III SA/Wa 466/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia – po uchyleniu decyzji ostatecznej – wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi Skarżąca L. S., dalej jako Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że mieszka wraz z córką w domku letniskowym bez wody, ogrzewanym piecykiem. Źródłem utrzymania Skarżącej jest emerytura w kwocie 1.115 zł, zaś córki stypendium socjalne w wysokości 300 zł. Cały dochód Skarżąca przeznacza na edukację córki. Mimo zdiagnozowanego wysokiego poziomu [...] Skarżąca nie leczy się z uwagi na wysokie koszty leczenia. Skarżąca nie posiada oszczędności. Do majątku zaliczyła działkę letniskową wraz z domkiem bez podpiwniczenia i łazienki (własność córki). Skarżąca nie posiada rodziny która pomogłaby jej finansowo. Skarżąca spłaca pożyczkę w [...], którą zaciągnęła na życie. Rata miesięczna wynosi 417 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała decyzję o waloryzacji emerytury, zaświadczenie o stypendium socjalnym, zaświadczenie o podjęciu studiów, potwierdzenia przelewu raty pożyczki, opłat za: telefony, Internet, podatek od nieruchomości, prąd; zeznania podatkowe, umowę na telefon komórkowy, umowy darowizny, receptę, wyciągi bankowe, decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, potwierdzenie zakupu biletu, zaświadczenia o dochodzie. Skarżąca przedstawiła rozliczenie wydatków wśród których wymieniła telefon stacjonarny i Internet (149,44 zł), ratę pożyczki (417,71 zł), telefon komórkowy (51,30 zł), podatek od nieruchomości (73,25 zł), prąd (58,83 zł), bilet miejski studencki (41,60 zł), bilet seniora (3,33 zł), gaz (45 zł), leki (24,33 zł), żywność (550,84 zł). Łącznie wydatki wynoszą 1.415,69 zł i tyle też wynoszą dochody. Z rozliczenia wynika, że na żywność dla siebie i córki Skarżąca może przeznaczyć tylko 18 zł dziennie. Mieszkanie przy ul. [...] Skarżąca oddała drugiej córce. Mieszka tam ze swoimi dziećmi. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż Skarżąca nie wykonała w pełni wezwania z 4 marca 2013 r., gdyż nie przesłała wyciągów z rachunku bankowego córki. Zaznaczył, iż wśród dokumentacji znalazły się potwierdzenia przelewów wykonanych z rachunku w [...], którego właścicielem jest córka A. S.. Zdaniem referendarza. wspomniane wyciągi pozwalałyby na zobrazowanie przepływów środków finansowych (dochodów i wydatków) na należącym do niej koncie. Pozwalałyby także na zweryfikowanie oświadczenia Skarżącej, iż jedynym źródłem utrzymania jej i córki jest "skromna emerytura i stypendium socjalne". Ma to o tyle istotne znaczenie, że jak wynika z zeznania podatkowego za 2011 r. córka Skarżącej osiągnęła dochód z działalności wykonywanej osobiście. Nie jest jasne, czy działalność tą w dalszym ciągu wykonuje. Referendarz zauważył, że mimo deklaracji o posiadaniu jednego źródła utrzymania w postaci emerytury, na koncie Skarżącej odnotowano dwie wpłaty, z czego jedną na kwotę 130 zł oznaczoną jako [...] (26.11.2012 r.), drugą zaś na kwotę 750 zł, którą określono jako "opłata za konserwację grobów" (14.01.2013 r.). Zaznaczył, iż Skarżąca nie złożyła wyjaśnień na temat powyższych wpłat. W związku z powyższym uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, iż wpłata w wysokości 750 zł dotyczyła opieki przez pół roku nad grobami rodziny jej znajomej. Znajoma Skarżącej znając jej sytuację rodzinną, wysłała pieniądze aby mogła opłacić adwokata, który pomoże, sporządzić skargę w niniejszej sprawie. Skarżąca wyjaśniła, iż wpłata na jej konto w wysokości 130 zł to pieniądze pożyczone od koleżanki., natomiast przelew w wysokości 270 zł to wpłata na paczkę żywnościową dla jej syna, który aktualnie znajduje się w [...]. Skarżąca wskazała, iż od kwietnia bieżącego roku zostało zajęte jej świadczenie emerytalne i na dzień dzisiejszy otrzymuje 809,68 zł. Wśród opłat Skarżącej jest również ubezpieczenie [...], które spłaca raz na trzy miesiące. Do sprzeciwu załączyła m. in. wyciągi z rachunków bankowych, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2012 r., harmonogram spłat pożyczki, potwierdzenie zapłaty za ubezpieczenie na życie w [...], zawiadomienie o zajęciu świadczenia emerytalnego przez Urząd Skarbowy oraz wyniki badań, z których wynika, iż Skarżąca cierpi na [...], [...], [...], [...], [...]. Skarżąca załączyła ponadto wyciągi bankowe swojej córki A. S. oraz wyjaśnienia dotyczące przeprowadzanych transakcji z których wynika, iż córka Skarżącej posiada konto bankowe w banku – [...]. Posiada również konto w banku [...], konto oszczędnościowe oraz kartę kredytową. Skarżąca nie posiada dostępu do kont jej córki. Córka Skarżącej wyjaśniła, iż przelewy wpływające na jej konta to pieniądze pożyczone od znajomego na paczki żywnościowe dla brata oraz na rachunki za telefon i internet. Ponadto otrzymała zwrot pieniędzy, które kiedyś pożyczyła znajomej, w okresie gdy pracowała. Natomiast przelewy wychodzące z jej rachunku to przelewy na paczki żywnościowe dla brata oraz na tzw. “kartę do gadania" by syn Skarżącej mógł dzwonic z [...]. Córka Skarżącej czasami wykonuje przelewy dotyczące mieszkania na [...] z pieniędzy jej siostry i na jej prośbę. Dokonała również zakupu kilku czasopism do nauki języka angielskiego. Na konto w banku [...] otrzymuje z uczelni stypendium. Ze stypendium ze Szkoły [...] w wysokości 300 zł spłaca kartę kredytową. W dniu 16 marca 2012 otrzymała jednorazowy przelew z [...] na konto oszczędnościowe. Były to pieniądze zgromadzone na podstawie art. 126 kkw. przez jej brata. Ze środków tych dokonywała spłaty karty kredytowej za zgodą jej brata. Natomiast kartę kredytową przeznacza na życie. Ze swoim bratem ustaliła, że odda mu pieniądze po ukończeniu studiów i znalezieniu pracy. Z konta oszczędnościowego dokonała opłaty za [...], które są wymagane przez Szkołę [...]. Wśród wydatków Córki Skarżącej są również koszty związane z podróżą do [...], gdzie odwiedza brata. Ponadto Córka Skarżącej chodzi do [...] i zażywa [...]. Od roku 2012 do dzisiaj nie pracuje. Obecnie studiuje dwa kierunki na dziennych studiach. Wyjaśniła, iż związku z brakiem pracy zarobkowej w 2012 roku rozliczenie PIT złożyła ze Skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 17 kwietnia 2013 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z unormowań prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu ( por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zasadność wniosku Skarżącej rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Sąd biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i porównując je z obciążeniami wynikającymi na obecnym etapie postępowania tj. z obowiązkiem uiszczenia na wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Jest to na obecnym etapie postępowania jedyny koszt. Oceniając wniosek Skarżącej wzięto pod uwagę jej sytuację majątkową oraz zamieszkującej z nią jej córki, oraz ich dochody pozwalające wyłącznie na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.