III SA/Wa 557/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie R.Z., dalej jako Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że w grudniu 2012 r. urząd skarbowy zajął mu wszystkie konta prywatne i firmowe. Od tego momentu Skarżący egzystuje bez żadnych środków finansowych. Nie jest w stanie spłacać żadnych należności podatkowych. Bank wypowiedział Skarżącemu wszystkie umowy kredytowe na łączną kwotę ok. 1,5 mln zł. Skarżący zamieszkuje wraz z żoną. Od 4 miesięcy nie osiąga żadnych dochodów. Do majątku Skarżący zaliczył dom, żona zaś jest właścicielem segmentu mieszkalnego zakupionego przed zawarciem związku małżeńskiego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z 17 kwietnia 2013 r., w którym wyjaśnił, że z żoną posiada rozdzielność majątkową, na dowód czego przedstawił akt notarialny. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jest prezesem E. sp. z o.o. Z uwagi na niemożność prowadzenia dalszej działalności Skarżący zmuszony był zwolnić wszystkich pracowników. Skarżący przedstawił rozliczenie za 2012 r., zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, wyciągi bankowe, wypowiedzenie umowy kredytu, wezwania do zapłaty, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy. Postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, iż pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, ze wskazaniem jakie to mają być dokumenty, Skarżący nie wypełnił go z należytą starannością. Zaznaczył, iż nie wyjaśnił jakie jest źródło utrzymania jego żony, powołując się na rozdzielność majątkową. W ocenie referendarza bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena rzeczywistych możliwości finansowych Skarżącego, a tym samym ocena spełniania przezeń przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Referendarz podkreślił, iż Skarżący nie przesłał zeznań podatkowych, ani informacji o wysokości dochodu. Ograniczył się jedynie do przedłożenia rozliczenia za 2012 r. Wyjaśnił, iż informacja ta obrazuje wysokość przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej, nie zaś wysokość przychodów uzyskanych w danym roku podatkowym. Podniósł, iż sam Skarżący wskazał, że otrzymuje jeszcze wynagrodzenie z racji pełnienia funkcji prezesa. Skarżący nie nadesłał nadto deklaracji VAT oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej w 2013 r. Zdaniem referendarza dokumenty te pozwoliłyby zweryfikować jego oświadczenie o braku – od 4 miesięcy - jakiegokolwiek dochodu. Zaznaczył, iż Skarżący nie podał i nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. Referendarz sądowy zauważył, iż Skarżący nadesłał wyciągi bankowe, jednakże poddał w wątpliwość, czy znalazły się wśród nich wyciągi z kont prywatnych. Zauważył, iż w nagłówku przedłożonych wyciągów figurują dane firmy, pod jaką Skarżący prowadzi działalność gospodarczą (E.) oraz adres, który nie jest adresem jego zamieszkania. Takie też dane widnieją na pismach w sprawie wezwań do zapłaty czy wypowiedzenia umowy kredytu. Referendarz sądowy uznał wniosek Skarżącego za niezasadny, gdyż Skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa. Skarżący pismem z dnia 22 maja 2005r. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 maja 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, iż nie przedstawił źródeł utrzymania żony, ponieważ pozostaje z nią w nieformalnej separacji, dlatego nie jest w stanie od niej wyegzekwować żądnych dokumentów. Nie prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwa domowego, mieszkają jedynie wspólnie w segmencie, gdyż Skarżącego nie stać na wynajęcie osobnego mieszkania. W związku z perspektywą rozwodu, nie jest w stanie otrzymać informacji na temat sytuacji majątkowej żony, a tym bardziej otrzymać wsparcia finansowego ze strony żony. Zaznaczył, iż u osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą nie ma rozdzielności między rachunkami prywatnymi a firmowymi, ponieważ stanowi to jedność, dlatego przedstawił wyciągi z kont firmowych. W systemie bankowym, gdyby chciał nawet próbować otworzyć nowy rachunek bankowy, nie udałoby mu się to ponieważ każdy bank może sprawdzić, że widnieją zajęcia dotyczące jego osoby. Skarżący oświadczył, że jest prezesem w firmie E. sp. z o.o. jednakże nie pobiera z tego tytułu wynagrodzenia. Na potwierdzenie swojej sytuacji finansowej wskazał, że w lutym wystąpił do sądu z pozwem wobec swojego kontrahenta o nakaz zapłaty zaległych zobowiązań na kwotę około 100 tyś złotych. Zaznaczył, iż w poprzednim tygodniu upłynął termin opłaty dodatkowej za ten pozew w wysokości 3735 złotych. W związku z brakiem jakichkolwiek dochodów nie mógł uiścić powyższej opłaty i tym samym stracił szansę dochodzenia swoich roszczeń przed sądem. Podniósł, iż jego sytuacja majątkowa jest bardzo cieżka. Do sprzeciwu załączył zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. oraz zaświadczenie z banku [...] o posiadaniu tytułów egzekucyjnych na rachunkach bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 8 maja 2013 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest regułą, natomiast zwolnienie z ich uiszczania stanowi odstępstwo od niej. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Wykładnia językowa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącego. To na skarżącym spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Odpowiadając na wstępie na podniesione przez Skarżącego w formularzu PPF zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie dokonuje oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, lecz bada jedynie zaistnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie. Dlatego też Sąd przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mógł brać pod uwagę przekonania Skarżącego o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd uznał, iż Skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. Wymaga podkreślenia, iż Skarżący nie dostarczył z należytą starannością dokumentów uzupełniających wniosek, do złożenia których został wezwany pismem z 4 kwietnia 2013 r. Skarżący powołując się na rozdzielność majątkową, nieformalną separację oraz planowany rozwód nie wyjaśnił jakie jest źródło utrzymania jego żony. Należy wskazać, iż w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Zasadniczą okolicznością, która wpłynęła na ocenę zasadności wniosku Skarżącego jest nieprzesłanie przez Skarżącego zeznań podatkowych oraz informacji o wysokości dochodu. Skarżący ograniczył się jedynie do przedłożenia rozliczenia za 2012 r. Nie nadesłał nadto deklaracji VAT oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej w 2013r. Dokumenty te pozwoliłyby zweryfikować jego oświadczenie o braku – od 4 miesięcy - jakiegokolwiek dochodu. Skarżący nie podał i nie udokumentował wysokości bieżących wydatków oraz źródeł ich finansowania. Odnosząc się do podniesionych przez Skarżącego okoliczności braku środków na "opłatę dodatkową" za pozew wobec kontrahenta Skarżącego o nakaz zapłaty zaległych zobowiązań należy wskazać, iż brak złożenia stosownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w tym zakresie budzi wątpliwości. Skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa Tym samym nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.