III SA/Wa 495/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. T., R. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. T. i R. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia 1) przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 6000 zł (sześć tysięcy złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący L. T. i R. C. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, że aktualnie osiągają dochody wyłącznie na podstawie umów o pracę w łącznej wysokości 5.528,45 zł brutto. Posiadane wcześniej oszczędności zostały spożytkowane na bieżące utrzymanie. Wyjaśnili, że obroty na rachunkach bankowych ograniczają się do wpłat wynagrodzenia i wpłat gotówkowych (pomoc osób trzecich) pokrywających koszty kredytów i bieżących wydatków. Do majątku Skarżący zaliczyli mieszkanie oraz dom, których zakup sfinansowano kredytami. Ich raty miesięczne wynoszą łącznie niemal 4.000 zł. Dodali, że limit na karcie kredytowej wykorzystano w całości. Nadto posiadają udziały w spółce o wartości 46.000 zł. Wysokość wydatków na dom i mieszkanie Skarżący określili na ok. 1.500 zł. Zaznaczyli, że na koncie czynszowym mieszkania narasta zadłużenie (ponad 1.500 zł). Osiągany dochód nie pokrywa wydatków, w związku z czym gros wydatków jest pokrywana z pomocy finansowej rodziny i znajomych. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje studiująca córka. Skarżący przedstawili zaświadczenia o zatrudnieniu, harmonogramy spłat kredytów, wydruk z rachunku bankowego, faktury obrazujące wydatki, wydruk z kartoteki wspólnoty mieszkaniowej. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnili, że poza utrzymaniem nieruchomości ponoszą wydatki związane z żywnością i odzieżą, które nie są jednak dokumentowane. Wskazali, że średnia wysokość wydatków waha się w granicach 1.500-2.000 zł. Posiadane mieszkanie nie jest w chwili obecnej wynajmowane, gdyż wymaga remontu, na który Skarżących nie stać. Podkreślili, że pomoc finansowa przyjaciół i rodziny to głównie gotówka, która jest wręczana osobiście. Otrzymywane pieniądze Skarżący wpłacają na rachunek bankowy, z którego realizowane są płatności. Obecnie Skarżący nie ponoszą kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Zostanie ono wypłacone dopiero po pomyślnym zakończeniu postępowania – jako premia od sukcesu. Skarżący przesłali zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, oświadczenie brata o udzielaniu pomocy finansowej. Postanowieniem z 20 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 10 czerwca 2015 r. Skarżący złożyli sprzeciw od ww. postanowienia. Skarżący wskazali, iż brat R. C., jest zatrudniony na pełen etat i posiada z tego tytułu dochody w wysokości 2.536,85 zł średnio miesięcznie. Ponadto posiada on nieruchomość - lokal mieszkalny, który jest wynajmowany i z tego tytułu osiąga dodatkowy przychód. Zamieszkuje natomiast w domu przy ulicy [...] w R., który w całości jest własnością brata, aczkolwiek na chwilę obecną ma nieuregulowany status z racji niezakończenia postępowania spadkowego po rodzicach. Niezależnie od uzyskiwania ww. bieżących przychodów brat R. C. dysponuje oszczędnościami, których źródłem jest praca jaką wykonywał podczas swoich pobytów w Stanach Zjednoczonych. Odnosząc się do kwestii zasileń konta w łącznej wysokości 31.050 zł za okres od 12 stycznia do 13 maja 2015 roku, Skarżący podnieśli, iż R. C. część wpłacanych kwot przelewał na rachunek E. sp. z o.o. Pieniądze te służyły do regulowania bieżących zobowiązań tejże spółki, w szczególności zobowiązań w stosunku do ZUS, zatem nie były one wydatkowane przez Stronę na bieżące utrzymanie i ich źródłem nie jest pomoc brata R. C. Skarżący wskazali, iż numer rachunku bankowego [...] jest tylko rachunkiem technicznym do obsługi kredytu hipotecznego. Odnosząc się do kwestii wydatków, niezasadnych w opinii referendarza sądowego, dotyczących składki członkowskiej [...] oraz opłaty za kurs selekcjonerski Skarżący podnieśli, że ww. wydatki są znikomą częścią ustalonego wpisu sadowego w sprawie. Zdaniem Skarżących ich nieuiszczenie nie zmieniłoby sytuacji finansowej Strony w kontekście konieczności uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 74.713 zł. Zaznaczyli, iż odbycie kursu selekcjonerskiego daje R. C. możliwość uzyskania dodatkowego dochodu, gdyż po zakończeniu tego kursu i zdobyciu uprawnień będzie mógł - za odpłatnością - szkolić początkujących myśliwych. Skarżący wyjaśnili, iż z racji symbolicznego wynagrodzenia R. C. pobiera je w gotówce, w związku z tym brak jest przelewów potwierdzających ów fakt. Natomiast niskie wynagrodzenie jest powodowane nienajlepszą sytuacją finansową E. sp. z o.o. Spółka w kolejnych latach działalności odnotowywała stratę, przy czym jej wysokość maleje. Na chwile obecną spółka nie generuje jeszcze zysków pozwalających