III SA/Wa 4228/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2016 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – A. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi, motywując to takimi okolicznościami jak: wstrzymanie zwrotu podatku VAT w kwocie 4.937.158 zł, nieprowadzenie działalności gospodarczej od grudnia 2016 r., brak majątku, konieczność pokrywania bieżących kosztów funkcjonowania w postaci czynszu za biuro, czy wynagrodzenia biura rachunkowego. Skarżąca ujawniła salda rachunków bankowych. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. Za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Do wniosku spółka załączyła m. in. bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie operacji. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że posiadane środki finansowe są niezbędne do ponoszenia bieżących kosztów w wysokości 2.386,20 zł. Ze środków tych wypłaca również wynagrodzenie na rzecz prezesa zarządu w wysokości 8.540,40 zł obejmującej składki na ZUS i zaliczkę na podatek. Podkreśliła, że aktualnie toczą się trzy sprawy, od których łączna suma wpisów wynosi 49.185 zł. Skarżąca wskazała, że wzmożone przepływy na rachunku bankowym w grudniu 2017 r. związane były z planowanym zakupem akcji, do którego ostatecznie nie doszło i środki finansowe zostały zwrócone. Oświadczyła, że wspólnicy nie są w stanie pokryć kosztów sądowych, na potwierdzenie czego przedstawiła dokumenty dotyczące udziałowców. Dodała, że wynagrodzenie pełnomocnika zostanie uregulowane po zakończeniu sprawy i będzie ono zależne od jej wyniku. Skarżąca nie posiada udziałów w innych podmiotach. Zadłużenie wobec dostawców określiła na kwotę ponad [...] zł. Przedłożyła m. in. wyciągi bankowe, sprawozdanie finansowe, zestawienie należności i zobowiązań, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe, dokumenty dotyczące bieżących kosztów. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Przyznanie prawa pomocy wskazanym wyżej podmiotom uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu podmioty takie mogą domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie), gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to - w ocenie referendarza sądowego - nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy nie neguje przy tym, że sytuacja finansowa Skarżącej nie należy do łatwych – od grudnia 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, w efekcie nie wykazuje obrotów (deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2017 r. do stycznia 2018 r. są "zerowe"), wobec Skarżącej toczą się inne postępowania, w tym sądowoadministracyjne. Referendarz sądowy miał na względzie także to, że Skarżąca nie uchyla się całkowicie od partycypowania w kosztach zainicjowanego postępowania, wyrażając wolę uiszczenia połowy żądanego na tym etapie wpisu od skargi w kwocie 27.994 zł. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że w 2016 r. skala prowadzonej przez Skarżącą działalności była znaczna. Osiągnęła ona mianowicie przychód w wysokości ponad [...] zł (przy kosztach jego uzyskania ponad [...] zł). Na koniec 2016 r. dysponowała zaś środkami pieniężnymi w wysokości ponad [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że przychód Skarżącej kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje ją jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia akcentowany przez Skarżącą fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej i nieosiągania z tego tytułu przychodów. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności i nie osiąga przychodów powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że Skarżąca w dalszym ciągu ponosi koszty swojego funkcjonowania w postaci czynszu za biuro, czy wynagrodzenia biura rachunkowego. Miesięcznie na ten cel przeznacza [...] zł. Wypłaca ona także wynagrodzenie na rzecz prezesa zarządu. Przykładowo w 2017 r. wydała na to ponad 88.124 zł. Brak jest jednocześnie podstaw by wydatki te traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Za niewystarczające bowiem referendarz sądowy uznał złożone w tym zakresie oświadczenie, że wspólnicy "nie są w stanie pokryć kosztów sądowych za spółkę" oraz przedłożony na potwierdzenie tego oświadczenia wyciąg z rachunku bankowego jednego z udziałowców czy dotyczące ich obu informacje PIT-11. Informacje te obrazują bowiem jedynie wysokość przychodów uzyskanych u danego pracodawcy, nie zaś wysokość przychodów uzyskanych w danym roku podatkowym. Także przesłany wyciąg bankowy nie daje pełnego obrazu możliwości finansowych udziałowców, gdyż pobieżna tylko jego analiza wskazuje, że rachunkiem takim dysponuje również drugi udziałowiec. Jego historii jednak nie przesłano. Ubocznie jedynie referendarz sądowy zauważa, że Skarżąca nie przedstawiła historii operacji (obrazujących wpływy i wypływy) na posiadanych przez nią rachunkach walutowych. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymaganego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi. Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.