III SA/Wa 3943/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2015 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – B. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołała się na takie okoliczności jak: brak środków w kasie i na rachunku, brak majątku, praktycznie "zerowe" deklaracje VAT, zajęcie rachunku bankowego, konieczność zwrotu dofinansowania na rzecz P.. Wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan konta określiła na "-[...] zł". Skarżąca przedstawiła zestawienie operacji, oświadczenie prezesa zarządu, deklaracje VAT-7, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, decyzję P.. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie jest w stanie przedłożyć zeznań podatkowych, bilansów, rachunków zysków i strat, sprawozdań finansowych z uwagi na ich zajęcie przez Prokuraturę Rejonową w C. . Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wobec niej toczą się aktualnie [...] postępowania o zwrot podatku VAT. Wskazała, że środki uzyskane z P. zostały przeznaczone na realizację kontraktu. Skarżąca podkreśliła, że nie zapłaciła dotychczas pełnomocnikowi wynagrodzenia ustalonego na kwotę 2.000 zł. Wspólnik nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiła m. in. deklaracje VAT-7, oświadczenia, wyciągi bankowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Z powyższego wynika zatem, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla realizacji którego strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości w niniejszej sprawie skorzystano) daje przepis art. 255 P.p.s.a. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego brak reakcji na wezwanie pozbawia Sąd możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku strony. To bowiem w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie jej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy ustalenia realnej sytuacji strony dokonuje się w oparciu o przedstawione przezeń dokumenty, nie zaś na podstawie jej wyobrażeń o tym stanie. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła wszystkich żądanych dokumentów, w tym zeznań podatkowych, bilansów, rachunków zysków i strat, sprawozdań finansowych wskazując jako powód ich zajęcie przez prokuraturę. Co ciekawe okoliczności tej w żaden sposób nie udokumentowała. W efekcie jej tłumaczenie brzmi gołosłownie. Skarżąca nie wykazała także, że podjęła kroki w celu uzyskania kserokopii zabezpieczonych – jak twierdzi - dokumentów. To powoduje, że referendarz sądowy ma do dyspozycji w głównej mierze oświadczenia Skarżącej, deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe, czy dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Wynika z nich, że co prawda Skarżąca praktycznie nie generuje – jak podnosi – "prawie żadnego obrotu" (na przestrzeni minionego roku dostawę towarów wykazała jedynie w deklaracjach VAT-7 za: czerwiec 2017 r. – 48.775 zł, listopad 2017 r. – 20.000 zł i grudzień 2017 r. – 20.000 zł), niemniej okoliczność ta nie może mieć wpływu na zasadność przyznania prawa pomocy. Przedstawione dokumenty nie pozwalają bowiem na rzeczywiste zobrazowanie sytuacji majątkowej Skarżącej. Podnoszona okoliczność nieosiągania "od pewnego czasu wystarczających dochodów" nie przesądza przecież o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu od skargi wynoszącego 5.866 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego). Tym samym uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Referendarz sądowy ma świadomość subiektywnego przekonania Skarżącej o braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych, jednakże twierdzenie to nie znajduje pokrycia w materiałach źródłowych. Odnosząc się końcowo do prośby Skarżącej o "odroczenie na okres dodatkowych trzech miesięcy złożenia dokumentów" z uwagi na trudną sytuację zdrowotną księgowej wskazać należy, iż referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by prośbę tę uwzględnić. Po pierwsze wychodząc naprzeciw wcześniejszej prośbie Skarżącej przedłużono jej już raz termin sądowy do złożenia żądanych dokumentów. Co ciekawe prośbę swoją motywowała wówczas stanem zdrowia prezesa zarządu. Stan ten miał mianowicie nie pozwalać na terminowe wykonanie wezwania Sądu. Po drugie skargę wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Skarżąca nadała już w październiku 2017 r. Inicjując – bez mała 5 miesięcy temu – postępowanie w tym przedmiocie miała więc wystarczająco dużo czasu, by się do niego przygotować. Skarżąca powinna była się spodziewać, że zostanie wezwana do dostarczenia dokumentacji uzupełniającej złożony wniosek. Zwłaszcza, że nie jest ona pozostawiona bez pomocy prawnej, gdyż korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego), któremu – jak należy przypuszczać - tematyka postępowania o przyznanie prawa pomocy nie jest obca. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.