na zwiększenie wynagrodzenia, gdyż każde jego podwyższenie skutkowałoby zwiększeniem straty. W latach wcześniejszych (do 2011 roku) oboje małżonkowie mieli stałe wynagrodzenie za pracę na poziomie kilkudziesięciu tysięcy złotych (w załączeniu zeznania PIT-37 za 2009 - 2011 roku, wcześniejszymi zeznaniami Strona już nie dysponuje). Uzyskiwane dochody pozwalały na odłożenie pewnej kwoty oszczędności. W ocenie banków Strona posiadała dużą wiarygodność i zdolność kredytową, gdyż banki udzieliły wysokich kredytów hipotecznych na zakup mieszkania (w 2007 roku), a także domu (w 2011 roku). W ocenie Skarżących obecnie stosunkowo niski poziom dochodów, przy relatywnie wysokich kosztach utrzymania (w szczególności wynikających z wcześniejszych zobowiązań kredytowych) w pełni uzasadniają wniosek o przyznanie pomocy prawnej w postaci zwolnienia z wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie przez Skarżącego sprzeciwu skutkowało zatem usunięciem z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 13 marca 2014 r. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tj. zgodnie z ww. żądaniem) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, iż ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżących oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 74.713 zł. Oceniając, aktualną sytuację finansową Skarżących, Sąd doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza ich możliwości finansowe. Nie oznacza to jednak, że Skarżący w ogóle nie mają możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Z oświadczeń złożonych przez skarżących wynika, że w swoim wniosku powołali się m. in. na dysproporcję między uzyskiwanymi zarobkami (ok. 4.000 zł) a ponoszonymi wydatkami stałymi z tytułu dwóch kredytów hipotecznych, limitu na karcie kredytowej oraz utrzymania dwóch nieruchomości (ok. 6.000 zł). Jako źródło finansowania tej różnicy wskazali pomoc finansową rodziny i znajomych, na dowód czego przedstawili oświadczenie brata Skarżącego M. C., który "w największym stopniu" pomaga Skarżącym. Pomoc ta "średnio miesięcznie" wynosi ok. 3.000 zł. Z dokumentów nadesłanych przez Skarżących wynika, iż R. C. z tytułu zajmowanej funkcji prezesa zarządu spółki E. sp. z o.o., w której jest zatrudniony uzyskuje 600 zł brutto. Natomiast jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje 4.928,45 zł brutto. W złożonym na formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazali, iż ich łączny miesięczny dochód brutto wynosi 5.528,45 zł. Tym samym kwota netto jaką uzyskują Skarżący z tytułu wynagrodzeń za pracę wynosi około 4.400 zł. Wraz z pomocą uzyskiwaną od brata R. C. w kwocie około 3000 zł Skarżący miesięcznie dysponują kwotą ponad 7 tysięcy złotych. Zestawienie wydatków Skarżących, które określili, że wahają się w granicach 1.500-2.000 zł oraz wysokości spłacanych przez nich rat kredytów z tytułu zakupu nieruchomości w kwocie niemal 4.000 zł. wskazuje że Skarżący są w stanie co miesięcznie wygospodarować środki na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym postępowanie sądowym w kwocie około 1.000 zł. Decydując się na wszczęcie postępowania sądowego Skarżący powinni przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie mogą, jeżeli mają możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04). W ocenie Sądu Skarżący składając skargę w niniejszej sprawie za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika w styczniu bieżącego roku mieli świadomość wysokości wpisu w niniejszej sprawie. W związku ze złożoną skargą Skarżący winni byli gromadzić środki na pokrycie wpisu od skargi a przynajmniej jego części do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Tym samym w okresie od stycznia do czerwca bieżącego roku byli w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.000 zł. Analiza operacji na rachunku bankowym wskazuje, iż wśród wydatków Skarżących znalazły się również takie pozycje jak "składka członkowska [...] – za rok 2015" w wysokości 355 zł oraz "opłata za kurs selekcjonerski" w wysokości 750 zł, zapłacone na rzecz Zarządu Okręgowego [...]. Nie sposób też nie zauważyć, iż jak przyznają sami Skarżący, R. C. część wpłacanych kwot na swój rachunek bankowy przelewał na rachunek E. sp. z o.o. tytułem regulowania bieżących zobowiązań tejże spółki, w szczególności zobowiązań w stosunku do ZUS. W ocenie Sądu Skarżący nie mogą skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy priorytetowo traktują wydatki, których niewątpliwie nie można uznać za niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z uwagi na sytuację majątkową Skarżących oraz wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie Sąd uznał za zasadne przyznanie Skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 6000 zł. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.