III SA/Wa 3961/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska - Krupa po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 3961/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako "Skarżąca"), wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi. W jego treści wskazała, iż z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie nieosiąganie żadnych dochodów nie jest w stanie uregulować kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach określiła kapitał zakładowy na kwotę 200.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżąca wyjaśniła, iż nie składała zarówno zeznań podatkowych za lata 2015-2016, jak i deklaracji VAT, nie uzyskiwała w latach 2017-2018 przychodów i nie ponosiła kosztów, nie posiada rachunków bankowych, nie sporządzała bilansu, rachunku zysków i strat oraz sprawozdania finansowego za lata 2015-2016, nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie jest prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne, nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólnika. Wyjaśniła, że posiada zaległość w podatku od towarów i usług. Jednocześnie dodała, iż na chwilę obecną nie wypłacono pełnomocnikowi wynagrodzenia. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 21 lutego 2018r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, iż Skarżąca poprzez zaniechanie przedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, uniemożliwiła ocenę jej sytuacji finansowej. Tym samym nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienia jej żądania. Skarżąca w sprzeciwie, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") poprzez brak przyznania prawa pomocy w sytuacji, w której wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca za niemożliwe uznała przedłożenie jakichkolwiek dokumentów w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, a co za tym idzie niesporządzania zeznań podatkowych, bilansów, rachunków zysków i strat oraz sprawozdań finansowych. Ponadto zarzuciła, iż referendarz nie wskazał na podstawie, których konkretnie materiałów źródłowych wyciągnął wnioski, jakoby znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. W jej przekonaniu z przedmiotowego wniosku bezsprzecznie wynika, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej uiszczenie wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Natomiast starszy referendarz sądowy postanowieniem z 21 lutego 2018r. odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącej, w sytuacji, gdy nie udowodniła w jakikolwiek sposób, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 500 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, z których wynika, iż Skarżąca w latach 2017-2018 nie uzyskiwała jakichkolwiek przychodów oraz nie ponosiła kosztów. Nie posiada żadnych rachunków bankowych oraz udziałów w innych podmiotach. Obciążona jest wobec Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. zaległością podatkową w podatku od towarów i usług za czerwiec 2012r. w kwocie 13.734 zł wraz z odsetkami. Ponadto z oświadczeń Skarżącej wynika, iż wspólnik nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Powyższe potwierdza, że sytuacja finansowa Skarżącej rzeczywiście uzasadnia udzielenie jej zwolnienia od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Podzielić ponadto należy jej stanowisko co do braku możliwości przedłożenia kopii zeznań podatkowych, deklaracji podatkowych, bilansów, rachunków zysków i strat czy też sprawozdań finansowych w sytuacji ich niesporządzania z powodu zaprzestania prowadzenia od kilku lat działalności gospodarczej. Za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w postaci wpisu od skarg, Sąd stwierdził, iż Skarżąca spełniła przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.