mieszkanie 1.700 zł, Nie posiada samochodu, płatnej TV, zaś dzieci – uczą się. Odpowiadając na wezwanie urzędnika sądowego poinformował, że jego dochód za 2017 r to 6 groszy, wniósł opłaty od sprzeciwów (1800 zł), przedstawił kalkulację kosztów życia, powołał się na wielość spraw sądowych. Załączył deklaracje podatkowe, wyciągi z rachunku bankowego, kserokopie przelewów. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącego i jego żony z uwagi na etap postępowania, przymus adwokacki i gwarancje Strony dostępu do Sądu może uzasadniać ingerencję urzędnika sądowego. Wskazują na to również wyniki (prawomocne) postępowania o prawo pomocy, które toczyło się względem Strony. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/ 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – CBOSA). Z nadesłanych materiałów wynika, że Skarżący nie posiadają zdolności jednoczesnego poniesienia wymagalnych kosztów sądowych oraz jednoczesnego poniesienia kosztów działania pełnomocnika: nie umożliwia tego ani wysokość dochodów, ani posiadane oszczędności, ani szacowany koszt udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając wniosek Skarżących - z punktu widzenia powyższego kryterium - referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w pełnym zakresie. Na taką ocenę rzutował przede wszystkim fakt korzystania przez całą rodzinę z jednego tylko źródła utrzymania oraz ocena prawna zawarta względem Strony w uprzednio wydanym postanowieniu. Ani Skarżący nie wykazał, ani referendarz sądowy nie doszukał się, by sytuacja majątkowa Skarżącego zmieniła się w stosunku do tej ustalonej, zbadanej i ocenionej przez Sąd. Chociaż dopuszczalne jest w pewnych okolicznościach odstąpienie przez urzędnika sądowego od wskazań wynikających z dorobku prawnego (e cantu cognoscitur avis), to jednak w niniejszej sprawie referendarz sądowy podziela pogląd wyrażony już względem Strony, zgodnie z którym "prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). (...) Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych zliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł (...) zatem po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej obojga małżonków wskazać należy, że nie są oni w stanie, obecnie, uiścić wpisu sadowego od skargi". Skoro Sąd prawomocnie uznał, że z posiadanych środków Skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów nawet wpisu (z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że dochód rodziny nie zmienił się znacząco i wynosi ok 4 tys zł, zaś miesięczne wydatki egzystencjalne wypełniają tą kwotę), to tym bardziej nie jest w stanie wygospodarować środków na poczet kosztów działania pełnomocnika. W mocy, z uwagi na datę rozpoznawania wniosku, pozostaje uwaga Sądu, zgodnie z którą Skarżący wskazał ponadto, że finansowa sytuacja rodziny jest na tyle zła, że nie stać go na zakup odzieży dla dzieci - jeśli ze starych ubrań dzieci już wyrosły (novus fructus, novus luctu). Prawo do Sądu Strony jest niezbywalne, jak obowiązek urzędnika sądowego pomocy Stronie w skorzystaniu z tego prawa: zwłaszcza wobec uwag poczynionych w prawomocnym rozstrzygnięciu przez Sąd. Drugim zatem elementem wyznaczającym standardy pracy urzędnika sądowego w tej sprawie jest szacunek do dorobku prawnego. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.