III SA/Wa 4309/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2007 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1999-2002 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2006 r. Znak[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej – SKO w W.) na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 220 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 3 oraz art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm. – powoływanej dalej jako Ordynacja podatkowa) oraz art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm. – powoływanej dalej jako u.s.k.o), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. (dalej – Burmistrz) z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] sygn. [...]odmawiającą J. G. (powoływanemu dalej jako Skarżący), umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2002 oraz odsetek od tej zaległości. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż w dniu 19 marca 2002 r. Skarżący złożył do Urzędu Miasta w K. wniosek opatrzony datą 16 marca 2002 r., o umorzenie podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2002 w kwocie 76,90 złotych. Do wniosku dołączył decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] marca 2002 r. Nr[...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż od dwóch lat jest bezrobotnym, utrzymuje się z pracy dorywczej oraz korzysta z zapomogi Ośrodka Pomocy Społecznej. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Burmistrz wydał dnia [...] stycznia 2005 r. decyzję, którą odmówił Skarżącemu umorzenia zaległości podatkowej oraz odsetek od tej zaległości, z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1999 r. – 2002 r. Uzasadniając swoją decyzję Organ przytoczył brzmienie art. 67 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej oraz stwierdził, iż jego zdaniem, Skarżący ma możliwość wywiązania się z obowiązku podatkowego i polepszenia swojej sytuacji bytowej. Organ zwrócił uwagę na fakt, iż Skarżący otrzymuje co miesiąc stały zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w kwocie 418 złotych oraz posiada na terenie sąsiedniej Gminy Z. majątek o znacznej wartości, tj. działkę budowlaną o pow. 2 775 m2, dom o pow. 100 m2 i budynek gospodarczy o pow. 32 m2. Ponadto Burmistrz wskazał, iż podejmując decyzję o odmowie udzielenia ulgi wziął pod uwagę okoliczność, iż Skarżący nie zamieszkuje na terenie nieruchomości, której dotyczy przedmiotowy wniosek, nie czerpie z niej pożytków stanowiących o jego bytowaniu, a jest jedynie posiadaczem udziału, który może zbyć poprawiając swoją sytuację materialną. W ocenie organu nie jest możliwe, że Skarżącego nie stać na zapłacenie ciążącego na nim podatku od nieruchomości w wysokości 20 złotych rocznie, rozłożonego na cztery raty po 5 złotych. Zdaniem organu, przesłanki podniesione we wniosku Skarżącego nie posiadają znamion wyjątkowych, które pozwalałyby skorzystać z instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Od ww. decyzji, Skarżący pismem z dnia 19 stycznia 2005 r. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., wskazując w uzasadnieniu, iż decyzja Burmistrza jest sprzeczna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz z wcześniej wydanymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej sprawie. Dodał, że "Pan Burmistrz z uporem maniaka uchyla się od umorzenia podatku od nieruchomości", a odwołanie w tej sprawie trafia po raz czwarty do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wskazał, iż przy jego budżecie stanowiącym kwotę 179 złotych na miesiąc, wydatek 5 złotych przedstawia "dużą wartość". Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Znak [...] w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej i stwierdził, że organ podatkowy nie jest zobligowany do umorzenia zaległego podatku lub odsetek samym złożeniem wniosku przez podatnika. Zdaniem organu odwoławczego ustawodawca określił granice uznaniowości ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, zatem tego rodzaju decyzja nie może być dowolna. W ocenie organu postępowanie przeprowadzone przez organ pierwszej instancji spełnia wymogi procedury podatkowej. W toku postępowania wyjaśniono w sposób jasny i pełny wszelkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego, w tym wezwano go do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz o ewentualne jego uzupełnienie. Skład orzekający SKO w W. uznał, iż wskazane przez organ pierwszej instancji powody odmowy mieszczą się w granicach tzw. uznaniowości administracyjnej. Rola organu nadzoru prawnego ogranicza się do sprawdzenia prawidłowości przeprowadzonego postępowania, które w rozpatrywanej sprawie nie budzi zastrzeżeń SKO w W., oraz do zbadania wiarygodności przesłanek uznaniowości podniesionych w rozstrzygnięciu. Organ odwoławczy przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych, które w jego ocenie, podzielają zaprezentowane stanowisko. Odniósł się również do uchybień wskazanych przez Skarżącego wyjaśniając, że przedmiotowe oświadczenia majątkowe przedstawiają tylko sytuację Skarżącego, tym samym błędna nazwa druku oświadczenia nie może mieć znaczenia w przedmiotowym postępowaniu. Na decyzję SKO w W., Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazując na fakt trzykrotnego uchylenia decyzji Burmistrza w tej sprawie. Ponadto powołał się na okoliczność otrzymywania niskiego zasiłku wypłacanego przez "bogate państwo polskie", które w jego ocenie "głodem zmusza do inicjatywy". Skarżący wskazał również, że nie jest prawnikiem i nie potrafi wskazać "trafnego" wyroku WSA czy NSA, który przeczyłby wyrokom wskazanym przez SKO. Skarżący podnosi, że skarżona decyzja jest "złośliwa" i nie ma umocowania w przepisach "zdrowego" prawa. W odpowiedzi na skargę, SKO w W. podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez Wojewódzkie Sądy Administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 – 150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi, że wydano ją z naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c). W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe mogą umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użyte słowo "może" wskazuje, że decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ administracyjny przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy podatek powinien, czy nie powinien być umorzony, nie