III SA/Wa 472/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] sierpnia 2012 r. określające I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających Spółkę na 18.867,80 zł. Z motywów postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Spółki na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 20 lipca 2012 r. nr [...] obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r., w kwocie należności głównej 237 611.40 zł plus odsetki za zwłokę. Zawiadomieniem z [...] lipca 2012 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...] S.A. w L.. Dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził odbiór zawiadomienia o zajęciu w dniu 30 lipca 2012 r., Spółka otrzymała przedmiotowe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 27 lipca 2012 r. W jego wyniku, w dniu 3 sierpnia 2012 r. Bank przelał na konto organu egzekucyjnego kwotę 330.747,20 zł. Następnie w dniu 7 sierpnia 2012 r. organ egzekucyjny przesłał do Banku zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia na kwotę należności głównej plus odsetki za zwłokę. W dniu 17 sierpnia 2012 r. Bank przekazał do Urzędu Skarbowego kwotę 285.73 zł. Pismem z 27 lipca 2012 r. Spółka wniosła zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. uznał za niezasadne. W związku z wniesionym zażaleniem na to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z 16 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 64c § 7 w zw. z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej: “u.p.e.a." Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz o ich zwrot wraz z odsetkami ustawowymi. Według niej, organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne bez podstawy prawnej (na podstawie nieprawomocnej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i bez uprzedniego doręczenia Spółce upomnienia). W ocenie Pełnomocnika Spółki, nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, koszty powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub pracowników tego organu, nie mogą obciążać zobowiązanego, a tylko organ egzekucyjny lub niekiedy wierzyciela. Ponadto zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił Skarżącej wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających ją w kwocie 18.867,80 zł. Wyjaśnił, że w związku z zastosowanym środkiem egzekucyjnym, powstały koszty egzekucyjne określone w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., które stanowią 5% kwoty egzekwowanej należności, tj. 15.565.66 zł oraz opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanej należności. Na podstawie art. 27a § 1 i 2 u.p.e.a. dokonano zaokrąglenia wysokości należnych kosztów i ich kwota wyniosła 18.678,80 zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 i § 10 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia kosztów za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu a obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej zaś sprawie zawiadomienie o zajęciu bank otrzymał w dniu 30 lipca 2012 r. a odpis tytułu wykonawczego zobowiązany otrzymał w dniu 27 lipca 2012 r. W związku z tym, organ stwierdził, że wskazane warunki zostały spełnione, a tym samym koszty egzekucyjne powstały i są należne. Ponadto, zdaniem organu, w sprawie ma zastosowanie art. 64 § 1 u.p.e.a. a nie art. 64 § 3, gdyż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w związku z zaskarżeniem decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie zostało zakończone. Tylko wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego może spowodować wykorzystanie przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. Pismem z 5 września 2012 r. Pełnomocnik Spółki złożył zażalenie na to rozstrzygnięcie oraz na ww. postanowienie z [...] sierpnia 2012 r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutów za zasadne. Podniósł zarzuty naruszenia art. 33 pkt 6, 7, 8, 9 i 10 oraz art. 8 § 1 pkt 6, 7, 10, 14 u.p.e.a. oraz stwierdził, że w sprawie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie Skarbu Państwa, gdyż Spółka zapłaciła należny VAT w październiku 2011 r., tym samym na dzień egzekucji Skarb Państwa był już zaspokojony. Ponadto podnióśł, że z uwagi na niedopuszczalność egzekucji w sprawie nie zachodziły podstawy do naliczenia i wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej. Postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z treści art. 64 § 1 u.p.e.a. wynika, że bezpośrednią konsekwencją stosowania środków egzekucyjnych jest pobieranie opłat za czynności egzekucyjne. Opłaty za dokonane czynności egzekucyjne opłata manipulacyjna oraz wydatki egzekucyjne, tj. koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, stosownie do postanowień art. 64c § 1 u.p.e.a. stanowią koszty postępowania egzekucyjnego. Koszty te poza wymienionymi w ustawie sytuacjami obciążają zobowiązanego, co oznacza, że zasada odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne