III SA/Wa 3959/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant M.K.O., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...)września 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z (...)czerwca 2006 r. nr (...) 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości. B.Z. pismem z (...) kwietnia 2006r. wniósł o wstrzymanie prowadzonych czynności egzekucyjnych z "żebraczej renty w wysokości 419 zł". W uzasadnieniu powołał się na art. 8 § 1 pkt 6 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - zwanej dalej "p.e.a."), zgodnie z którym nie podlegają egzekucji pieniądze poniżej kwoty 760 zł. W wyniku wezwania Naczelnika Urzędu Skarbowego z 8 maja 2005r. czy wniosek strony dotyczy wstrzymania egzekucji administracyjnej, czy też zwolnienia spod zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego dłużnik w piśmie z 12 maja 2006r. wyjaśnił, iż wniosek dotyczy obu zagadnień. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z (...) czerwca 2006r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego, powołując się na art. 23 § 6 p.e.a. Wyjaśnił, iż zajęcie nastąpiło na podstawie zawiadomienia z 23 lutego 2006r., na mocy art. 79 § 1 p.e.a. przez przesłanie do organu właściwego do wypłaty zobowiązanemu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej zawiadomienia o zajęciu tej części świadczenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Wyjaśnił, iż z racji sprawowanego nadzoru, może wstrzymać czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ na czas określony, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Do ważnych przyczyn uzasadniających wstrzymanie postępowania, mogących mieć wpływ na jego prawidłowość zaliczył np. nie zastosowanie przez organ prowadzący postępowanie zawieszenia (art. 56 § 1 p.e.a.) lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 p.e.a.), mimo zaistnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie tych instytucji. Uznał też, że żadna z ww. sytuacji nie wystąpiła. Podniósł, iż w sprawie nie miał zastosowania, powołany przez stronę, art. 8 § 1 pkt 6 p.e.a., gdyż przepis ten odnosi się wyłącznie egzekucji z pieniędzy, a w sprawie dokonano zajęcia świadczenia rentowego, na mocy art. 79 § 1 p.e.a. Z art. 10 § 1 p.e.a. wynika w jakim zakresie świadczenia podlegają egzekucji, a przepis ten odsyła do ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej "u.e.r."), m.in. art. 139 ust. 1 pkt 5. W zażaleniu strona powyższe postanowienie uznała za niezrozumiałe. Wyjaśniła, że zajęta renta w wysokość 419 zł i stanowi jej jedyne źródło utrzymania, a pieniądze w wysokości 760 zł nie podlegają egzekucji. Działania urzędników uznała za przedłużające się nękanie (13-miesięczne) jej osoby o niepełnosprawności II-stopnia oraz pogwałcenie prawa i niewłaściwą interpretację art. 8 § 1 pkt 6 p.e.a.. Podważyła stwierdzenie organu, iż zajęcie świadczenia nastąpiło 23 lutego 2006r. i na tę okoliczność załączyła kserokopię zawiadomienia o zajęciu z 5 kwietnia 2005r., które zostało jej doręczone 6 kwietnia 2005r. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż w sprawie nie istniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 p.e.a. Minister Finansów postanowieniem z (...)września 2006r. utrzymał w mocy ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B., na mocy art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 p.e.a. W uzasadnieniu wskazał, wstrzymanie czynności egzekucyjnych na mocy art. 23 § 6 p.e.a. zależy od uznania organu nadzoru, co oznacza, że nawet wystąpienie ogólnie określonych przesłanek takiego wstrzymania nie obliguje organu do wydania postanowienia wstrzymującego czynności egzekucyjne albo postępowanie egzekucyjne. Podniósł, że zgodnie z linią orzecznictwa sądów administracyjnych, za szczególne przypadki uznaje się takie, które są niezależne od sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe lub wypadki losowe). Dokonana w sprawie analiza materiału dowodowego nie wykazała wystąpienia szczególnie uzasadnionych przesłanek wstrzymania czynności egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: (...). Wskazał, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest dolegliwe dla strony, ale do jego wszczęcia dochodzi przy braku dobrowolnej zapłaty zaległości. Zauważył, iż wstrzymanie czynności egzekucyjnych powoduje jedynie przesunięcie w czasie zapłaty dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym zaległości i wzrost odsetek za zwłokę. W odniesieniu do zarzutu nieuwzględnienia art. 8 § 1 pkt 6 u.p.a, organ drugiej instancji podtrzymał stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w B., iż przepis ten ma zastosowanie przy egzekucji z pieniędzy, a w sprawie dokonano egzekucji świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz przywołał treść art. 10 § 1 p.e.a. Wskazał, że art. 139 ust. 