III SA/Wa 54/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Marta Waksmundzka - Karasińska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Z. sp. z o. o. w A. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wpłat na PFRON oraz odsetek od tych zaległości 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] marca 2004 r., Nr [...] ; 2. Określa, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości; 3. Zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącej kwotę 2.000,00 zł (dwa tysiące złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) - dalej powoływanej jako "ord. pod." - po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Z. sp. z o.o. z siedzibą w A. od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] odmawiającej Spółce umorzenia należnych wpłat na PFRON za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2003 r. oraz rozkładającej płatność należnych wpłat na 15 (piętnaście) miesięcznych rat - utrzymał w mocy decyzję organu [...] instancji. Jak wynika z akt sprawy, strona złożyła do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych dwa wnioski: z dnia 6 stycznia 2004r. o rozłożenie na raty płatności zaległych wpłat na PFRON oraz z dnia 4 lutego 2004 r. o umorzenie należności w kwocie [...] zł wraz odsetkami za okres od dnia 20 października 1999 r. do 27 stycznia 2004 r. Organ [...] instancji decyzją z dnia [...] marca 2004r. odmówił umorzenia należności w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami oraz rozłożył płatność rat w kwocie [...] zł wraz z odsetkami na 15 miesięcznych rat. Rozstrzygnięcie to utrzymane zostało w mocy decyzją Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] września 2004r. W uzasadnieniu orzeczenia organ [...] instancji wskazał, iż podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 67 § 1 ord. pod., zgodnie z którym organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki, ale tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Umorzenie należnych wpłat na Fundusz jest instytucją wyjątkową stosowaną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika na jego wniosek. Organ [...] instancji podkreślił, że nawet wówczas gdy stwierdzi, iż strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to nie ma obowiązku przychylenia się do wniosku strony i umorzenia należnych wpłat na Fundusz. Po wnikliwym rozpatrzeniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ odwoławczy stwierdził, iż strona znajduje się w słabej kondycji finansowej, lecz nie jest to sytuacja nadzwyczajna, gdyż z podobnymi problemami boryka się wiele podmiotów gospodarczych, a nadto przywołując orzecznictwo NSA wskazał, że "niepowodzenia finansowe działalności gospodarczej nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia należności podatkowych". W ocenie organu [...] instancji strona znalazła się w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na nieudolność prowadzących Spółkę, a PFRON nie może ponosić konsekwencji nieumiejętnego zarządzania Spółką. Organ odwoławczy wskazał także, że strona winna była liczyć się z możliwością zaistnienia trudności finansowych, które często są rezultatem podejmowania określonych decyzji gospodarczych. Wskazano także, iż w przedmiotowej sprawie organ był również zobowiązany do wzięcia pod uwagę obecnej sytuacji finansowej oraz ustawowych celów, którym ma służyć PFRON. Nadmierne uszczuplenie środków PFRON mogłoby doprowadzić do ograniczenia finansowania zadań w zakresie integracji osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem oraz tworzeniu i utrzymywaniu miejsc pracy w skali całego kraju, co przemawia przeciw ich nadmiernemu zmniejszaniu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Spółka wniosła o jej uchylenie w całości. Skarżąca zarzuciła orzeczeniu niewłaściwą interpretację przepisów ord. pod. Spółka nie zgodziła się z ustaleniami Ministra Polityki Społecznej, jakoby znajdowała się w trudnej lecz nie nadzwyczajnej sytuacji. Wskazała, iż w przedmiotowej sprawie istniała sytuacja wyjątkowa, a główną przesłanką do przychylenia się do stanowiska skarżącej były względy społeczne polegające na utrzymaniu istniejących miejsc pracy w Spółce, cały bowiem teren podbeskidzia objęty jest poważnym bezrobociem strukturalnym, a Spółka stara się o utrzymanie miejsc pracy. Odpowiadając na skargę organ [...] instancji wniósł o jej oddalenie oraz wskazał, że stwierdzenie istnienia przesłanek ustawowych zwolnienia płatnika z wpłat na Fundusz nie nakłada na organ automatycznego obowiązku orzeczenia umorzenia. Uznanie zaś dotyczy tak samego umorzenia jak i jego zakresu. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej jednakże nie oznacza to, iż winien obligatoryjnie umorzyć zaległe wpłaty na Fundusz z tej właśnie przyczyny. Jednocześnie organ wskazał, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości z tytułu wpłat na Fundusz, dopóty ich umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 67 § 1 ord. pod. stanowi, iż organy podatkowe mogą umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Zawarty w omawianym przepisie zwrot "może" oznacza, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu podatkowego. Owo uznanie administracyjne pozwala organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ podatkowy zatem może, ale nie musi, umorzyć zaległość podatkową lub odsetki za zwłokę. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika. Zauważyć w tym miejscu należy, iż Sąd nie jest organem [...] instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności wniosku (por. wyrok NSA z 3 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Kr 983/98, niepulb). Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się do zbadania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika względnie osoby trzeciej odpowiadającej za zaległy podatek, lub ważny interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek oraz czy w ramach swego uznania organ ten nie naruszył zasady swobodnej oceny zgromadzonych dowodów (por. wyrok NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2002 r., SA/Sz 949/2000, podobnie wyrok NSA - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 19 października 2001 r. , sygn. akt I SA/Gd 2095/99). Istotną rolę w tym procesie pełni uzasadnienie decyzji, które winno odpowiadać wymogom z art. 210 §6 ord. pod. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności : art.121§ 1 ord. pod., art. 122 ord. pod., a nadto art. 124 ord. pod. oraz 210 § 6 ord. pod. Przede wszystkim wskazać należy, iż jak wynika z akt sprawy we wniosku o umorzenie należności skarżąca wskazała kwotę [...] zł za okres od 20 października 1999 r. do 27 stycznia 2004 r (podkreślenie Sądu). Decyzją organu I instancji z dnia 30 marca 2004 r. odmówiono stronie umorzenia należnych wpłat w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2003 r.( podkreślenie Sądu) oraz rozłożono zaległą należność na 15 rat. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, mimo, że w odwołaniu strona kolejny raz wskazała , iż przedmiotem jej wniosku o umorzenie jest kwota [...] zł za okres od 20 października 1999 r. do 27 stycznia 2004 r. Oznacza to, że organy obu instancji w zakresie wniosku o umorzenie należności nie orzekły o całości żądania strony, nadto w uzasadnieniach obu decyzji nie wyjaśniono przesłanek takiego rozstrzygnięcia. W złożonym odwołaniu strona podkreśliła , iż przesłanką umorzenia należności w niniejszej sprawie jest przede wszystkim fakt, że skutki ewentualnego braku umorzenia dotkną nie tylko wnioskodawcę, ale również pracowników spółki. Skarżąca wskazywała więc na szeroko pojęty interes publiczny jakim jest problem niwelowania bezrobocia, a zwłaszcza na terenach najbardziej nim dotkniętych. Analiza uzasadnienia zaskarżonej do Sądu decyzji, doprowadziła Sąd do wniosku, iż organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tej okoliczności. Wskazane wyżej uchybienia organów ocenić należy w kategoriach naruszenia art. 121 § ord. pod., który zawiera zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W doktrynie przyjmuje się, iż postępowanie budzące zaufanie do organów podatkowych, to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne. Nie do pogodzenia z komentowaną zasadą jest orzekanie w sprawie wszczętej z wniosku strony, bez odniesienia się do całości żądania zawartego w tym wniosku. W sprawie naruszony został również przepis art. 122 ord. pod., statuujący zasadę prawdy obiektywnej, poprzez nie wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Organ drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji przedstawiając stan fatyczny sprawy błędnie, bo niezgodnie z rzeczywistym stanem sprawy wskazał, iż strona w odwołaniu wniosła o umorzenie kwoty w wys. [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł za okres od grudnia 2001r. do listopada 2003r., podczas gdy przedmiot wniosku o umorzenie, ponowiony w ust. 2 odwołania dotyczył kwoty [...] zł. Konsekwencją powyższej konstatacji Sądu jest stwierdzenie, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji wydanej w [...] instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 210 § 6 ord. pod. Przepis ten stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W kontekście wskazanych wyżej uchybień, uzasadnienia przedmiotowych decyzji nie mogą być uznane za prawidłowe i wyczerpujące. Podkreślić należy, iż w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, uzasadnienie spełnia szczególnie doniosłą rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie decyzji powinno w pierwszej kolejności odnosić się do argumentów i okoliczności przedstawianych przez stronę i odwołując się do obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego wyjaśniać w tym kontekście powody podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego uwzględnienia wniosku skarżącego. Dodatkowo negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia zaległości lub odsetek za zwłokę, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 124 ord. pod. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 u.p.p.s.a.