III SA/Wa 423/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. A. od postanowienia referendarza sądowego z 26 kwietnia 2016 r. w sprawie ze skargi E. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 i 2010 r. postanawia 1. uchylić postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r. 2. przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca – E. A. - pismem z dnia 14 stycznia 2016 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 i 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, Skarżąca pismem z dnia 3 marca 2016 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dorosłym, niepełnosprawnym synem. Z uwagi na niepełnosprawność syna, którym Skarżąca musi się zajmować, pracuje tylko na ¼ etatu. Syn Skarżącej nie otrzymuje żadnej renty. Dodatkowo, z uwagi na likwidację firmy, od połowy roku Skarżąca będzie bez zatrudnienia. Wówczas jedynym żywicielem rodziny będzie mąż Skarżącej, który prowadzi działalność gospodarczą – [...]. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że jej rodzina nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Roszczenia wierzycieli wobec Skarżącej, w związku z upadłością spółki M., wynoszą 420.000 zł. Miesięczny dochód rodziny Skarżąca określiła na kwotę 1.993.25 zł netto, w tym jej wynagrodzenie ze stosunku pracy – 338,75 zł (1/4 etatu) oraz dochód z działalności męża – 1.654,50 zł. Miesięczne wydatki to kolei: media 340 zł, opał – drewno 200 zł, leczenie syna 490 zł, rehabilitacja 200 zł, sprzęt medyczny 470 zł, żywność 293 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej, rodziny Skarżąca nadesłała m.in.: zeznania podatkowe za 2014 r., wydruk z księgi przychodów i rozchodów, wypowiedzenie skarżącej umowy o pracę. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. zwolnił Skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 100 zł. W ocenie referendarza sądowego Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia jej z ponoszenia kosztów sądowych w większym zakresie, bowiem mąż Skarżącej uzyskuje przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – [...]. Za 2014 r. przychód z tego tytułu wyniósł 81.383, 39 zł (PIT-36). Jak wynika natomiast z księgi przychodów i rozchodów, średni miesięcznych przychód w 2015 r. wynosił ok. 8,5 tyś. zł. Pismem z dnia 10 maja 2016 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, w którym podniosła, że w 2014 roku łączny dochód na całą rodzinę wyniósł 22.769,26 złotych. Skarżąca podkreślił, że przychód z księgi przychodów i rozchodów z 2016 r. należy pomniejszyć o sumę kosztów, które stanowią ponad 75 % przychodu. Dodatkowo Skarżąca dołączyła decyzję Starosty W. o przyznaniu Skarżącej z dniem 13 kwietnia 2016 r. statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658) – dalej "ustawa zmieniająca". W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej "P.p.s.a." w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (P.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ma w rozpatrywanej sprawie zastosowanie. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 P.p.s.a. w jego nowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana w dniu 15 stycznia 2016 r. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Sąd, oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie częściowym. Wpis od skargi na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Przyznanie więc zwolnienia od wpisu umożliwi Skarżącej realizację prawa do Sądu zagwarantowanego Konstytucją RP. Sąd stwierdza też, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącą wynika, że od 13 kwietnia 2016 r. jedynym dochodem trzyosobowej rodziny Skarżącej, jest dochód jej męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto rodzina Skarżącej nie posiada oszczędności, ani majątku, który mogłaby spieniężyć. Przede wszystkim jednak Skarżąca i jej mąż ponoszą znaczące wydatki w związku z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnego syna. W ocenie Sądu obecna sytuacja majątkowa Skarżącej nie wystarcza zatem na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 500 zł bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącej i jej rodziny. Zasadne jest więc zwolnienie Skarżącej od ponoszenia wpisu sądowego od skargi. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna Skarżącej do tego czasu może ulec zmianie. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.