1 pkt 5 u.e.r. daje możliwość dokonywania potrąceń ze świadczeń emerytalno - rentowych w celu pokrycia należności innych niż świadczenia alimentacyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2006r. strona podniosła, iż nie rozumie ww. postanowienia Ministra Finansów i uznała je za zmowę organów administracyjnych ciągnącą się od 2003r. i pozbawiającą ją środków do życia - pieniędzy w wysokości 419 zł z tytułu "żebraczej" renty, która jest niższa niż 760zł. Zarzuciła mu błędną interpretację art. 8 § 1 pkt 6 oraz art. 23 § 6 p.e.a. Za bezduszne i niezrozumiałe uznała przywołanie art. 10 p.e.a. oraz art. 139 u.e.r. Stwierdziła, iż kwota minimum socjalnego wynosi 504 zł. W związku z tym zwróciła się o przychylność i wydanie postanowienia o wstrzymaniu egzekucji z "żebraczej" renty, powołując się także na nieprawidłowości związane z obciążeniem podatkiem od towarów i usług w 2001r., 2002r. od poniesionych strat bez winy strony. Minister Finansów odpowiadając na skargę, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. ma obowiązek zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, także w sytuacji, gdy strona nie podniosła zarzutów uzasadniających uwzględnienie skargi. Nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną przez stronę podstawą prawną. Sąd mając powyższe okoliczności na względzie stwierdza - nie kwestionując, iż postanowienia wydane w trybie nadzoru przez Dyrektor Izby Skarbowej oraz Ministra Finansów mają charakter uznania administracyjnego - że w każdej sprawie toczącej się w trybie art. 23 § 5 p.e.a. istotne jest ustalenie w odniesieniu do jakiego tytułu wykonawczego, i w odniesieniu do jakiej czynności egzekucyjnej strona wniosła o wstrzymanie wykonania. Wniosek taki wypływa z treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, na mocy art. 18 p.e.a. Jest to tym bardziej ważne w sytuacji, gdy strona w zażaleniu kwestionuje dokonanie ustaleń faktycznych przez organ administracyjny pierwszej instancji, podnosząc iż zajęcie świadczenia nie nastąpiło 23 lutego 2006r., lecz 5 kwietnia 2005r. (doręczone jej 6 kwietnia 2005r. - k. 20 akt administracyjnych). Natomiast z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, jak również materiału zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika, iż organy poczyniły starania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sytuacji, gdy dokonywały wielu zajęć na podstawie różnych tytułów wykonawczych. Nie można również uznać, iż w sposób wyczerpujący został rozpatrzony cały materiał dowodowy sprawy. W zaskarżonym postanowieniu zabrakło bowiem ustosunkowania się do zarzutu zażalenia, iż strona wnosi o wstrzymanie wykonania czynności zajęcia dokonanej 5 kwietnia, a nie 23 lutego 2006r. Nie podjęto też działań zmierzających do wyjaśnienia tej okoliczności. Minister Finansów stwierdził jedynie, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z 27 grudnia 2004r. i z 10 lutego 2005r. Tytuły te dotyczą należności w podatku od towarów i usług za poszczególne I, II, III 2003r., II, VII, X, 2001r., II, VIII, IX, XII 2002r. W skardze natomiast strona odnosi się wyłącznie do należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2001r. i 2002r. Bez wyjaśnienia w sposób należyty, zgodny z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniach postanowień organów obu instancji okoliczności faktycznych sprawy, przedwczesna jest merytoryczna ocena sprawy. Sąd stwierdza ponadto, iż organ ponownie rozpatrujący sprawę powinien w sposób bardziej przekonywujący uzasadnić swoje stanowisko w zakresie kwestii dokonywania potrąceń ze świadczeń emerytalno-rentowych, oraz minimalnej kwoty, którą można zająć w postępowaniu egzekucyjnym. Zdawkowe przywołanie art. 139 ust. 1 pkt 5 u.e.r. nie wypełnia w sposób należyty dyspozycji art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 p.e.a., w sytuacji, gdy w rozdziale 4 u.e.r. istnieją przepisy, która pozwalają na wyjaśnienie stronie do jakiej kwoty możliwe jest egzekwowanie należności emerytalno-rentowych. Sąd mając na względzie dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 135 i art. 134 § 1 P.p.s.a. uznał, iż zasadne jest wydanie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym sentencji. Punkt drugi sentencji ma swoją podstawę w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. Nie wydano postanowienia o kosztach, gdyż strona nie złożyła stosownego wniosku. Sąd wyjaśnia również, iż nie rozstrzygnął wniosku strony zawartego skardze w zakresie wstrzymania egzekucji z "żebraczej" renty, gdyż kompetencja z tego zakresu należy, o czym stanowi art. 23 § 6 p.e.a., do organów administracyjnych, a nie Sądu administracyjnego, który, o czym była mowa wyżej, dokonuje kontroli legalności wydanych przez te organy aktów, a nie zastępuje je przy wydawaniu rozstrzygnięć administracyjnych.