III SA/Wa 471/18

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 16/04/2018 r po rozpoznaniu wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. S. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]/12/2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) Skarżąca G.S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adw) – pismo z 4/4/2018 r., pkt 8 modyfikujące pierwotny wniosek (dotyczący wyłącznie zwolnienia od kosztów). Wskazała, iż samodzielne prowadzi gospodarstwo domowe, z mężem zawarła umowę rozdzielności majątkowej, miesięcznie uzyskuje netto ok [...] ,- zł. Zadeklarowała, że w ostatnich sześciu miesiącach nie uzyskuje finansowania ze źródeł zewnętrznych, a jej jedynym źródłem utrzymania jest prac na rzecz spółki z o.o. Posiada trójkę dzieci, w tym na dwójkę (w wieku [...] lat) ponosi wydatki tytułem alimentów w wysokości 3000 zł, "co jest udokumentowane w wyciągu z rachunku bankowego ze stycznia 2018 r." Zadeklarowała, że ponosi również wydatki z tytułu kosztów opieki medycznej, zajęć językowych syna, opłat za wyjazdy wypoczynkowe syna. Komornik potrąca ½ wynagrodzenia, za mieszkanie opłaca 1000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego przedstawiła, m.in., informację o pobranych zaliczkach, umowę majątkową małżeńską, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę, wyciągi z rachunku bankowego 3) Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącej z uwagi na etap postępowania, przymus adwokacki i gwarancje Strony dostępu do Sądu nie uzasadnia ingerencji urzędnika sądowego. Wnioski z zastosowanych w sprawie reguł doświadczenia życiowego wskazują na to, że nie jest możliwe ponoszenie zadeklarowanych przez Stronę wydatków w kwocie ponad 4 tysiące miesięcznie z zadeklarowanych dochodów (1/2 wynagrodzenia za pracę, wskutek potrąceń komorniczych, tj z kwoty 1800 zł), pomijając już zupełnie ponoszenie kosztów codziennego utrzymania. Referendarz sądowy, choć – co oczywiste – daje wiarę oświadczeniom Skarżącej, zgodnie z którymi pełnomocnik strony pomagał jej dotychczas nieodpłatnie, to nie może zaakceptować takiego stanu, że Skarżąca nie posiadając żadnego majątku dokonuje wydatków – co wynika ze stanu historycznego sprawy - znacznie przekraczających jej zadeklarowane dochody. W sprawie powstały zatem (uzasadnione) wątpliwości, czy Strona wykazała całą swoją sytuację finansową i życiową (tj. w sposób zupełny), co miarkuje możliwość pokrycia za nią kosztów postępowania – przez społeczeństwo. Urzędnik sądowy nie znajduje również żadnego usprawiedliwienia dla niepodania przez Stronę informacji o kondycji majątkowej i życiowej małżonka. Tym bardziej, że to z treści nadesłanej "umowy majątkowej małżeńskiej" wynika – i to wprost – że "przyjęty (...) ustrój majątkowy wyłączający przewidzianą prawem wspólność ustawową nie uchybia prawom i obowiązkom wspólnego rozstrzygania o istotnych sprawach rodziny, wzajemnej pomocy, i współdziałania dla dobra rodziny (...) - § 3, zaś "(...) skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej (...)". Dlatego należało uznać, że Strona nie wykazała należycie swojej sytuacji oraz przypomnieć i zastosować pogląd wyrażany niekiedy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Referendarzowi sądowemu, związanego imperatywem wskazań NSA nie pozostało nic innego, niż podzielenie tego poglądu prawnego (supremum est via, veritas et vita). Drugorzędny, wobec wskazań poczynionych powyżej jest fakt, że Stronę łączy z pełnomocnikiem (adwokatem) umowa o reprezentację (k 17 akt sądowych). 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.