III SA/Wa 503/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Katarzyna Owsiak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za listopad i grudzień 2014 r. oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "organ pierwszej instancji") ustalił, że odpowiedzialność za zaległości C. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za listopad i grudzień 2014 r. w kwocie głównej 784,00 zł i w odsetkach 214,00 zł, naliczonych na dzień wydania decyzji, ponosi J. S.(dalej: "Skarżący") solidarnie ze spółką. W odwołaniu od ww. decyzji Skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: "O.p."), przez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu wpłat na PFRON, mimo, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające jego odpowiedzialność za te zaległości, 2. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i formułowanie twierdzeń sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Organ", "Minister") utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie odpisu KRS organ ustalił, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki od dnia 25 sierpnia 2014 r. Tym samym, zdaniem organu, okoliczność pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w okresie upływu terminu płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, została udowodniona i spełniona została przesłanka odpowiedzialności, o jakiej mowa w art. 116 § 2 O.p. Minister, odnosząc się do przesłanki odpowiedzialności członka zarządu wynikającej z art. 116 § 1 O.p. czyli bezskuteczności egzekucji z majątku spółki podał, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] W. w W. ogłosił upadłość Spółki obejmującą likwidację majątku, natomiast zgłoszona przez organ wierzytelność nie została zaspokojona. W ocenie Ministra wykazano, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Organ, przechodząc do przesłanek egzoneracyjnych umożliwiających uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki zaznaczył, że istniała podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki z uwagi na zaprzestanie regulowania przez Spółkę należności wobec PFRON zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r., nr 60, poz. 535 ze zm., dalej: "p.u.n."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. Minister podał, że w sierpniu 2014 r. istniały zaległości z tytułu zobowiązań Spółki: na kwotę 70 995,72 zł na rzecz E. S.A. z terminem płatności do 28 sierpnia 2014 r., na kwotę 1 228, 77 zł na rzecz W. Sp. z o.o. z terminem płatności 10 sierpnia 2014 r. oraz zaległości wobec [...] Urzędu Skargowego na kwotę 564 367,68 zł z terminami płatności 25 kwietnia, lipca i października 2014 r., wobec ZUS od 15 lutego do 15 października 2014 r. Mając na uwadze art. 21 ust. 1 p.u.n., w ocenie Ministra, Skarżący winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości najpóźniej w terminie dwóch tygodni od dnia objęcia funkcji prezesa zarządu Spółki, tj. od dnia 25 sierpnia 2014 r., natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony pismem z dnia 17 października 2014r. (data prezentaty - 20 października 2014 r.). Organ podniósł, że Skarżący nie wskazał składników majątkowych należących do Spółki, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Organ nie podzielił zarzutów odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów procesu. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. art. 116 O.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości z tytułu wpłat na PFRON za listopad i grudzień 2014 r., mimo, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające jego odpowiedzialność za te zaległości, 2. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena zasadności orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego, jako pełniącego funkcję prezesa zarządu C. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, wraz ze spółką, za zaległości tej spółki z tytułu wpłat na PFRON za listopad i grudzień 2014 r. w łącznej kwocie 784,00 zł wraz z odsetkami. W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z art. 116 O.p., który był podstawą prawną wydanych w tej sprawie rozstrzygnięć, za zaległości podatkowe między innymi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Odpowiedzialność członka zarządu za odsetki od zaległości podatkowych i koszty egzekucyjne wynika z art. 107 § 2 pkt 1 i 4 O.p. Powyższe regulacje stosuje się także do byłych członków zarządu (art. 116 § 4 O.p.). Dyspozycja art. 116 O.p. obejmuje zarówno przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu (które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe) oraz przesłanki negatywne (które nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności). Przesłankami, od których ustawodawca uzależnia możliwość orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe osoby prawnej, jest pełnienie funkcji członka zarządu w czasie kiedy upływał termin płatności zobowiązania oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko osobie prawnej. Przesłankami negatywnymi, których zaistnienie zwalnia z tej odpowiedzialności są: zgłoszenie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie lub niezgłoszenie wniosków o wszczęcie tych postępowań bez winy