III SA/Wa 417/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2010 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2006 r. oddala skargę Decyzją z [...] września 2009 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił wysokość zobowiązań D. S. – dalej "Skarżący", który prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "S." z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od marca do grudnia 2006 r. w kwocie 20.142,00 zł. W uzasadnieniu organ powołując się na przepis art. 21 ust. 1 i 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008r. Nr 14, poz. 92, ze zm.) – dalej "ustawa" wyjaśnił, iż na pracodawcach zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy ciąży obowiązek dokonywania miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat. Wskazał, że Skarżący w dniu 8 grudnia 2008 r. złożył deklaracje za okres od marca do grudnia 2006 r., jednakże nie uiścił zobowiązań za powyższe miesiące rozliczeniowe, do czego był zobowiązany z mocy ustawy. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie w całości lub w części zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za okres od marca do grudnia 2009 r. na podstawie art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 3, 6, 7 ustawy oraz na podstawie art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej "O.p." Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 67a O.p. Poinformował, iż trudna sytuacja majątkowa w jakiej się znalazł uniemożliwia mu uregulowanie przedmiotowej kwoty, z uwagi na brak niezbędnych środków, których nie może ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnił, iż wyliczone zaskarżoną decyzją kwoty z tytułu wpłat na PFRON za okres od marca do grudnia 2006 r. dotyczą okresu, w którym działalność gospodarcza przynosiła dochody, jednakże na skutek nieznajomości prawa w tym zakresie nie był on świadomy konieczności opłacania przedmiotowych składek. W jego ocenie analiza stanu faktycznego, sytuacji finansowej, rodzinnej i życiowej uzasadnia uwzględnienie wniosku o umorzenie częściowe lub całkowite zaległości. Decyzją z [...] grudnia 2009 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego naruszenia art. 67 § 1 O.p. wyjaśnił, że przepis ten nie został naruszony, gdyż postępowanie w sprawie umorzenia należnego zobowiązania może być wszczęte dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość zobowiązania strony z tytułu wpłat na PFRON. W ocenie organu odwoławczego nie zostały także naruszone art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 3, 6, 7 ustawy, ponieważ przepisy te określają jedynie przesłanki warunkujące możliwość umorzenia kwoty zaległości i nie mają zastosowania w postępowaniu dotyczącym określenia wysokości zobowiązania. Stwierdził, iż organ jest zobowiązany wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania zawsze, kiedy postępowanie w tej sprawie wykaże niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie należnego zobowiązania. Na wydanie decyzji określającej nie mają wpływu motywy działania strony ani przyczyny powstania zaległości, gdyż decyzja ta stanowi potwierdzenie i wyliczenie istnienia zaległości, co wywołuje skutki w postaci możliwości dochodzenia należności w drodze egzekucji na podstawie art. 3a § 1 pkt 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Minister Pracy i Polityki Społecznej podkreślił, iż organ podatkowy jakim jest PFRON nie posiada uprawnień do odstąpienia od wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego nawet w sytuacji uzasadniającej istnienie zaległości bez winy strony. Trudna sytuacja finansowa i słuszny interes strony oraz całkowity brak majątku mogą zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu w sprawie umorzenia należnego zobowiązania, jednakże jest to całkowicie odrębne postępowanie. Warunkiem wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jest uprawomocnienie się decyzji określającej wysokość tej zaległości. Organ odwoławczy podniósł, iż Skarżący w trakcie postępowania nie wnosił żadnych wniosków dowodowych i uwag, nie zapoznał się też z materiałem dowodowym. W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 67a O.p., art. 122 O.p. poprzez błędną ocenę dokonywanych przez organ I i II instancji ustaleń okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 3,6,7 ustawy poprzez niezastosowanie przedmiotowych przesłanek w sytuacji, w której należało zastosować je do Skarżącego. W oparciu o powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi ponownie powołał się na swoją trudną sytuację finansową. Podniósł, iż sytuacja, w której się znalazł uniemożliwia mu uregulowanie kwoty określonej decyzją Prezesa PERON, z uwagi na brak niezbędnych środków, których nie może ponieść bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnił, iż w 2008 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i z związku z tym nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Przedstawił swoją sytuację, wysokość zobowiązań, które musi ponosić oraz wyjaśnił, że obecnie jako prezes zarządu S. sp. z o.o. otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Podniósł, że nie był świadomy ciążącego na nim obowiązku uiszczania wpłat na PERON, ale gdyby posiadał taką wiedzę z pewnością dokonywałby wpłat, ponieważ posiadał odpowiednie fundusze. Według Skarżącego, analiza jego sytuacji finansowej, rodzinnej i życiowej uzasadnia uwzględnienie wniosku o umorzenie częściowe lub całkowite zaległości. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie została zaskarżona decyzja w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od marca do grudnia 2006 r. w kwocie [...] zł. Skarżący nie kwestionuje ani zasadności określenia zobowiązania, ani jego wysokości, a wręcz twierdzi, iż nie miał świadomości co do istnienia obowiązku dokonywania wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i tylko dlatego z tego obowiązku nie wywiązał się. Wadliwość zaskarżonej decyzji Skarżący upatruje w tym, że organ zgodnie z jego żądaniem nie umorzył istniejących zaległości. Zdaniem Skarżącego organ winien umorzyć zaległości w części lub w całości w ranach postępowania prowadzonego w sprawie określenia wysokości zobowiązania, a ponieważ tego uczynił naruszył art. 67a i art. 122 O.p. oraz art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 3,6,7 ustawy. Minister Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnił Skarżącemu, iż niemożliwe jest rozpatrywanie wniosku o umorzenie zaległości w ramach rozstrzygnięcia w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania oraz że postępowanie w tym przedmiocie jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie umorzenia zaległości. Stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej jest prawidłowe. Wniosek o umorzenie zaległości, nawet jeśli został zawarty tak jak w niniejszej sprawie w odwołaniu od decyzji określającej wysokość zobowiązania, nie może być rozpatrywany w ramach postępowania w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że w niniejszej sprawie zobowiązanie powstało z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Organ wydał więc tzw. decyzję deklaratoryjną, czyli decyzję, która nie tworzy zobowiązania podatkowego, a jedynie stwierdza wcześniejsze jego powstanie mocą przepisu prawa. Warunkiem wydania takiej decyzji jest niezapłacenie kwoty zobowiązania w terminie (art. 21 § 3 O.p.) i warunek ten w rozpoznanej sprawie został spełniony, czego jak już powiedziano Skarżący nie kwestionuje. W sytuacji, gdy zobowiązanie wynika z przepisu prawa organ nie może odstąpić od stwierdzenia jego istnienia, bez względu na okoliczności, które stały się przyczyną niezapłacenia kwoty zobowiązania, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Przyczyny niewywiązania się z obowiązku podatkowego mogą być natomiast rozpatrywane w postępowaniu prowadzonym w sprawie umorzenia zobowiązania, ale jest to postępowanie odrębne od postępowania w sprawie określenia zobowiązania. Nietrafny jest zatem zarzut skargi, iż zaskarżona decyzja narusza art. 67a i art. 122 O.p. oraz art. 49 ust. 5a w zw. z art. 49 ust. 5b pkt 3,6,7 ustawy poprzez nieuwzględnienie wniosku o umorzenie postępowania. Przepisy te w ogóle nie były stosowane przez organy orzekające w sprawie i co wymaga podkreślenia - nie mogły być zastosowane. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji były wyłącznie przepisy stanowiące podstawę określenia wysokości zobowiązania. Wniosek Skarżącego o umorzenie kwoty zobowiązania może być rozpatrzony wyłącznie w ramach odrębnego postępowania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.