III SA/Wa 449/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz Szyjko (spr.), po rozpoznaniu w dniu [...] października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2005r. Nr [...] w przedmiocie przekazania zgodnie z właściwością wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych - oddala skargę. - Postanowieniem z dnia [...]listopada 2005 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia jako organowi właściwemu. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż w dniu 24 stycznia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z powyższym Minister Pracy i Polityki Społecznej jako organ niewłaściwy do rozpatrywania wniosku przekazał sprawę Prezesowi Zakładu do rozpatrzenia. Pismem z dnia 23 listopada 2005r. P. W. zwrócił się do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując jednocześnie, iż nie jest w stanie opłacać jakichkolwiek składek. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 6 i 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) -powoływanej dalej jako "k.p.a." - organy administracji publicznej, działając na podstawie przepisów prawa, mają obowiązek z urzędu dokonywać kontroli swojej właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej. Oznacza to, że postępowanie administracyjne może prowadzić wyłącznie organ właściwy w sprawie (miejscowo, rzeczowo i instancyjnie) oraz, że w trakcie całego postępowania organ ten winien dokonywać czynności, które zapewnią przestrzeganie prawa. Organ podkreślił, iż zdolność ogólna organu administracji, w tym przypadku ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, konkretnego adresata. Mieści się ona bowiem w kręgu zadań wyznaczonych danemu organowi przez odpowiednie przepisy o charakterze organizacyjnym (ustrojowym), jednakże przepisy te nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do uznania tego organu za zdolnego do prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie. Do tego trzeba bowiem posiadać kompetencję szczególną, wynikającą z konkretnej normy materialnego prawa administracyjnego. Obowiązek przestrzegania swojej właściwości z urzędu spoczywa na organie administracji publicznej w każdym stadium postępowania, aż do jego zakończenia decyzją ostateczną. Jeżeli więc w toku postępowania administracyjnego wejdą w życie nowe przepisy, to organ prowadzący postępowanie obowiązany jest się do nich zastosować, także wówczas, gdy regulują one odmiennie właściwość organu, chyba że przepisy intertemporalne stanowią inaczej. Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248), która weszła w życie 24 sierpnia 2005 r., zmieniła dotychczasowy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Ustawa ta nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne właściwy jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. jeżeli organ, do którego trafia podanie uzna, że jest niewłaściwy w sprawie powinien niezwłocznie przekazać je do organu właściwego, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Minister Polityki Społecznej, stwierdzając brak swej właściwości, przekazał sprawę do rozpatrzenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu i poinformował o tym stronę. Nadto Minister wyjaśnił, że uznał swoją właściwość do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy i wydał stosowną decyzję to taka decyzja byłaby nieważna, ze względu na wydanie jej przez organ niewłaściwy w sprawie. W skardze na powyższe postanowienie P. W. wskazał, że niezrozumiała jest dla niego okoliczność, iż organ stosuje nowe przepisy do sprawy wszczętej pod rządami ustawy sprzed nowelizacji. Nadto skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, a wręcz się pogorszyła. Zapłacenie jakichkolwiek należności Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie wskazując, iż w dacie otrzymania wniosku P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy organem właściwym do jej rozpoznania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący, powiadomiony o powyższym wniosku, nie żądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Na wstępie wskazać należy, że sąd administracyjny oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " Ppsa"). Z tego względu przedmiotem rozważań Sądu mogła być wyłącznie sprawa właściwości organu do rozpoznania środka odwoławczego złożonego przez Skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek oceniana według prawa obowiązującego w dacie rozpatrywania odwołania. Sąd w tym postępowaniu z uwagi na związanie granicami sprawy nie mógł natomiast odnieść się do argumentów Skarżącego, które dotyczyły uzasadnienia wniosku o umorzenie należności. Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie właściwości organu odwoławczego w sprawie Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek wskazać należy, że z mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.05.150.1248) art. 83 ust. 4 u.s.u.s. z dniem 24 sierpnia 2005 r. otrzymał brzmienie: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego." Ustawodawca w przepisach przejściowych i końcowych ustawy nowelizującej nie wypowiedział się na temat skutków wejścia w życie nowego unormowania dotyczącego właściwości i zasad wnoszenia środków zaskarżenia dla postępowań wszczętych przed zmianą art. 83 ust.4 u.s.u.s. Milczenie ustawodawcy w tym względzie uznać jednakże należy za założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa, bowiem w przypadku przepisów proceduralnych regulujących sposób działania organu i jego kompetencje do podejmowania określonych działań - w przypadku braku przepisów przejściowych - zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące w dacie podejmowania tych czynności. (zob. wyrok NSA z 11 stycznia 2005 r., sygn.akt OSK 994/04). Nie oznacza to naruszenia zasady lex retro non agit, ponieważ przedmiotowe regulacje dotyczą procedury, czynności i kompetencji organu dokonywanych pod rządami nowego prawa i nie wpływają na odmienne ukształtowanie wcześniej powstałych praw i obowiązków strony. Także Trybunał Konstytucyjny uznał, że fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed jej wejściem w życie) nie oznacza istnienia luki w prawie. Ustawodawca nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit aktum. Oznacza to, że mimo braku wyraźnej regulacji w tym względzie, kwestia intertemporalna i tak będzie rozstrzygnięta, tyle, że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie, do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy - nawiązały się wcześniej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt SK 39/03; OTK ZU Nr 5/A/2004, s. 561). Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, iż zgodnie z nowym brzmieniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności wobec ZUS właściwy jest - jak trafnie orzekł Minister - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ma przy tym znaczenia dla ustalenia właściwości organu, stwierdzenie znajdujące się w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2005r. sygn. akt IIISA/Wa 2360/04 wskazujące na właściwość Ministra Pracy i Polityki Społecznej do rozpatrzenia środka zaskarżenia, albowiem wyrok ten odnosił się do decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu 1 października 2004r. a więc pod rządami starych przepisów. W obowiązującym wówczas stanie prawnym, to Minister nie Prezes właściwy był do rozpatrzenia wniosku. Wynikająca z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada związania sądu oraz organu, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu przestaje obowiązywać, gdy zmianie ulegają przepisy na podstawie których ocena ta i wytyczne zostały sformułowane, a nowe przepisy zastosowanie mają w postępowaniu prowadzonym po wyroku sądu. Z tego względu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.