doznaje ograniczeń w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy zawierał wady nieznane organowi egzekucyjnemu w chwili wszczęcia egzekucji (§ 2), jeżeli po pobraniu należności z tytułów kosztów okazało się że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (§ 3), oraz gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego to pokrywa je wierzyciel (§ 4). Po przeanalizowaniu treści przepisów art. 64 § 2, § 6, § 9, § 10, art. 64e § 7, § 8 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Argumentował, że wierzyciel wystawił w dniu 20 lipca 2012 r. tytuł wykonawczy nr [...], wskazując w nim kwotę należności głównej, w wysokości 237.611,40 zł. Na jego podstawie, zawiadomieniem z [...] lipca 2012 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w wysokości 18.678.80 zł, które zostały wyegzekwowane od Spółki. Koszty te zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., tzn. 5% kwoty egzekwowanej należności z tytułu dokonanego zajęcia prawa majątkowego i 1% kwoty egzekwowanej należności z tytułu opłaty manipulacyjnej, tj. 6% od kwoty 311.313.25 zł, co stanowi 18.678.80 zł. Organ uzasadniał, że obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu zajęcia wierzytelności zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Natomiast obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej na podstawie § 10 ww. przepisu powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał w dniu 30 lipca 2012 r., natomiast zobowiązany wraz z odpisem tytułu wykonawczego - w dniu 27 lipca 2012 r. W dniu 3 sierpnia 2012 r., w związku z realizacją zajęcia Bank przekazał kwotę 330.747.20 zł, z której zostały pokryte koszty egzekucyjne w wysokości 18.678,80 zł. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a., Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że wszczęcie egzekucji było niezgodne z prawem. Wskazał, że doktryna prawa i orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, iż pod użytym w treści tego przepisu pojęciem "okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem" należy rozumieć takie przypadki, których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu, którym jest stosowna decyzja organu administracji bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Tymczasem, w niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Dyrektor Izby Skarbowej, oceniając całokształt sprawy stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a zatem reguła zawarta w przepisie art. 64c § 1 u.p.e.a., że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego znajdzie w niniejszej sprawie zastosowanie. Brak jest zatem podstaw do zwrotu wyegzekwowanych kosztów. Pismem z 22 stycznia 2013 r. Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niniejsze postanowienie, zarzucając mu naruszenie: - art. 64 § 2 u.p.e.a. - przez obciążenie kosztami egzekucyjnymi Skarżącej, które spowodowane zostały niezgodnym z prawem wszczęciem postępowania egzekucyjnego; - art. art. 64 § 4 u.p.e.a. - przez rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, pomimo, że zostało ono wszczęte niezgodnie z prawem; - art. 29 § 1 u.p.e.a. - z uwagi na fakt, iż organ egzekucyjny pomimo obowiązku badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, tego nie uczynił; - art. 64 § 3 a u.p.e.a. - z uwagi na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego uzasadnione jest tylko wtedy, gdy egzekucja została wszczęta i była prowadzona zgodnie z prawem. Aby dokonać kontroli poprawności naliczonych przez organ kosztów egzekucyjnych, konieczne jest ustalenie podstawy ich naliczenia. Skoro z postanowień organów obu instancji nie wynika, czy przedmiotowa egzekucja była dopuszczalna, ani też że tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo, a rozstrzygniecie tych wątpliwości leży u podstaw zasadności obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, konieczne jest uchylenie obu zaskarżonych postanowień, jako wydanych z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a. Dopiero po wyjaśnieniu, czy egzekucja została prawidłowo wszczęta i prowadzona organ mógł ocenić prawidłowość obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie z uwagi na złożoną skargę w sprawie, której rozstrzygniecie ma – w ocenie Skarżącej - istotny wpływ na wynik toczącego się postępowania dotyczącego kosztów egzekucyjnych, wniosła ewentualnie o zawieszenia niniejszego postępowania do czasu rozpoznania skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]. Wyjaśniła, że rozstrzygnięcie skargi jest decydujące w sprawie, bowiem jej przedmiot stanowił podstawę wystawienia niezasadnie tytułu wykonawczego, na mocy którego obciążono Skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego, które stanowią przedmiot niniejszej skargi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z 17 kwietnia 2013 r. o sygn. akt III SA/Wa 