III SA/Wa 435/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tj. adwokata Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje, jeśli wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskiem złożonym na rozprawie, a następnie na urzędowym formularzu PPF z 15 października 2009 r. J. O. – dalej jako skarżący – wniósł o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał na złą sytuację majątkową. Skarżący poinformował ponadto, ze posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 68 m. kw. i ma dochód miesięczny brutto w wysokości 1276,- zł, a prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Nadto zwrócił uwagę na fakt, że organy podatkowe są reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, a skarżący "nie ma szans, by w sposób równie merytoryczny (...) wystąpić przed sądem". Skarżący podniósł naruszenie jego konstytucyjnego prawa do obrony i nierówność szans w postępowaniu, ze względu na brak – w odróżnieniu od organów podatkowych – profesjonalnej reprezentacji przed Sądem. Zdaniem referendarza sądowego, sytuacja majątkowa skarżącego nie zmieniła się od tej zadeklarowanej przez niego i ocenionej przez Sąd w postępowaniu zakończonym postanowieniem z 13 lipca 2009 r., w którym uznano zdolność skarżącego do poniesienia kosztów sądowych w wysokości 100,- zł. Fakt udziału pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej (rpr. J. K.) w rozprawie przed Sądem został odzwierciedlony w treści protokołu z 9 października 2009 r. Zważywszy jednak na fakt, że zaistniała sytuacja procesowa na rozprawie może powodować, niezależnie od kompetencji Sądu rozpatrującego sprawę, poczucie "mniejszych szans" u skarżącego, na co zwrócił on uwagę we wniosku, ingerencja Sądu w prawo do obrony skarżącego, jest godna rozważenia, co referendarz czyni. W ocenie referendarza sądowego w sytuacji, kiedy organ administracji publicznej jest na rozprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, dysponującego pełną wiedzą zarówno o rozpatrywanej sprawie, jak też o szczegółach podobnych spraw rozpatrywanych przez Sądy oraz o sposobie pracy organów władzy publicznej, natomiast skarżący nie dysponuje profesjonalną wiedzą, porównywalną z tą reprezentowaną przez pełnomocnika organu, zachodzi na rozprawie zjawisko "nierówności stron" niemożliwe do miarkowania przez Sąd Administracyjny. Referendarz sądowy zwraca uwagę na to, że kontrola legalności sprawy (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.) nie wyklucza możliwości zwrócenia uwagi Sądu przez profesjonalistę – działającego w imieniu skarżącego lub organu administracji - na wybrane aspekty sprawy, względnie inne rozstrzygnięcia, trudne do dostrzeżenia z urzędu przez Sąd. Skoro możliwość taką posiada w konkretnej sprawie organ administracji publicznej, to niezależnie od tego, że z racji funkcji wypełnianej w społeczeństwie znajduje się on w lepszym położeniu od strony, nie można praw w procesie o tożsamej treści odmawiać skarżącemu – niezależnie od jego aktualnej kondycji majątkowej. Zatem jeśli jedna strona procesu jest reprezentowana przez adwokata, to druga - dla zachowania zasady "równości broni" - może się starać skutecznie, przy rozstrzygniętym w uprzednio wydanym, prawomocnym postanowieniu – jej statusie materialnym - o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy wskazuje, że oznaczoną uprzednio zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów postępowania odnosi do stawek oznaczonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm), gdzie stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym wynosi 240 zł. Mając na uwadze powyższe oraz to, że minimalne koszty działania pełnomocnika przekraczają zakreśloną w przywołanym postanowieniu zdolność płatniczą skarżącego, należało, przy jego niezmienionej sytuacji materialnej, uznać, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.