III SA/Wa 571/14

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 5.02.2015 r po rozpoznaniu wniosku dor pod M. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wnoszenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...].12.2013 r Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wnoszenia skargi kasacyjnej Pismem z 8.07.2014 r. Krajowa Rada Doradców Podatkowych wskazała dor. pod. M. M. jako pełnomocnika z urzędu w sprawie III SA/Wa 571/14 ze skargi M. J.. Z protokołu rozprawy z 23.10. 2014 r. wynika, ze pełnomocnik przyznany stronie nie tylko stawił się na rozprawie i podtrzymał skargę, lecz zwrócił się o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i oświadczył, że nie zostały one zapłacone w całości, ani w części. Co więcej, pismem z 30.09.2014 r poparł dążenia strony do uchylenia zakwestionowanej decyzji. Pismem z 27.10.2014 r wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pismem z 9.01.2015 r zwrócił się, m.in. – o "rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów pomocy prawnej z urzędu za sporządzenie opinii prawnej o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej do NSA, zawartego w piśmie z dnia 17.11.2014 r (data wpływu: 19.11.2014 r )". Zwrócił się też o rozpatrzenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 23.10.2014 r (!). Następnie, pismem z 26 stycznia 2015 r, pełnomocnik zwrócił się z wnioskiem o przyznanie kosztów za sporządzenie opinii o bezzasadności składania skargi kasacyjnej. Sąd, przy piśmie z 9.01.2015 r, doręczył stronie, w dniu 13.01.2015 r, uzasadnienie wyroku. Zważono, co następuje: Referendarz sądowy wskazuje, że wyznaczony doradca podatkowy ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z 2012 r poz. 270) - dalej jako u.p.p.s.a. Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należą – m.in. – środki odwoławcze, czy sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, albo też pomoc prawna świadczona do momentu wydania wyroku w I instancji. Ze zdziwieniem referendarz sądowy zauważa, ze brak jest w aktach sprawy deklarowanego przez pełnomocnika z urzędu wniosku o sporządzenie uzasadnienia z 23.10.2014 r, jest natomiast wniosek o sporządzenie uzasadnienia z 27.10.2014 r. Z równie wielkim zaskoczeniem referendarz odnotowuje, że zamieszczona w aktach sprawy opinia o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej do NSA z 17.11.2014 r (data deklarowanego wpływu 19.11.2014 r) została sporządzona i wniesiona do Sądu, przed uzyskaniem [przez pełnomocnika z urzędu pisemnego stanowiska Sądu (uzasadnienia wyroku) w sprawie. Jeśli wierzyć dokumentom potwierdzającym wpływ, wysyłanie i doręczanie pism, dołączonym do akt sądowych, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony nie tylko przed doręczeniem pełnomocnikowi uzasadnienia wyroku (13.01.2014 r), ale też przed datą sporządzenia uzasadnienia, tj przed 30.12.2014 r (k 60 akt sądowych). Trudno ukryć przed dociekliwym obserwatorem fakt, że sporządzona (hipotetycznie) opinia o braku podstaw do wniesienia skargi przed doręczeniem pełnomocnikowi z urzędu uzasadnienia wyroku Sądu I instancji i przed zapoznaniem się go z tym uzasadnieniem nie powinna być uznana za formę pomocy prawnej w rozumieniu art. 250, ponieważ brak (jeszcze) szczegółowych danych o przyczynach oddalenia skargi oraz brak uzasadnienia wyroku jest okolicznością wyłączającą w ogóle możliwość zakwestionowania orzeczenia w trybie skargi kasacyjnej. Nie może zostać uznana za formę pomocy prawnej opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w której nie zostały poddane przez pełnomocnika analizie wskazania Sądu z pisemnego uzasadnienia wyroku w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez ten Sąd. Zwłaszcza ta ostatni okoliczność może wynikać tylko z pisemnego uzasadnienia wyroku. W braku pisemnego uzasadnienia