472/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy organ egzekucyjny zasadnie pobrał koszty egzekucyjne od zobowiązanego w okolicznościach faktycznych zaistniałych w niniejszej sprawie. Rozstrzygając ten spór Sąd uznał, że koszty egzekucyjne zostały pobrane zgodnie z obowiązujacymi przepisami zawartymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 64 § 1 upea organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty. Między innymi za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 art. 64 upea wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłata wynosi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Opłaty za czynności egzekucyjne w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych lub praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności organ egzekucyjny pobiera, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 64 § 2 ustawy). W myśl art. 64 § 6 powołanej ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 upea). Natomiast stosownie do treści art. 64 § 10 upea obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zgodnie z art. 64c § 1 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, z zastrzeżeniem § 2 - 4, obciążają zobowiązanego. Artykuł 64 upea ustanawia przede wszystkim zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. Zasadność takiej regulacji nie budzi żadnych wątpliwości, albowiem całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków. Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64c § 2 ustawy, jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr. W myśl natomiast art. 64c § 3, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. W niniejszej sprawie, Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 20 lipca 2012 r. nr [...] obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. Zawiadomieniem z 23 lipca 2012 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...] S.A. w L.. Dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził odbiór zawiadomienia o zajęciu w dniu 30 lipca 2012 r., Spółka otrzymała przedmiotowe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 27 lipca 2012 r. W dniu 3 sierpnia 2012 r. Bank przelał na konto organu egzekucyjnego kwotę 330.747,20 zł. Następnie w dniu 7 sierpnia 2012 r. organ egzekucyjny przesłał do Banku zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia na kwotę należności głównej plus odsetki za zwłokę. W dniu 17 sierpnia 2012 r. Bank przekazał do Urzędu Skarbowego kwotę 285.73 zł. Bezsporne jest zatem, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia [...] lipca 2012 r. zostało doręczone zobowiązanej Spółce oraz dłużnikowi odpowiednio w dniu 27 lipca i 30 lipca 2012 r. Wraz z zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2012 r. przesłano zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego. Powyższe zaś spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych. Skarżąca Spółka uważa, że koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu za dokonanie czynności egzekucyjnych nie powinny obciążać zobowiązanego, ponieważ wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem ze względu na to, że organ egzekucyjny przed wszczęciem egzekucji nie doręczył upomnienia a Spółka dokonała zapłaty podatku już w październiku 2011 r. Odpowiadając na te zarzuty, zauważyć należy, że pismem z 27 lipca 2012 r. Spółka wniosła już zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] sierpnia 2012 r. uznał za niezasadne. W związku z wniesionym zażaleniem na to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Jak wynika z akt sprawy, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej Spółki nie zostało wydane żadne postanowienie, które powodowałoby wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji czy też stwierdzałoby bezpodstawność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Samo przekonanie Skarżącej o bezpodstawności prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia o kosztach postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, wobec powyższego uznać należy, iż w dniu wydania zaskarżonego postanowienia wszystkie dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne były skuteczne i powodowały powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. Czynności te to doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu oraz zajęcie wierzytelności. Faktu dokonania tych czynności oraz wysokości kosztów egzekucyjnych skarżąca Spółka zresztą nie kwestionuje. W świetle powyższego, skoro na etapie orzekania o kosztach egzekucyjnych nie jest możliwe rozstrzyganie o prawidłowości i zasadności zakończonego postępowania egzekucyjnego, nie mogą zasługiwać na uwzględnienie też zarzuty naruszenia przepisów art. 29 § 1, art. 33 § 1 pkt 7,8, 9 i 10, art. 15 § 1 i 5, art. 26 § 1, art. 27, art. 8 § 1 pkt 6, 7, 10, 14, art. 80 § 1 i 3, upea. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.