III SA/Wa 4179/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy rozliczeniowe od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata UZASADNIENIE: Skarżący A.M. wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi oraz opłacenie adwokata z wyboru. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nie posiada żadnego majątku. Skarżący z tytułu wykonywanej pracy uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł, a jego żona wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Miesięczne koszty utrzymania Skarżący określił na kwotę 1.200 zł, a koszty wyżywienia na kwotę 1.000 zł. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy i wyjaśnił, że nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za 2017 r., a zeznanie podatkowe za 2016 r. jest w posiadaniu jego córki. Skarżący zobowiązał się do przedłożenia tego zeznania po powrocie córki z wakacji zimowych tj. po 9 marca 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że ani On, ani jego żona nie posiadają rachunku bankowego. Nie korzystają także z pomocy społecznej. Stwierdził, że domowy budżet, to kwota 1.500 zł, a koszty utrzymania ponosi córka. Skarżący nie wie w jakiej wysokości są to koszty, domyśla się, że jest to kwota 1.000 – 1.200 zł. Skarżący zobowiązał się nadesłać dokładne wyliczenie kosztów po powrocie córki tj. po 9 marca 2018 r. Skarżący wskazał, że we własnym zakresie ponoszą koszty wyżywienia i leków. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i żadnych wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. Tym bardziej, że Skarżący zobowiązał się przedłożyć zeznanie podatkowe za 2016 r. i wyliczenie miesięcznych kosztów utrzymania po powrocie córki z zimowych wakacji tj. po 9 marca 2018 r. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący i jego żona posiadają stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia w łącznej kwocie 1.500 zł. ich łączne miesięczne wydatki wynoszą 2.400 zł. W utrzymani Skarżącym pomaga córka. Jednakże okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Skarżący nie nadesłał też żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać porównania dochodów Skarżącego z jego wydatkami i ocenić czy Skarżący jest w stanie uiścić należny w sprawie wpis od skargi oraz pokryć koszty usług profesjonalnego pełnomocnika. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 27 czerwca 2016 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów usług adwokata. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.