orzeczenia nie było możliwe przyporządkowanie (podciągnięcie) stanu faktycznego pod sposób rozumienia przepisu przyjęty przez Sąd. Fakt powołania się przez Sąd I instancji w ustnym uzasadnieniu na uchwałę NSA nie pozbawia też pełnomocnika z urzędu prawa/możliwości zbadania, czy stan faktyczny sprawy rzeczywiście mieści się – tak jak, być może, sugerował to Sąd I instancji - w zakresie podjętej uchwały. Referendarz sądowy nie znajduje też odpowiedzi na pytanie, w jakim celu pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skoro nie uczynił/zamierzał z tego uzasadnienia czynić użytku procesowego, względnie wykorzystać przy sporządzaniu opinii? Zdaniem referendarza sądowego, pełnomocnik z urzędu mógł posiąść pełną wiedzę o przyczynach sposobu rozstrzygnięcia sprawy dopiero po zapoznaniu się z pisemnym uzasadnieniem wyroku. Wpływ wagi istnienia pisemnego uzasadnienia dla możliwości skutecznego zaskarżenia rozstrzygnięcia znajduje wyraz w szeregu uregulowaniach procesowych, które przewidują możliwość zakwestionowania wyroku dopiero po sporządzeniu pisemnego uzasadnienia (art. 141 § 1 w zw z art. 177 § 1 u.p.p.s.a.), czy możliwość zakwestionowania tylko takiego postanowienia, dla którego ustawodawca przewidział możliwość sporządzenia uzasadnienia (art. 194 § i 2 w zw z art. 163 § 2 u.p.p.s.a.). Wydanie "opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej" na podstawie ustnych wyjaśnień motywów rozstrzygnięcia przez Sąd i przed sporządzeniem uzasadnienia wyroku wydaje się przedwczesne, pomijające jeden z najważniejszych etapów postępowania, skoro, wobec braku pisemnego uzasadnienia, nie istniała prawna możliwość wniesienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 177 § 1 u.p.p.s.a.. Jeżeli warunkiem wniesienia skargi kasacyjnej jest sporządzenie uzasadnienia wyroku, to sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przed doręczeniem uzasadnienia wyroku nie jest formą pomocy prawnej z art.250 u.p.p.s.a., ponieważ nie został jeszcze sporządzony przedmiot (warunek) skutecznego sporządzenia skargi kasacyjnej, tj. pisemne uzasadnienie wyroku Sądu I instancji. By rozważać możliwość wniesienia skargi kasacyjnej i – w konsekwencji – sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, powinien uprzednio zaistnieć warunek wniesienia skargi kasacyjnej i przedmiot rozważań, którym jest (doręczone) uzasadnienie wyroku. Wobec braku uzasadnienia wyroku referendarz sądowy nie znajduje odpowiedzi na pytanie, na podstawie czego przeprowadził proces rozważań pełnomocnik z urzędu? Czy wykluczył możliwość naruszenia procedury przez Sąd, też tej mającej wpływ na wynik sprawy, na podstawie zapewnień (ustnych) Sądu na rozprawie? Gwoli przypomnienia tylko referendarz sądowy wzmiankuje, ze w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w zdecydowanej większości czynności muszą być dokonywane w formie pisemnej. Czynności dokonywane ustnie mają miejsce tylko w toku rozprawy i postępowaniu mediacyjnym ale i tak powinny one znaleźć swoje odzwierciedlenie, utrwalenie w protokole. Ustność występuje wprawdzie podczas rozprawy ale jest niezbędna, by umożliwić zastosowanie innych zasad np. zasady bezpośredniości – chodzi o to aby sąd miał możliwość bezpośredniego, osobistego zetknięcia się i zapoznania z dostarczonym przez stronę materiałem dowodowym z argumentacją przytoczoną przez nie dla wykazania zasadności ich twierdzeń. Natomiast czynności orzecznicze sądu - wyroki i postanowienia, oraz zarządzenia Przewodniczącego wydziału muszą być zawsze dokonywane na piśmie, co więcej muszą być podpisane przez podmiot, który go wydał, jest to warunek jego bytności, czy warunek wniesienia środka zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy uznał, że na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a., należało postanowić, jak w sentencji