III SA/Wa 524/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2017 r. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – M. B. zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł uiszczoną tytułem opłaty od skargi. Podkreśliła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z dniem 21 lipca 2016 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Obecnie żywicielem rodziny jest mama, która uzyskuje dochód z umowy o pracę w wysokości 1.464,48 zł. Na jej utrzymaniu jest również brat Skarżącej, który jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia wykonania prac porządkowych z wynagrodzeniem 7.500 zł (za całość prac). Matka Skarżącej nie posiada rachunku bankowego. Wysokość wydatków określiła na kwotę 3.800 zł i wskazała, że składa się na nią czynsz najmu (1.850 zł), wyżywienie (1.650 zł), opłaty za media (300 zł). Źródłem finansowania różnicy między dochodem a tymi wydatkami jest odszkodowanie i zadośćuczynienie wypłacone jej bratu w grudniu 2015 r. oraz pomoc dalszej rodziny wspierającej ją drobnymi darowiznami. Posiadane rachunki bankowe są zajęte, podobnie jak samochody osobowe, które aktualnie zostały przejęte przez urząd skarbowy. Skarżąca przedstawiła stan swoich rachunków oraz wierzytelności, do której zaliczyła pożyczkę na kwotę 68.500 euro. Przedłożyła m. in. zeznania podatkowe, umowę zlecenia, wydruk z CEIDG, dokumenty obrazujące wydatki, umowę najmu, pismo PZU, wyciągi bankowe, protokół zajęcia ruchomości, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, zaświadczenie o rachunku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że na mocy postanowień z [...] lutego 2017 r. stwierdzono nabycie samochodów osobowych w drodze licytacji publicznej oraz ich przejście na własność. Wskazała, że termin zwrotu pożyczki ustalony został na dzień 3 kwietnia 2017 r. i do tego czasu nie ma ona możliwości dysponowania swoją wierzytelnością. Jako źródło finansowania wynagrodzenia pełnomocnika podała kwoty zapłacone przez jej zmarłego ojca tytułem reprezentacji w postępowaniu przygotowawczym. Skarżąca przedłożyła m. in. informacje PIT-11, zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, zajęcie wierzytelności, postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż przedłożone przez Skarżącą dokumenty źródłowe nie dają odpowiedzi na pytanie jakie jest źródło finansowania bieżących wydatków. Zaznaczył, iż kwota tych wydatków nie koreluje z zadeklarowanym miesięcznym dochodem. Podniósł, iż jako źródło pokrycia tej różnicy Skarżąca wskazała przyznane jej bratu odszkodowanie i zadośćuczynienie, to okoliczności tej (mimo wyraźnego wezwania) nie udokumentowała. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż Skarżąca nie wyjaśniła źródeł pochodzenia środków wpływających na należący do brata Skarżącej rachunek bankowy w okresie od 15 września 2016 r. do 14 marca 2017 r. w łącznej wysokości 10.700 zł. Wątpliwości referendarza sądowego budził fakt stosunkowo niskiego wynagradzania matki Skarżącej – żywiciela rodziny j, będącej zatrudnioną w H. sp. z o.o., w której pełni również funkcję prokurenta. Podkreślił, że Skarżąca posiada wierzytelność w kwocie 68.500 euro z tytułu umowy pożyczki, której termin zwrotu przypada na dzień 3 kwietnia 2017 r. Pismem z 19 kwietnia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, iż podstawowym źródłem finansowania różnicy pomiędzy osiąganym dochodem a ponoszonymi wydatkami jest odszkodowanie i zadośćuczynienie przyznane bratu skarżącej oraz środki finansowe przekazywane w razie potrzeby przez członków rodziny. Począwszy od stycznia 2017 r. w kosztach utrzymania rodziny partycypuje także brat Skarżącej, który z tytułu wykonania umowy zlecenia zawartej z A. sp. z o.o. otrzyma łącznie kwotę 7.500,00 zł. Pełnomocnik zarzucił, iż wbrew stanowisku starszego referendarza sądowego, informacje podane przez Skarżącą znalazły potwierdzenie w nadesłanych dokumentach. Wskazał, iż wysokość wynagrodzenia za pracę osiągana przez matkę Skarżącej znajduje swoje potwierdzenie