rozstrzyga sąd, lecz organ administracji, który, w razie istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, może – ale nie musi – umorzyć zaległości podatkowe. Ponieważ decyzje wydane na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej mają charakter uznaniowy, sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego wyboru. Oczywiście nie zwalnia to Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 1996 r. w sprawie III RN 24/96. Należy zwrócić uwagę, że uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym dnia 25 czerwca 2003 r., w sprawie sygn. akt III SA 3118/01 ( POP 2004, nr 4, poz. 77) ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi jako ważny interes podatnika lub interes publiczny. Ponieważ obydwa te pojęcia są nieostre, wymagana jest szczególnie wnikliwa ich ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta, a zwłaszcza istnienie ważnego interesu podatnika, musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest aby ocena ta znalazła należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe uzasadnienie decyzji, zgodne z wymogami określonymi w art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla podatnika. W takich sytuacjach, uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Należy podkreślić, że organy podatkowe, prowadząc postępowanie podatkowe w sprawie umorzenia zaległości podatkowych i mając jasno przez ustawodawcę określone przesłanki udzielenia tej ulgi, są obowiązane przestrzegać przepisów postępowania zawartych w Ordynacji podatkowej. Jednym z takich przepisów jest art. 122 Ordynacji podatkowej gwarantujący ustalenie stanu faktycznego sprawy i w sposób jasny wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na rozstrzygniecie wniosku podatnika. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, by organy zbadały czy w tej konkretnej sprawie rzeczywiście istnieją lub nie istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku Skarżącego, wymienione w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ nie dokonał, zdaniem Sądu, prawidłowych ustaleń co do zdolności płatniczych Skarżącego i warunków jego egzystencji. Organy wskazały jedynie w decyzjach, że Skarżący posiada majątek znacznej wartości w postaci ; działki budowlanej o powierzchni 2775,00 m2, domu o pow. 100 m2 i budynku gospodarczego o pow. 32 m2 na terenie sąsiedniej gminy Z., a na terenie gminy K. udział w nieruchomości wynoszący 3/40, na której to nieruchomości nie zamieszkuje i nie czerpie z niej pożytków. Zaproponowały podatnikowi aby sprzedał ten udział i poprawił w ten sposób swoją sytuację bytową oraz zapłacił zaległy podatek w wysokości 76,90 zł. Organy nie zbadały czy podatnik ma możliwość sprzedaży tego udziału i jakie konsekwencje z tej sprzedaży mogą dla niego wyniknąć. Fakt " posiadania" 3/40 udziału w nieruchomości na terenie sąsiedniej gminy i propozycje sprzedaży tego udziału w celu polepszenia sytuacji i zapłaty podatku w wysokości 76, 90 zł Sąd uznaje za co najmniej niestosowną. Organy nie ustaliły czy dom w sąsiedniej gminie o pow. 100 m2 jest w stanie surowym i czy jest wykończony, czy to w tym właśnie domu zamieszkuje Skarżący i jakie ponosi koszty utrzymania ( opłaty za gaz i za energię elektryczną ), jaki ma zawód i czy ma realne możliwości podjęcia dodatkowej pracy. Organy nie odniosły się także do faktu, co podnosił Skarżący, iż płaci alimenty w wysokości 200 zł miesięcznie. Skoro Skarżący wskazał, że utrzymuje się jedynie z zasiłku otrzymywanego z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 418 zł. (po waloryzacji 444 zł.), Organy winny rozważyć czy w tej sytuacji istnieje realna możliwość zapłacenia przez Skarżącego zaległego podatku w wysokości 76,90 zł. Organy podatkowe powinny dokonać aktualnej w odniesieniu do daty wydania decyzji, analizy zdolności płatniczych Skarżącego oraz oceny aktualnych warunków jego egzystencji i na tym tle ocenić, czy nawet stosunkowo niewielka kwota zaległego podatku ma dla Skarżącego istotne znaczenie i czy ma on możliwość zapłacenia tego podatku w sytuacji, w której jak podaje zostaje mu na utrzymanie kwota 179 zł. Miesięcznie. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę, przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku podatnika podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla odmowy umorzenia zaległości podatkowych Skarżącego. Jedno zdanie, iż decyzja nie ma cech dowolności i mieści się w granicach uznania administracyjnego to stanowczo za mało w sytuacji nie ustalenia dokładnego stanu faktycznego sprawy, nie rozważenia wszystkich okoliczności sprawy oraz sytuacji ekonomiczno- finansowej Skarżącego. Zdaniem Sądu, organy podatkowe nie wyjaśniły w wystarczający sposób, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 67 Ordynacji, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny. Organy podatkowe naruszyły zasadę zawartą w art. 122 Ordynacji podatkowej, w myśl której w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Naruszyły także zasadę zawartą w art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej zgodnie z którą organ podatkowy jest zobowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Konsekwencją tego jest wadliwość decyzji polegająca na uchybieniu dyspozycji art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Sąd zwraca również uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. błędnie powołało w decyzji art. 67 a pkt 3 Ordynacji podatkowej, zamiast powołać art. 67 Ordynacji podatkowej, który obowiązywał w dacie złożenia wniosku przez Skarżącego ( art. 25 § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2006 r., Nr 143, poz. 1031 ). Sąd wskazuje również na przewlekłość postępowania w rozpatrywanej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, na tym tle dokonać wnikliwej oceny sytuacji finansowej Skarżącego, zbadać warunki jego egzystencji oraz wyjaśnić czy w sprawie wyczerpane zostały przesłanki określone w art. 67 Ordynacji i dopiero wówczas podjąć decyzję o umorzeniu zaległości podatkowych, bądź o odmowie umorzenia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 § 1 lit c) i art. 152 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd w wyroku nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ Skarżący postanowieniem z dnia 18 stycznia 2007 r. został zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.