III SA/Wa 395/12

Dnia 18 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski, , po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. sp. z o.o. z siedzibą w W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – K. sp. z o.o. z siedzibą w W. w dniu 29 kwietnia 2013r. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2013r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. Do skargi kasacyjnej dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Podniosła, że obecnie nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych. Ponadto wskazała, iż wierzyciele zgłosili wniosek o stwierdzenie jej upadłości. Oświadczyła również, że wobec niej toczą się liczne postępowania egzekucyjne, w których stwierdzono brak majątku w spółce. Ponieważ, w ocenie Sądu, oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, w wykonaniu zarządzenia z 9 maja 2013r. wezwano Skarżącą do nadesłania m.in. bilansu oraz rachunku zysków i strat, zestawienia wysokości przychodów i rozchodów za ostatnie dwa lata prowadzenia działalności, odpisów wyciągów z rachunków bankowych związanych z jej działalnością za ostatnie 6 miesięcy, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, informacji dotyczących źródeł finansowania prowadzonej działalności, w szczególności kosztów lokalu, korespondencji, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Z obowiązku nadesłania tej dokumentacji Skarżąca nie wywiązała się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.". W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przystępując do rozpoznania wniosku przypomnieć należy, że co do zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość kosztów sądowych należnych od strony na obecnym etapie postępowania, tj. wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1000 zł oraz stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na swoją trudną sytuację finansową. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, ani środków finansowych, a wierzyciele zgłosili wniosek o stwierdzenie upadłości Spółki. Oświadczyła również, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Sąd uznając te oświadczenia za niewystarczające dla pozytywnego załatwienia wniosku strony, wezwał Skarżącą - zgodnie z art. 255 p.p.s.a. - do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową. Skarżąca jednak nie przedłożyła żądanych dokumentów. Przy czym podkreślić należy, że wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. jest dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, w konsekwencji uniemożliwia jego uwzględnienie. Podkreślić jednocześnie należy, że przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje właśnie przepis art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Z uwagi zatem na fakt, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 2 p.p.s.a., szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Skarżąca była wezwana m.in. do przedłożenia bilansów oraz rachunków zysków i strat, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań oraz wyciągów z rachunków bankowych, jednakże dokumentów tych nie przedłożyła. Wyjaśniła, że na rachunkach bankowych nie posiada żadnych środków, a dokumenty księgowe zostały zajęte przez policję i prokuraturę. W ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała należytej staranności w udowodnieniu swojej sytuacji finansowej. Nawet jeżeli dokumenty księgowe zostały zabezpieczone przez organy ścigania, Skarżąca mogła zwrócić się do organu, który zabezpieczył wymagane dokumenty o wydanie kserokopii. Odnośnie natomiast wyciągów z rachunków bankowych w zarządzeniu z 9 maja 2013 r. Sąd wyraźnie zobowiązał Skarżącą do przedłożenia odpisów wyciągów z rachunków bankowych, a nie złożenia oświadczenia, że na rachunkach bankowych Skarżąca nie posiada żadnych środków. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do ww. wezwania niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała zatem, że nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych, tj. wpisu należnego od skargi kasacyjnej. Samych twierdzeń Skarżącej nie można było bowiem uznać za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. .