III SA/Wa 427/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy A. B. (dalej: "Skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, posiada ¼ udziału w domu (53,5 m²) o wartości 150.000 zł oraz ¼ udziału w działce (1.354 m²) o wartości około 880.000 i budynku gospodarczego (90 m²) o wartości 150.000 zł, a także samochód osobowy marki Volvo z 1991 r. zabezpieczony przez komornika. Skarżący podał, że jego żona posiada ¼ nieruchomości położonej przy ul. J. [...] w W. oraz osiąga dochód miesięczny netto z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.100 zł. Do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył: podatek od nieruchomości – 115 zł, energię elektryczną – 250 zł, gaz – 80 zł, wywóz nieczystości – 72 zł, wodę i kanalizację – 150 zł, opłaty komornicze – 50 zł, media – 250 zł, ubezpieczenie - 50 zł. Łącznie miesięczne wydatki Skarżący określił na kwotę 1.017 zł. Zarządzeniem z dnia 3 marca 2017 r. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał zeznania podatkowe PIT-37 swojej żony M. B., z których wynika, że w 2015 r. uzyskała ona dochód w wysokości 30.000 zł, a w 2014 r. - 30.981,47 zł. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że z przedłożonych przez Skarżącego informacji wynika jedynie, że Skarżący i jego żona posiadają stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia żony w kwocie 2.100 zł, natomiast łączne miesięczne wydatki dwuosobowej rodziny wynoszą 1.017 zł. Ponadto Skarżący i jego żona posiadają nieruchomości na kwotę ponad 1.000.000 zł. Referendarz sądowy uznał, że wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 3 marca 2017 r., niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 15 kwietnia 2017 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym zarzucił naruszenie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów (bez określenia których) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Kwestionując ustalenia referendarza sądowego wskazał, iż nie posiada majątku o wartości 1 mln zł, wraz z małżonką posiada zaś udziały w nieruchomości przy ul. [...] w W., gdzie obecnie zamieszkują. Skarżący podał również, że pozostaje na utrzymaniu żony, której dochód w 2015 r. wyniósł 30.000 zł. Wskazał także, iż wraz z małżonką zmuszeni byli do zaciągnięcia kredytu ze względu na nagłą konieczność przeprowadzenia remontu nieruchomości, w której zamieszkują, którego rata miesięczna wynosi 400 zł. Skarżący podniósł także, że w niniejszej sprawie ustalenie czy Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe jest możliwe przy uwzględnieniu danych statystycznych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, które wskazują, że średnie miesięczne przychody na jedną osobę w gospodarstwach domowych w roku 2015 wyniosły 1386 zł, a średnie miesięczne rozchody – 1091 zł. Ponadto Skarżący wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi realizację gwarancji prawa do sądu wyrażonej w art. 45 konstytucji RP i w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Do sprzeciwu Skarżący załączył: zaświadczenie z banku [...] S.A. o zaewidencjonowaniu na rachunku bankowym M. B. operacji z tytułu wynagrodzenia (w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2017 r.) i operacji z tytułu spłacanych rat kredytów (w okresie od 1 marca 2017 r. do 9 kwietnia 2017 r.), a także umowę pożyczki z dnia 21 października 2016 r. między ww. bankiem a M. B. oraz polisę ubezpieczenia na życie żony Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania oraz pomocy prawnej. Skarżący, mimo wezwania referendarza sądowego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nadesłał jedynie dokumenty mające obrazować sytuację finansową jego żony. Przede wszystkim, Skarżący nie nadesłał swoich zeznań podatkowych ani kopii wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Skarżący nie nadesłał także wyjaśnień i dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2017 r. stanowiącym sprzeciw od ww. postanowienia, mimo że miał pełną świadomość, że z tego powodu referendarz sądowy odmówił mu przyznania prawa pomocy. Nie można podzielić poglądu Skarżącego, jakoby przy ocenie jego sytuacji majątkowej należało uwzględnić dane statystyczne publikowane przez Główny Urząd Statystyczny. Dane te bowiem w żaden sposób nie są miarodajne dla ustalenia sytuacji majątkowej w konkretnym, indywidualnym przypadku. W sprzeciwie Skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom referendarza sądowego nie posiada majątku o wartości 1 mln zł. Sąd zauważa, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący zadeklarował posiadanie ¼ udziału w domu (53,5 m²) o wartości 150.000 zł oraz ¼ udziału w działce (1.354 m²) o wartości około 880.000 i budynku gospodarczego (90 m²) o wartości 150.000 zł (rubryka 7.1 wniosku), co oznacza, że referendarz sądowy trafnie oszacował wartość posiadanych przez Skarżącego nieruchomości. Należy również wskazać, że załączone przez Skarżącego dokumenty dotyczące stanu majątkowego jego żony również nie przedstawiają jej sytuacji finansowej w sposób pełny. W ocenie Sądu, referendarz sądowy słusznie stwierdził, że na podstawie przedstawionych przez Skarżącego oświadczeń nie był w stanie ocenić jego sytuacji finansowej. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.