III SA/Wa 531/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych : Skarżąca A. W. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że od dwóch lat nie posiada stałej pracy. Od 1 września 2015 r. do kwietnia 2016 r. była zatrudniona jako [...] na umowę na zastępstwo z pensją 1.960 zł. Mieszka wraz z rodzicami (emerytami), którzy pomagają w wychowywaniu dzieci. Skarżąca ma na utrzymaniu dwóch synów w wieku [...] i [...] lat. Zarobione pieniądze przeznacza na bieżące utrzymanie i wniesienie opłaty w kwocie 1.983 zł na koszty sądowe byłoby dużym obciążeniem. Ponadto Skarżąca jest w trakcie prac wykończeniowych swojego własnego domu, którego budowę rozpoczęła w 2006 r. Utrata pracy w 2014 r. przerwała prace nad wykończeniem domu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, oraz dwoma synami (ur. w [...] i [...] r.). Posiada dom o powierzchni 100 m² o wartości 220.000 zł. oraz mieszkanie o powierzchni 29 m² o wartości 150.000 zł. Skarżąca zgromadziła oszczędności w kwocie 600 zł. Z oświadczenia wynika także, że Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.960 zł oraz posiada dochód z wynajmu mieszkania w kwocie 900 zł. Skarżąca oświadczyła, że ponosi koszty na wspólny dom z rodzicami – 1.200 zł oraz na zajęcia pozaszkolne dzieci – 900 zł. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej stan majątkowy jednakże mimo prawidłowego doręczenia wezwania 21 kwietnia 2016 r. żadnych dokumentów nie przedłożyła. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 1.983 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkreślenie własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i żadnych wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania oraz dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżąca jest [...] i do kwietnia 2016r. posiadała umowę na zastępstwo, z wynagrodzeniem 1.960zł. Skarżąca posiada dom o powierzchni 100 m² o wartości 220.000 zł. Obecnie Skarżąca jest w trakcie prac wykończeniowych. Ponadto Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 29 m² o wartości 150.000 zł. Skarżąca z wynajmu mieszkania uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 900 zł. Ponadto Skarżąca posiada oszczędności w kwocie 600 zł. Skarżąca ma na utrzymaniu dwóch synów i wraz z nimi zamieszkuje w domu rodziców. Uzyskiwane dochody przeznaczają na utrzymanie. Jednakże informacje te są niewystarczające dla przyznania prawa pomocy i zwolnienie Skarżącej od kosztów sądowych. Skarżąca uzyskuje dochody i posiada majątek. Nie wiadomo jakie są zobowiązania Skarżącej np. czy posiada kredyty. Nie można odnieść się do miesięcznych wydatków Skarżącej. Nie wiadomo bowiem jakie kwoty Skarżąca przeznacza na np. na wyżywienie, albo czy konieczne są wydatki na leki. Skarżąca bowiem jedynie ogólnie oświadczyła, że wydaje 1.200 zł na utrzymanie i 900 zł na zajęcia pozaszkolne dzieci. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 15 kwietnia 2016 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.