III SA/Wa 498/17

Dnia 24 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi C. reprezentowany przez C. z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych postanawia odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. C. reprezentowany przez C. z siedzibą w L. ("Skarżąca") – reprezentowana przez r. pr. M.N. pismem z 9 kwietnia 2018 r. złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. (sygn. akt III SA/Wa 498/17) wraz z uzasadnieniem. Do ww. wniosku pełnomocnik Skarżącej załączył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. wyroku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że do uchybienia terminu doszło na skutek pomyłki. W dniu 21 lutego 2018 r. nadany został wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku w innej sprawie, podczas gdy oryginał wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku w niniejszej sprawie pozostał w aktach. Pełnomocnik wyjaśnił, że przed zakończeniem dnia pracy upewniał się, czy wniosek o sporządzenie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem w niniejszej sprawie został nadany, a jedynie nadzwyczajne okoliczności (fakt, że tego samego dnia, do tego samego sądu wysłany został analogiczny wniosek w innej sprawie) sprawiły, że wniosek ten nie został nadany w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z treści art. 86 § 1 i 2 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wynika, iż aby Sąd przywrócił termin niezbędnym jest spełnienie kumulatywnie 4 przesłanek, a mianowicie: 1) przywrócenie terminu możliwe jest jedynie na wniosek strony - art. 86 § 1 zd. 1 i art. 87 § 1; 2) pismo z wnioskiem należy złożyć w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu - art. 87 § 1; 3) w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu - art. 87 § 2; 4) wraz z wnioskiem należy dokonać czynności, której niedokonano w terminie - art. 87 § 4. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przywrócenie terminu, m.in. do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową, przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 P.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony w takiej sytuacji. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu orzekającego w sprawie. Sąd może zatem uwzględnić wszystkie okoliczności, jakie uzna za istotne. Jednocześnie - zgodnie z poglądami doktryny "kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (B. Adamiak. J. Borkowski. R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, UNIMEX Oficyna Wydawnicza, wyd. 1). O braku winy można mówić zatem tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, brak winy w uchybieniu terminu zaistnieje co do zasady wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując - własnym bądź innych - zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 1998r. w sprawie o sygn. akt IV SA 1153/96, a także wyrok NSA z 30 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 463/12 dostępny na stronie internetowej: http://orzecznia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zaliczyć można zatem na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza natomiast możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu. Tak więc, warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej, jest zatem uprawdopodobnienie, że mimo całej staranności nie mogła ona dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne (zewnętrzne) oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej (vide wyrok NSA z 13 października 1999r., sygn. akt IV SA 1656/97, niepubl.). Z powyższego wynika więc, że Sąd może uwzględnić wniosek strony o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej jedynie wtedy, gdy ustalone zostanie, iż uchybienie to nastąpiło bez winy strony. W razie natomiast ustalenia przez sąd, że okoliczności uchybienia świadczą o zachowaniu się strony noszącym znamiona winy - w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie, Sąd nie może przywrócić uchybionego terminu. Jako regułę przyjmuje się również, że skutki działania innych osób za stronę, a więc osób którymi się posługuje, ją obciążają, zatem wadliwe dokonanie przez nich czynności nie wyłącza winy strony, także wówczas gdy reprezentuje ją fachowy pełnomocnik (m.in. postanowienie NSA z 26 czerwca 2015r., sygn. akt II OZ 609/15, CBOSA). Działania pełnomocnika, bądź jego zaniechania obciążają w każdym przypadku jego mocodawcę. W przypadku, gdy strony są reprezentowane przez pełnomocnika, to przy ustalaniu ich winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Podkreślić należy, iż na profesjonalnym pełnomocniku jakim jest m.in. adwokat, ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Dodatkowo, pełnomocnik profesjonalny podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (por. postanowienia NSA z: 11 marca 2009r. I OZ 198/09, z 3 marca 2009r. I OZ 155/09 i z 9 maja 2006r. II OZ 468/06; CBOSA). W konsekwencji w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika, bez względu na to, czy przy dokonywaniu danej czynności pełnomocnik posłużył się osobami trzecimi. Sąd, przekładając powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, uznał, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Przyczyną, z powodu której nie dochowano terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia było bowiem uchybienie pełnomocnika, który pomimo przygotowania wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem nie nadał go. Pełnomocnik Skarżącej wskazał, iż nadzwyczajnymi okolicznościami jakie zaistniały w niniejszej sprawie był fakt, że tego samego dnia, do tego samego sądu wysyłano analogiczny wniosek. W ocenie Sądu wskazany przez pełnomocnika powód uchybienia terminowi do wniesienia skargi z całą pewnością nie uzasadnia przyjęcia, że miał miejsce brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi, lecz wręcz przeciwnie - świadczy o co najmniej lekkim niedbalstwie pełnomocnika Skarżącej. Kancelaria zajmująca się świadczeniem usług prawnych powinna tak zorganizować pracę przy odbiorze i wysyłaniu korespondencji oraz nadzór nad tymi czynnościami, aby korespondencja była odbierana i wysyłana właściwie, w sytuacji w której nie mają miejsca nadzwyczajne okoliczności. Profesjonalny pełnomocnik nie może bowiem oczekiwać, że brak staranności i nadzoru na korespondencją będzie rekompensowany przez Sąd, przez przywrócenie terminu do dokonania zaniedbanych czynności. Pełnomocnik wskazał, że potwierdzał z osobą odpowiedzialną za wysyłkę dokumentów, że tego dnia wniosek został nadany do tutejszego sądu. Trudno dać wiarę pełnomocnikowi w należyte przeprowadzenie takiej czynności, skoro wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem nie został finalnie nadany. Podkreślenia wymaga, że powierzenie przez pełnomocnika strony odbioru i wysyłania przesyłek pracownikom zatrudnionym w kancelarii powoduje, iż niewywiązanie się przez tych pracowników z tych obowiązków w sposób prawidłowy, bez wyraźnych przeszkód obiektywnych, obciąża również osobę zlecającą czynności tym pracownikom, czyli pełnomocnika. Ujmując zaś zagadnienie szerzej - skutki zaniedbania pracownika obciążają również pracodawcę – pełnomocnika Skarżącej (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 24 stycznia 2006 r. I SA/Sz 431/05, CBOSA). Natomiast ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego go ze Skarżącą, nie zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu (por. postanowienia NSA z 2 września 2014r., II Oz 811/14 oraz II OZ 813/14, CBOSA). Reasumując Sąd stwierdza, że nie zostały spełnione ustawowe warunki przywrócenia terminu. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane żadną przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Tym samym, w ocenie Sądu uznać należało, że Skarżąca nie wskazała okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. W konkluzji – uwzględniając zatem całokształt przedstawionych przez pełnomocnika okoliczności, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.