III SA/Wa 554/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący P.L. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż wskutek zajęcia rachunków bankowych zmuszony był najpierw zawiesić, a następnie zlikwidować działalność gospodarczą. W efekcie utracił źródło utrzymania. Podkreślił, że prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na brak jakichkolwiek składników majątkowych i źródeł dochodu. Aktualnie Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Dodał, iż posiadane oszczędności zostały spożytkowane na bieżące utrzymanie w czasie, gdy nie miał on dostępu do rachunków bankowych. Zauważył, że nie ma on obecnie możliwości pozyskania środków finansowych w postaci kredytu lub pożyczki, gdyż jego wiarygodność kredytowa jest znikoma. Skarżący wyjaśnił, że nie ponosi kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Będzie ono należne wyłącznie wówczas, gdy wskutek postępowania Skarżący zostanie uwolniony od dochodzonych zaległości podatkowych. Wskazał, iż wraz z żoną i dwójką dzieci zamieszkuje w mieszkaniu rodziców. Zaznaczył przy tym, iż z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie generuje dużych dochodów. Skarżący przedstawił zestawienie podstawowych wydatków. Dodał, iż korzysta z pomocy najbliższych, w szczególności rodziców. Pomoc ta waha się w granicach 2.500-3.000 zł. Skarżący przesłał m. in. zeznania podatkowe, dokumenty dotyczące egzekucji, wydruk z CEIDG, decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną, wyciągi bankowe, wykaz opłat miesięcznych, wyrok rozwodowy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że wydatki typu żywność, leki, ubrania regulowane są głównie gotówkowo, a zatem nie jest on w stanie ich udokumentować czy precyzyjnie wskazać ich wysokości. Wyjaśnił, że przedmiotem otrzymanej przez żonę darowizny była wierzytelność, a nie gotówka. Dłużnik tej wierzytelności jest niewypłacalny, a próby jej odzyskania nie przyniosły rezultatu. Na koniec Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi już działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną, a co za tym idzie pozostaje na utrzymaniu żony oraz korzysta z pomocy najbliższych. Skarżący przedłożył m. in. deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe, oświadczenia, decyzję przyznającą 500+. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jedynym wymaganym na tym etapie kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 29.354 zł. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jakkolwiek z przedłożonych dokumentów wynika, że aktualnie Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej (28 września 2017 r. wykreślono jego wpis z ewidencji), jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, to jednak nie można zapominać, iż na ocenę jego możliwości płatniczych wpływ mają również dochody jego żony. Skoro bowiem Skarżący twierdzi, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu mu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód i sądowego orzeczenia separacji. Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Tymczasem nie sposób nie zwrócić uwagi na rozmiar prowadzonej przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej. Otóż w 2016 r. osiągnęła z tego źródła przychód w wysokości 1.764.057,32 zł, zaś w okresie od kwietnia do września 2017 r. przychód ten wyniósł 1.534.495,53 zł. Z deklaracji VAT-7 wynika natomiast, że od maja do października 2017 r. obroty ze sprzedaży wyniosły 152.588 zł-322.654 zł, zaś środki angażowane na nabycie towarów i usług 135.950 zł-520.650 zł. Poziom tych środków obrazują również wyciągi z należących do żony dwóch rachunków bankowych. Przykładowo na koniec października 2017 r. na jednym z tych kont widniało saldo w wysokości 120.284,31 zł, a w listopadzie 2017 r. wartość operacji na nim wyniosła 641.029,23 zł (uznania) i 718.639,75 zł (obciążenia). W tej sytuacji trudno jest uznać, że istotnie Skarżący nie jest w stanie (z pomocą żony) pokryć żądanego na tym etapie wpisu od skargi kasacyjnej. W świetle powyższych danych trudno jest też uwierzyć, że rodzina Skarżącego korzysta z pomocy finansowej choćby jego teściowej, która "w związku z trudną sytuacją materialną córki" wspiera ją kwotą ok. 700 zł miesięcznie w sytuacji, gdy sama utrzymuje się z dochodu wynoszącego ok. 2.300 zł. Z tego względu w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt umorzenia prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego. Tym samym referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącego postępowaniem kasacyjnym. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.