członka zarządu lub wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki kapitałowej organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a termin płatności zobowiązań podatkowych, których dotyczą, powstał w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2003 r., sygn. akt SA/Bd 85/03). Tylko i wyłącznie członek zarządu może wykazać istnienie przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 66/05, LEX 173042). Tylko na nim spoczywa obowiązek, ale i możliwość wykazania tych przesłanek. W związku z powyższym należy stwierdzić, że prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki organ powinien w pierwszej kolejności stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a dopiero w przypadku ich stwierdzenia rozważyć, czy strona postępowania przedstawiła okoliczności egzoneracyjne (przesłanki negatywne). Zdaniem Sądu, organy prawidłowo wykazały, iż w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione wymienione powyżej przesłanki pozytywne. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, nie ulega wątpliwości, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie, w którym powstały zaległości, co do których orzeczono o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego. Funkcję członka zarządu, pełnił on w okresie, kiedy upływał termin płatności zobowiązań za okres listopad i grudzień 2014 r. (odpowiednio 20 grudnia 2014 r. i 20 stycznia 2015 r.) na co wskazuje odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców KRS, z którego wynika, że Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu od dnia 25 sierpnia 2014r. Wobec tego, iż wpłaty, o których mowa winny być dokonywane w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat (art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji), wpłaty objęte zaskarżoną decyzją stały się wymagalne w okresie sprawowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki. W tej sytuacji pierwszą z przesłanek pozytywnych z art. 116 § 1 O.p. uznać należało za spełnioną. Spełniona również została druga z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności byłego członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku Spółki. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy dla [...] W. w W. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. (sygn. akt [...]) ogłosił upadłość C. Sp. z o.o., obejmującą upadłość likwidacyjną. Zgłoszona w postępowaniu upadłościowym przez organ przedmiotowa wierzytelność nie została jednak zaspokojona. Zasadnie organ uznał, że w związku z tym wykazano, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Zaznaczyć należy, że bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. wiąże się z brakiem możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela poprzez wszczęcie i przeprowadzenie przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki. Sąd podziela pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r. w sprawie II FPS 6/08, iż stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczonego dowodu. W kontekście niniejszej sprawy wskazać należy, że upadłość określana w nauce prawa jako egzekucja uniwersalna, w odróżnieniu od egzekucji singularnej (prowadzonej przez poszczególnych wierzycieli na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego albo ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) ma na celu równomierne, choćby częściowe zaspokojenie wszystkich wierzycieli z całego majątku niewypłacalnego dłużnika, w trybie i na zasadach określonych w Prawie upadłościowym. Niemożliwość realizacji tego celu z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, jest równoznaczny z bezskutecznością egzekucji uniwersalnej, co odnosi się do wszystkich zobowiązań niewypłacalnego dłużnika i wszystkich jego wierzycieli. Taka okoliczność występuje w niniejszej sprawie, skoro majątek Spółki nie wystarczył na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili swoje wierzytelności w toku postępowania upadłościowego. Wskazać należy, że wynik przeprowadzonego postępowania upadłościowego w niniejszej sprawie był oceniany jedynie w kontekście spełniania przesłanek bezskuteczności egzekucji oraz ewentualnego spełnienia przesłanek egzoneracyjnych. Jednocześnie nie zaistniały w sprawie przesłanki powodujące uwolnienie się Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości Spółki. Skarżący bowiem nie wykazał, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości miało miejsce bez jego winy. W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że w okresie, w którym Strona pełniła funkcję członka zarządu, istniała podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, gdy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Przesłanki upadłościowe w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 O.p. należało w niniejszej sprawie analizować na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, a zatem na podstawie ustawy upadłościowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. Obowiązują bowiem te przepisy prawa (materialnego), które obowiązywały w dniu zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa (upadłościowa) wiąże skutek prawny. Według art. 10 