nie tylko w przedłożonej umowie o pracę, ale przede wszystkim w nadesłanych zeznaniach podatkowych, których wiarygodność i rzetelność nie została przez starszego referendarza sądowego zakwestionowana. Wyjaśnił, iż kwota 10.700,00 zł, która w okresie od dnia 15 września 2016 r. do dnia 14 marca 2017 r. wpłynęła na rachunek bankowy brata skarżącej, nie była wpłacona jednorazowo lecz przez okres 6 miesięcy, co średnio w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę 1.783,33 zł, mieszczącą się w pojęciu "pomocy członków rodziny". Zaznaczył, iż z historii rachunku bankowego wyraźnie wynika, że wydatkowane one były na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz ubezpieczenie samochodów. Nie podzielił poglądu, iż Skarżąca nie udokumentowała faktu dysponowania kwotą przyznanego P. B. zadośćuczynienia i odszkodowania. Podniósł, iż z treści pisma PZU z dnia 2 grudnia 2015 r. wynika, że kwota 23.852,00 zł wypłacona została pełnomocnikowi brata skarżącej - adw. L. P. Środki te pełnomocnik przekazał matce skarżącej w kilku ratach, na potwierdzenie czego przedłożył potwierdzenia wypłaty. W aspekcie wierzytelności w kwocie 68.500,00 euro pełnomocnika argumentował, iż ocena sytuacji finansowej Skarżącej winna uwzględniać jej aktualne możliwości płatnicze oraz być oceniana z perspektywy kosztów do poniesienia których może być zobowiązana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 49.543 zł. Skarżąca ponadto zainicjowała postępowania w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 3640/16 oraz III SA/Wa 3641/16. Wysokość wpisów od skarg w pozostałych sprawach, do których uiszczenia jest zobowiązana Skarżąca wynosi odpowiednio 78.125 zł oraz 99.500 zł. Łączna kwota wpisu od skarg, do których uiszczenia jest zobowiązana Skarżąca wynosi 227.168 zł. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Sąd zauważa, iż kwota bieżących wydatków Skarżącej określona na 3.800 zł nie koreluje z zadeklarowanym miesięcznym dochodem na poziomie 2.401,98 zł. Jako źródło pokrycia tej różnicy Skarżąca wskazała przyznane jej bratu odszkodowanie i zadośćuczynienie w wysokości 23.852 zł, które wedle informacji i dokumentów przedstawionych przez pełnomocnika Skarżącej (potwierdzenia wypłaty) zostały przekazane w kilku ratach. Referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, iż Skarżąca nie wyjaśniła źródeł pochodzenia środków wpływających na należący do brata Skarżącej rachunek bankowy w okresie od 15 września 2016 r. do 14 marca 2017 r. w łącznej wysokości 10.700 zł. Jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika zawartych w sprzeciwie kwota ta nie była wpłacona jednorazowo lecz przez okres 6 miesięcy, co średnio w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę 1.783,33 zł. Zdaniem Sądu trudno uznać, by powyższe środki nawet przy wpłatach miesięcznych stanowiły formę "drobnych darowizn" jako "pomoc dalszych członków rodziny", zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżąca mogła przeznaczyć środki pochodzące z przyznanego jej bratu odszkodowania i zadośćuczynienia na bieżące wydatki. Należy podkreślić, iż Skarżącej przysługuje wierzytelność w kwocie 68.500,00 euro z tytułu umowy pożyczki, z terminem zwrotu na dzień 3 kwietnia 2017 r. Sąd w pełni aprobuje stanowisko referendarza sądowego, iż brak jest obiektywnych przesłanek stojących na przeszkodzie ku temu, aby ze środków tych sfinansować udział w niniejszym postępowaniu. Sąd zgadza się z pełnomocnikiem Skarżącej, iż ocena sytuacji finansowej Skarżącej winna uwzględniać jej aktualne możliwości płatnicze oraz być oceniana z perspektywy kosztów do poniesienia których może być zobowiązana. W aspekcie tak wysokiej kwoty przysługującej Skarżącej wierzytelności, której termin zwrotu przypadał na dzień 3 kwietnia 2017 r. uiszczenie przez Skarżącą wpisu od skarg w zainicjowanych przez nią postępowaniach nie będzie stanowić uszczerbku dla utrzymania koniecznego Skarżącej i jej rodziny. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.