III SA/Wa 41/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Krystyna Kleiber, asesor WSA Sylwester Golec (spr.),, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2006 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r., Nr [...], 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 41/06 Uzasadnienie A. S. pismem z dnia 1 marca 2005 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek w łącznej kwocie 78 100,51 zł. Wniosek ten skarżący uzasadniał tym, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi mu niewielkie dochody oraz tym, że spłata zaległych składek zagrażać będzie egzystencji skarżącego i jego rodziny. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek i odsetek. W uzasadnieniu decyzji zakład stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s. Zakład stwierdził, że zapłata zaległych składek nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Zakład wskazywał, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 17 ha, z którego można będzie zaspokoić należności Zakładu z tytułu zaległych składek. Ponadto Zakład stwierdził, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w sytuacji gdyby w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległości to Zakład i tak mógłby odmówić umorzenia. Od tej decyzji A. S. wniósł do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że zlikwidował nierentowną działalność gospodarczą i obecnie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego osiąga średni statystyczny dochód roczny w wysokości 2 265,16 zł. z hektara przeliczeniowego Podnosił, że kwota zaległości powstała nie z jego winy, gdyż prowadząc działalność gospodarczą sądził, że jako właściciel gospodarstwa rolnego może być ubezpieczony w KRUS. Skarżący wskazywał, że w decyzji w ogóle nie rozważono jego sytuacji materialnej oraz możliwości spłaty przez niego zaległych składek. Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek. Sam skarżący nie udowodnił swojej trudnej sytuacji materialnej, w szczególności nie udowodnił, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do dziecka, oraz nie udowodnił wysokości ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania. Na decyzje Prezesa ZUS A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie przepisów art. 28 u.s.u.s., art. 77 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, że organ w toku postępowania w ogóle nie zbadał sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Organ nie ustalił wysokości dochodów skarżącego oraz pokrywanych z tego dochodu wydatków skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS zarzuty w niej podniesione uznał za niezasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpoznanej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji nie zbadały sytuacji materialnej skarżącego. W aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących o tym, że organ prowadził postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. Jedynym dokumentem świadczącym o dochodach skarżącego jest zaświadczenie z Urzędu Gminy P. o wysokości dochodów osiąganych przez skarżącego z gospodarstwa rolnego. Należy podkreślić, że w zaświadczeniu tym wykazano powierzchnię gospodarstwa skarżącego -3,2788 ha, natomiast organ pierwszej instancji w decyzji wskazywał, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni 17 ha. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających ponoszenie przez niego świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka oraz nie wskazał kosztów utrzymania mieszkania a także wysokości dochodów osiąganych z członkostwa w radzie nadzorczej spółki "S.". W ocenie Sądu organ prowadząc postępowanie, w którym do wydania decyzji konieczne jest ustalenie stanu majątkowego strony postępowania nie może przyjąć zupełnie biernej postawy i tylko z tego powodu, że postępowanie to toczy się z wniosku strony, oczekiwać, że strona dostarczy organowi wszelkich niezbędnych informacji o stanie faktycznym sprawy. Założenie takie stoi w oczywistej sprzeczności z przepisami art. 7 i 77 k.p.a., z których wynika w stosunku do organu obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego sprawy. Z akt rozpoznanej sprawy wynika, że organy nie podjęły żadnych działań w celu ustalenia tych elementów stanu faktycznego, których sam skarżący nie przedstawił organowi. Sam uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek żadną miarą nie może uzasadniać rezygnacji przez organ z dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wniosku takiego w najmniejszym nawet stopniu nie uzasadnia treść przepisów art.. 7 i 77 k.p.a. Zakres stanu faktycznego, który należy ustalić w toku postępowania określają przepisy prawa materialnego na podstawie, których organ rozstrzyga w sprawie w formie decyzji. W rozpoznanej sprawie przepisami tymi były art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Z treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć składki, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z tego względu w rozpoznanej sprawie organy miały obowiązek dokładnie wyjaśnić poziom dochodów skarżącego oraz jego wydatki związane z utrzymaniem rodziny gdyż dopiero wówczas mogłyby stwierdzić, czy spłata zaległych składek nie doprowadzi do sytuacji w której skarżący i jego rodzina nie będą mogli zaspokoić podstawowych potrzeb. W rozpoznanej sprawie organy obowiązku tego nie wykonały. Zawarcie w decyzji organu pierwszej instancji stwierdzenia, że istnieją możliwości uzyskania środków na spłatę zaległych składek z majątku skarżącego w postaci gospodarstwa rolnego świadczy o tym, że organ przy wydawaniu decyzji w ogóle nie brał pod uwagę treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, gdyż prowadzenie egzekucji składek z nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego skarżącego, doprowadzi do pozbawienia go i jego rodziny podstawowego środka utrzymania a zatem niewątpliwie do pogorszenia sytuacji materialnej w stopniu, o którym mowa w tym przepisie. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynika sprawy. Skoro decyzje te zostały wydane bez wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy to za zasadny należało uznać również zarzut skargi naruszenia art. 80 k.p.a. przez wydanie decyzji w oparciu o nieudowodnione okoliczności faktyczne. Organy po uprawomocnieniu się tego orzeczenia będą miały obowiązek przeprowadzić ponownie postępowanie i wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo Sąd wskazuje, że organy mają obowiązek wskazać w uzasadnieniu decyzji jakie fakty uznały za udowodnione wraz z przytoczeniem dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa - art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.