III SA/Wa 571/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 1 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o ustanowienia pełnomocnika z urzędu – adwokata w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o dochodach osiągniętych w 2005 i w 2006 r. p o s t a n a w i a ustanowić skarżącej pełnomocnika (adwokata) z urzędu 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, oznacza zwolnienie od kosztów sądowych (obejmujące zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków) a także ustanowienie pełnomocnika (art. 211, art. 212 oraz art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem z 26 września 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, K. G. zwróciła się o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że – oprócz mieszkania – nie posiada żadnego majątku. Poinformowała – w uzasadnieniu – o zaniechaniach organów władzy, co do "ustalania miejsca zamieszkania pożyczkobiorcy". Wskazała, że posiada mieszkanie o pow. 42,7 m.kw. i – niezbędne jedynie – urządzenia do prowadzenia skromnej egzystencji. Źródłem utrzymania skarżącej są dochody z pracy w P. w wysokości [...],- zł. Co miesiąc wydaje ok. 576 zł z tytułu czynszu, 101,- zł – z tytułu energii, 76,- zł z tytułu opłat za gaz, 110,- zł z tytułu opłat za telefon, 331,- z tytułu wykupów lekarstw. Pozostałą kwotę przeznacza na życie. Nadto skarżąca przedstawiła zaświadczenie, z którego wynika wysokość jej wynagrodzenia i fakt obciążenia go ratą w wysokości 350,- zł 3. W ocenie referendarza sądowego, brak jest powodów do kwestionowania prawdziwości oświadczeń skarżącej – składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej - o wysokości środków utrzymania, którymi dysponuje, jak też wydatków – które ponosi. Z zestawienia przekazanych do Sądu danych (przychodów i rozchodów) wynika, że skarżąca nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na cele związane z postępowaniem. Referendarz sądowy wskazuje przy tym, że zestawienie wysokości wydatków dokonane przez skarżącą uwzględnia postulat stosowania w kalkulacji przeciętnych cen dóbr i usług, jak też postulat uwzględniania w kalkulacji – przede wszystkim – dóbr niezbędnych dla utrzymania siebie. 4. Referendarz sądowy wskazuje przy tym, że do standardów europejskich zalicza się ułatwianie dostępu do prawa ("prawa do ochrony prawnej") m. in. przez pokrywanie kosztów pomocy prawnej (pkt II.l c pkt 7 Zalecenia z 8 stycznia 1993 r. Nr R (93) 1 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich, dotyczące skutecznego dostępu do prawa i wymiaru sprawiedliwości osób w sytuacji wielkiego ubóstwa), ułatwianie – z uwzględnieniem prawodawstwa krajowego - osobom biednym dostępu do sądów m.in. przez uznanie prawa do korzystania z pomocy profesjonalnego doradcy (jeśli to możliwe z własnego wyboru), który otrzyma stosowne wynagrodzenie (pkt II.3.c). Pomoc prawna - według punktu 9 zalecenia - powinna mieć szeroki zakres; powinna obejmować nie tylko pomoc prawną rozumianą jako częściowe lub całkowite zwolnienie z kosztów sądowych oraz darmową bądź symbolicznie opłacaną pomoc adwokata, ale również wszelką bezpłatną pomoc prawną w postaci udzielania informacji, porad, mediacji, itp., łączącą się nie tylko z postępowaniem sądowym, ale też quasi sądowym. Zagadnienie bezpłatnej pomocy prawnej wykracza poza problematykę pomocy społecznej i należy rozpatrywać je w aspekcie gwarancji prawa do sądu: stąd obowiązek uwzględniania przy rozważaniach art. 45 ust. Konstytucji RP. Zdaniem referendarza sądowego, nie będzie zapewniony dostęp strony do sądu w przypadku odmowy uwzględnienia jej wniosku o ustanowienie pełnomocnika, jeżeli sytuacja majątkowa skarżącej nie umożliwia jej samodzielnego ustanowienia pełnomocnika, a z treści składanych pism procesowych w analizowanej sprawie wynika potrzeba pomocy prawnej. Wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (prawo do Sądu) - Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 - w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. obowiązek ustanowienia przez Sąd pełnomocnika z urzędu, w okolicznościach wskazanych w przepisach, jest tylko w części miarkowany kompetencją Sądu z art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a. do kontroli legalności całej sprawy. Sprawiedliwość proceduralna, znajdująca swój wyraz w stosowaniu rzetelnej procedury, należy do istoty konstytucyjnego prawa do sądu i sprowadza się do możności bycia wysłuchanym – ujawniania w czytelny sposób motywów rozstrzygnięcia, w stopniu umożliwiającym weryfikację sposobu myślenia sądu, a więc unikania dowolności i arbitralności w działaniu sądu; – zapewnienia przewidywalności dla uczestnika postępowania, przez odpowiednią spójność i wewnętrzną logikę mechanizmów, którym jest poddany (por.: W. Lang, J. Wróblewski, Współczesna filozofia i teoria prawa w USA, Warszawa 1986, s. 258-260; M. Borucka-Arctowa, Sprawiedliwość proceduralna a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i jego rola w okresie przemian systemu prawa[w:] Konstytucja i gwarancje jej przestrzegania [Księga pamiątkowa ku czci prof. Janiny Zakrzewskiej], Warszawa 1996, s. 25-39; Z. Kmieciak, Idea sprawiedliwości proceduralnej w prawie administracyjnym [Założenia teoretyczne i doświadczenia praktyki], PiP z. 10/1994, s. 57). W sprawach sądowoadministracyjnych, przy kryterium kontroli legalności stosowanym przez Sądy Administracyjne, ułomna może być analiza pracy Sądu przez stronę nie będącą profesjonalnym pełnomocnikiem, we wskazanych powyżej okolicznościach sprawy, zwłaszcza przy uwzględnieniu świadomości prawnej strony wyrażonej w nadsyłanych przez nią pismach procesowych. Niezależnie od wyników oceny zdolności finansowej skarżącej, referendarz sądowy ma obowiązek uwzględniania zdolności strony do samodzielnego prowadzenia sporu sądowego, tak by prawo strony do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w tym postulat wyjaśnienia sprawy, zostały urzeczywistnione. 5. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 1i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.