p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy, według brzmienia obowiązującego przed 1 stycznia 2016 r., dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ponadto, dłużnika będącego osobą prawną uznaje się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość majątku nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Stosownie do treści art. 21 ust. 1 ww. ustawy wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik ma obowiązek złożyć nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Sąd podziela przy tym pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym wymienione w przepisach art. 11 p.u.n. przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców. Skoro, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości było determinowane zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań, to zbędne było roztrząsanie jaka była wartość majątku Spółki i jaka była jej kondycja finansowa. Przez niewypłacalność rozumie się niewykonywanie przez dłużnika ciążących na nim wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości, przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje on wszystkich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak również nieistotny jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań, bowiem nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 717/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 203/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że Minister prawidłowo przy ocenie niewypłacalności Spółki uwzględnił dane zawarte we wniosku o ogłoszenie upadłości (który został organowi przesłany przez Sąd Rejonowy dla [...] W. w W.), z których wynikało, że w sierpniu 2014 r. istniały zaległości z tytułu zobowiązań Spółki: na kwotę 70 995,72 zł na rzecz E. S.A. z terminem płatności do 28 sierpnia 2014 r. oraz zaległości wobec [...] Urzędu Skargowego na kwotę 564 367,68 zł z terminami płatności 25 kwietnia, lipca i października 2014 r., a wobec ZUS od 15 lutego do 15 października 2014 r. W związku z tym za zasadny należało uznać wniosek organu, że Spółka nie regulowała swoich zobowiązań w sposób trwały. Z powyższego wynika również, że prawidłowa była ocena Ministra, iż Spółka stała się niewypłacalna już w chwili obejmowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki, a zatem wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony w terminie 14 dni od tego dnia. Reasumując, w ocenie Sądu w okolicznościach wskazanych przez organy wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony najpóźniej 2 tygodnie po objęciu przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki, a więc po upływie 2 tygodni liczonych od dnia 25 sierpnia 2014r., natomiast w sprawie nie jest sporne że wniosek taki został złożony dopiero w dniu 17 października 2014 r. W tych okolicznościach należy uznać, że pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 ust. 1 p.u.n., tj. niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki i obligująca Spółkę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować zobowiązania wobec E. S.A., [...] Urzędu Skargowego oraz ZUS. Strona nie wykazała również kolejnej przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu, jaką jest wskazanie mienia Spółki, którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Z uwagi na powyższe w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. zwalniające z odpowiedzialności za zaległości Spółki. Bezzasadne pozostają podnoszone zarzuty skargi dotyczące ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji, gdyż zostały one skorygowane i naprawione przez organ drugiej instancji, do czego organ ten był upoważniony na mocy art. 233 § 1 pkt 1 O.p. Minister wskazał, iż swoje stanowisko odnośnie do kwestii ustalenia właściwego czasu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oparł na danych pochodzących z wniosku o ogłoszenie upadłości, przesłanego przez Sąd Rejonowy dla [...] W. w W.. Z tego wynika, że choć przedmiotem niniejszej decyzji są zaległości powstałe w okresie przypadającym po dniu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, to z uwagi na fakt, że wniosek ten był spóźniony, nadal istnieją podstawy do dochodzenia zaległości Spółki od Skarżącego. Sąd to stanowisko zaaprobował. Natomiast wskazywane przez Skarżącego powody złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dopiero w dniu 17 października 2014 r. nie mają dla niniejszej sprawy znaczenia. To Strona, pełniąc funkcję prezesa zarządu Spółki, podejmowała ryzyko związane z niezgłoszeniem tego wniosku we właściwym czasie, uzależniając tę decyzję od uzyskania pozytywnego stanowiska organu podatkowego w przedmiocie wniosku o rozłożenie na raty istniejącej już wówczas (i objętej postępowaniem egzekucyjnym) zaległości podatkowej. Podobnie kwestia wniosku o zwolnienie kwoty 55.000,00 zł spod egzekucji. Te okoliczności nie stanowią przesłanek uwalniających Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON, gdyż nie wynikają z treści art. 116 O.p., stanowiącego podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), skargę oddalił. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, stosownie do przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374).